Τις επόμενες ημέρες ουσιαστικά σχεδιάζεται το πρόγραμμα διακυβέρνησης της Κύπρου για τα επόμενα χρόνια. Όποιος και αν είναι ο επόμενος Πρόεδρος της Δημοκρατίας, το πρόγραμμά του θα φέρει σε μεγάλο βαθμό την υπογραφή «Τρόϊκα». Αν μπορούσαν να μεταδοθούν τηλεοπτικά οι συναντήσεις που γίνονται σε Υπουργείο Οικονομικών και Κεντρική Τράπεζα με τους εκπροσώπους των δανειστών μας, θα ήταν τα… πραγματικά debates αυτού του προεκλογικού!  

 

Τα τρία επιτελεία 

Στο επιτελείο του Νίκου Αναστασιάδη έχουν από καιρό συνειδητοποιήσει αυτήν την πραγματικότητα. Εκφράζουν «πολύ μεγάλες επιφυλάξεις» για τον τρόπο που θα διαπραγματευτούν Κυβέρνηση και ΑΚΕΛ, αλλά γνωρίζουν ότι δεν μπορεί να αλλάξουν πια και πολλά σε αυτό το επίπεδο. Κεντρικό στέλεχος υπογράμμιζε ότι «πέρα από τα μέτρα του Μνημονίου, υπάρχει σημαντικό περιθώριο για την επόμενη κυβέρνηση, δεν είναι μόνο το “fine tuning”, αλλά και ένα αναπτυξιακό περιεχόμενο, που δεν περιμένουμε να έρθει από την Τρόικα». Σε αυτό το ζήτημα θεωρούν ότι το «πλεονέκτημα του Νίκου Αναστασιάδη είναι τεράστιο». 

Στην πλευρά του Γιώργου Λιλλήκα τα πράγματα δεν είναι τόσο ξεκάθαρα. Σε αρκετές στιγμές ο υποψήφιος έχει δείξει να φλερτάρει με «αντιμνημονιακή τοποθέτηση», ενώ προσπάθησε να συνδέσει από τώρα με την οικονομική πολιτική των επόμενων χρόνων το φυσικό αέριο. Οι επιτελείς του πρώην ΥΠΕΞ επιμένουν φορτικά ότι «με τη σωστή αξιοποίηση του φυσικού αερίου μπορούμε να ξεπεράσουμε τα αγκάθια του Μνημονίου». Ωστόσο, αν τελικά η διαπραγμάτευση καταλήξει σε Μνημόνιο, αναμένεται ότι Ε.Ε. και ΔΝΤ θα απαιτήσουν να υπογραφεί και από τους τρεις υποψηφίους. Συνεπώς τότε θα είναι και η ώρα της αλήθειας. 

Εντελώς διαφορετική είναι η θέση και η κατάσταση του υποψηφίου που υποστηρίζεται από το ΑΚΕΛ. Με τυχόν υπογραφή του Μνημονίου, τα χέρια του Σταύρου Μαλά είναι… δεμένα!  Στέλεχος του επιτελείου αντέκρουε την παρατήρηση λέγοντας «ναι, αλλά δεν θα είναι δεμένα και τα στόματα». Με την αποδοχή ότι είναι «απαραίτητο κακό που προκάλεσαν οι τράπεζες και οι κύκλοι του κεφαλαίου», το επιτελείο του  τέως Υπουργού Υγείας θα αποφύγει τις ευθύνες της απερχόμενης κυβέρνησης, παρά το ότι ήταν και ο ίδιος μέλος. Πράγμα εξαιρετικά δύσκολο, αλλά αυτή θα είναι η κεντρική γραμμή συσπείρωσης. Ιδιαίτερα από τη στιγμή που ο ίδιος ο υποψήφιος τις προηγούμενες ημέρες βρέθηκε να δηλώνει ότι ο επόμενος Πρόεδρος θα έχει να αντιμετωπίσει μια πραγματικά «καταστροφική κατάσταση».  Αυτήν την παραδοχή είναι που θα «μαλακώσει» με τη διευκρίνιση ότι «γι’ αυτό φταίει ο καπιταλισμός, οι τράπεζες και πολιτικές σαν κι αυτές του Αναστασιάδη…».

