Οι οικονομικές κρίσεις είναι αναπόφευκτες, αφού αποτελούν εγγενές χαρακτηριστικό του οικονομικού οικοδομήματος. Ο ρόλος της Ελλάδας και οι ενέργειες της ελληνικής κυβέρνησης, διαδραματίζουν, έχω την εντύπωση, καταλυτικό ρόλο στην εξέλιξη των παγκόσμιων ισορροπιών.

 

Η χρηματοπιστωτική κρίση, η οποία εκδηλώθηκε αρχικά στις ΗΠΑ τον Αύγουστο του 2007 και επιδεινώθηκε ραγδαία το φθινόπωρο του 2008 με την κατάρρευση της επενδυτικής τράπεζας Lehman Brothers, μετεξελίχθηκε σε παγκόσμια οικονομική κρίση, στο περιβάλλον των στενά διασυνδεδεμένων οικονομιών, προκαλώντας τη μεγαλύτερη οικονομική ύφεση από τη δεκαετία του 1930 και σοβαρή δημοσιονομική επιδείνωση στις περισσότερες χώρες. Παρόλα αυτά, η κρίση του 1929 δεν είναι η ίδια με τη υφιστάμενη κρίση, αφού το οικονομικό σύστημα  άλλαξε και το πεδίο παρουσιάζει κάποιες "νεοτερίστικες" ίσως ιδιότητες. (Ο νεοφιλελευθερισμός επικράτησε από τη δεκαετία του 1980 και έπειτα και άρα οι συνταγές αντιμετώπισης της κρίσης του ’29 δεν πρόκειται να αποδώσουν σε αυτή την περίπτωση). 

 

Η ανησυχία, ωστόσο, σε σχέση με τη σύγχρονη οικονομική κρίση έγκειται στο γεγονός ότι εξαντλήθηκαν όλα τα «όπλα εξυγίανσης» του συστήματος (νομισματική πολιτική, λιτότητα, διόγκωση χρέους για να σωθούν οι τράπεζες κοκ) και ως εκ τούτου πλανιέται το ερώτημα: Πώς θα αντιμετωπιστεί αυτή η νέα κρίση;  (Ενδεικτικά αναφέρω ότι ο πρώην Κύπριος ΥΠΟΙΚ Μιχάλης Σαρρής είχε δηλώσει λίγο πριν από το κούρεμα καταθέσεων στην Κύπρο ότι "είναι ανόητο να συζητούμε για κούρεμα διότι υπάρχουν άλλοι τρόποι". Οι «τρόποι» όμως εξαντλήθηκαν).

 

Φαίνεται λοιπόν ότι ο καπιταλισμός βρίσκεται σε οριακό σημείο. Σε αυτή τη διαπίστωση συντείνουν τα συμπέρασμα νέας έκθεσης του ΔΝΤ για την εισοδηματική ανισότητα, η οποία διαπιστώνει ότι η αύξηση του μεριδίου των πλουσίων στην κατανομή του πλούτου μειώνει το ΑΕΠ, ενώ αντίθετα ο πλουτισμός των φτωχών έχει ευεργετική επίδραση στο ΑΕΠ. Σύμφωνα με το ΔΝΤ (και τον Μάρξ!) η υπερσυσσώρευση του πλούτου στην κορυφή έχει αρνητικές συνέπειες για την οικονομία. 

 

Η σημερινή κρίση δεν αφορά απλά και μόνο μια μετατόπιση του κέντρου συσσώρευσης του πλούτου, αλλά έχει να κάνει με μια αλλαγή ισορροπιών στο παγκόσμιο σύστημα.

 

Φαίνεται ότι αλλάζει η δομή της εξουσίας, διευρύνεται, όχι άπλα η κρίση ηγεμονίας της Δύσης, άλλα αναδύεται και ένα πολυπολικό σύστημα (Ιαπωνία, ΕΕ και αναδυόμενες Κίνα, Ινδία κοκ), οπότε η κρίση συμπίπτει με μια πολιτική (και τεχνολογική) μεταμόρφωση, με ό,τι κι αν αυτό συνεπάγεται συγκυριακά.

 

[Περνούμε και μια περίεργη φάση, δεδομένης της κρίσης, στο επίπεδο της ανθρώπινης επιθυμίας σε σχέση με  το πώς κατασκευάζεται από τους διάφορους φορείς της αγοράς η «επιθυμία», ανάλογα με το τι βιώνει ο άνθρωπος-καταναλωτής και με το τι είναι δικαιολογημένα εφικτό να αναμένει].

 

Ψευδο-ορθολογιστές...

Ο Τσίπρας και οι … άλλοι 

 

Η Ευρωπαϊκή ηγεσία φαίνεται να αντιλαμβάνεται ότι δεν έχει την πολυτέλεια να αφήσει την Ελλάδα να χρεοκοπήσει και να βγει εκτός ευρωζώνης διότι η κατάσταση είναι έκρυθμη και ο κίνδυνος να ακολουθήσουν χώρες με ισχυρά