 

Το σχέδιο β’ και το μεγάλο ερώτημα

Είναι, όμως, τόσο βέβαιο ότι η κυπριακή πλευρά θα καταλήξει αισίως και σύντομα σε κάποια συμφωνία με την Τρόικα; Τι θα γίνει εάν πάνε να καταλήξουν, αλλά το ύψος του απαιτούμενου δανεισμού κρίνεται από κάποιους απαγορευτικό (βλέπε ΔΝΤ); Υπάρχει ακόμα περιθώριο κάποιου «άλλου χειρισμού» του Προέδρου Χριστόφια; Εδώ είναι που μπαίνει στον λογαριασμό και ο «παράγοντας Προεδρικό». Μπορεί τις τελευταίες ημέρες να υποχώρησαν οι φήμες και οι φόβοι ότι «δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι ο Δημήτρης Χριστόφιας θα αποδεχτεί τους τελικούς όρους της Τρόικας», αλλά κάτι τέτοιο δεν μπορεί και να αποκλείεται. Εφόσον μάλιστα δεν θα αποδεχόταν κάποιο αποτέλεσμα «take it or leave it», επανέρχεται η διάχυτη ή και παρασκηνιακή πληροφόρηση ότι μπορεί και να φτάσει μέχρι και σε… «παραίτηση διαμαρτυρίας».

Πολιτικοί παρατηρητές εκτιμούν ότι όλος αυτός ο «υπόγειος θόρυβος» ήταν ενός είδους πίεση προς τους Eυρωπαίους εταίρους και την Τρόικα. Κάποιοι πρόσθεταν ότι ήταν και εντελώς αδόκιμη μέθοδος, χωρίς καμία τύχη. Κάποιοι άλλοι, όμως, επέμεναν ότι αυτό είναι το υπαρκτό «σχέδιο Β» που από καιρό συζητήθηκε και αποφασίστηκε στην Εζεκία Παπαϊωάννου και έλαβε «πράσινο φως» και από το Προεδρικό. Τα σενάρια αυτής της λογικής μιλούν ακόμη και για κάποια «έκτακτη ανάσα», μάλλον από την πλευρά της Ρωσίας. Η οποία δεν θα εξυπηρετεί τις ανάγκες της Κύπρου, αλλά θα βοηθά για να επιβιώσει η κυβέρνηση Χριστόφια μέχρι τις εκλογές.

Τελικά, ποιος θα υπογράψει;

Στο  σενάριο για κάποια «έκτακτη ανάσα», από την πλευρά της Ρωσίας, όπως προαναφέραμε, το συνολικό σκηνικό θα ανατρεπόταν άρδην. Η υποχρέωση για κάποια συμφωνία με τους δανειστές θα έπεφτε στους ώμους του επόμενου Προέδρου και μάλιστα δεν είναι καν βέβαιο αν θα υπήρχε τέτοια δυνατότητα. Οι πληροφορίες από το εξωτερικό ήδη αναφέρουν ότι οι εταίροι μας είναι «αρκετά εκνευρισμένοι με την περίπτωση της Κύπρου».  Αν όμως η Κύπρος φτάσει στον νέο χρόνο χωρίς να έχει καταλήξει ακόμα σε συμφωνία μνημονίου, τότε μπορεί και να επιβληθεί de facto. Όχι μόνο γιατί η Τρόικα δεν υπάρχει περίπτωση να υποκύψει σε παζάρεμα αυτού του τύπου, αλλά και διότι θα διαμηνύσουν ότι «ούτε χρόνος υπάρχει πια και δεν είναι δυνατό να λειτουργήσουν στο μέσο  εγχώριων εκλογικών διαδικασιών».  Σε μια τέτοια περίπτωση, θα διαψευστεί εκείνο που υποτίθεται επιδιώκουν σήμερα όλες οι πλευρές. Δηλαδή θα έχουμε ένα σαφέστατο προεκλογικό διαχωρισμό σε μνημονιακούς και αντιμνημονιακούς. Τυχόν επιλογή του ΑΚΕΛ να εξωθήσει την υποψηφιότητα Μαλά σε άρνηση του συγκεκριμένου Μνημονίου, πιθανότατα θα έφερνε και τον Γιώργο Λιλλήκα σε παρόμοια τοποθέτηση. Όσο και αν δεν φαίνεται να είναι κάποιου είδους λύση για την Κύπρο θα δυσκόλευε πολύ το έργο του Νίκου Αναστασιάδη, ο οποίος δεν έχει άλλο περιθώριο παρά να κρατήσει «ρόλο υπευθυνότητας». 

Σε σχέση με όλα αυτά υπάρχει όμως και η εντελώς αντίθετη εκτίμηση.  Καλά ενημερωμένη πηγή από το Προεδρικό μάς έλεγε ότι ακόμα και αν δεν έχει εντελώς πεισθεί, ο Πρόεδρος Χριστόφιας έχει αρχίσει να συνειδητοποιεί ότι η κατάσταση μπορεί να ξεφύγει εντελώς και αυτό δεν το επιθυμεί.

Ως δείγμα μάς ανέφερε την κίνηση αυτής της εβδομάδας με την Κυβέρνηση να φέρνει στη Βουλή αίτημα για χρηματοδότηση ύψους 6 δισ. στις τράπεζες. Ότι δηλαδή θα προτιμήσουν να φανεί το μέγεθος του «προβλήματος με τις τράπεζες» παρά να τα τινάξουν όλα στον αέρα. Επέμενε ότι τα περί παραιτήσεως και για άρνηση υπογραφής του Μνημονίου, αφού μάλιστα βρεθεί και λύση προσωρινής χρηματοδότησης, έχουν πράγματι συζητηθεί μέσα σε τέσσερις τοίχους, «αλλά δεν υπάρχει τώρα σοβαρή πιθανότητα να υλοποιηθούν...».

 

Το νου μας στο αέριο! 

Τα πολιτικά σενάρια για τη διαχείριση της δύσκολης οικονομικής κατάστασης μπορεί να είναι ατέλειωτα. Δεν ισχύει το ίδιο για τις καθαρά οικονομικές εκτιμήσεις. Αρκετοί οικονομολόγοι και αναλυτές έχουν κάνει σαφές τις τελευταίες ημέρες ότι το «μεγάλο στοίχημα» είναι περισσότερο το ύψος του δανεισμού παρά το περιεχόμενο τού Μνημονίου. Το θέμα είναι μέχρι πού θα α ανέβει ο «λογαριασμός».  Αυτή η διαπίστωση πολύ δύσκολα μπορεί να «χωνευτεί» πολιτικά. Από την άλλη η Κύπρος δεν μπορεί να εμφανιστεί δανειζόμενη 15 και βάλε δισ., χωρίς να ανοίξει μύτη. Κύπριος οικονομολόγος στο εξωτερικό μάς έλεγε ότι το ζήτημα δεν είναι μόνο αν θα δεχτεί το ΔΝΤ. «Ένα τέτοιο ύψος δανεισμού θα είναι από μόνο του αβίωτο. Όχι μόνο θα γονατίσει κράτος και οικονομία, αλλά θα αποκλείει από την αρχή το ενδεχόμενο να πετύχει ακόμα και το καλύτερο δυνατό Μνημόνιο…». 

Πολύ περισσότερο ανησυχητικές είναι πληροφορίες από διπλωματικές πηγές ότι «η άρνηση του ΔΝΤ να λάβει υπόψη τον παράγοντα φυσικό αέριο πιθανώς έχει σχέση με αυτό το ενδεχόμενο». Υπάρχει πάντα η πιθανότητα να το αφήνουν ως «εσχάτη λύση» αφού προηγουμένως μας πουν ότι «το δάνειο που χρειάζεστε δεν μπορεί να το σηκώσετε» και μας φέρουν με την πλάτη στον τοίχο. Κάτι τέτοιο θα σήμαινε ότι αντί άλλων κρατικών περιουσιακών στοιχείων, η Κύπρος θα κληθεί να πληρώσει «όπως-όπως» βάζοντας «ενέχειρο» το φυσικό αέριο. Πολύ περισσότερο από την ώρα που στην πραγματικότητα η Κύπρος δεν έχει και ιδιαίτερα μεγάλα στοιχεία ενεργητικού του κράτους, εκτός από τις τηλεπικοινωνίες και τον ηλεκτρισμό.  Κανονικά ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα έπρεπε να μας… εύρισκε «να ενώνουμε δυνάμεις» . Αλλά κάτι τέτοιο θα προϋπέθετε ότι θα συμφωνούσαν ποιος θα είναι ο επόμενος Πρόεδρος και πώς θα στηριχθεί για να αντισταθεί σε έναν «πονηρό πειρασμό».  Και αυτό θα είχε νόημα και ουσία να γίνει «πριν ξεκινήσουν οι προεκλογικοί ζουρνάδες και νταούλια». Τώρα ο κύβος ερρίφθη και οι υποψήφιοι είναι στον τελευταίο γύρο του αγώνα. Γνωρίζοντας πως το πρόγραμμα του επόμενου Προέδρου, στο μεγαλύτερο μέρος, θα είναι… Μνημόνιο. Ακόμα και οι… «αντιμνημονιακοί»  κατά βάθος το ξέρουν!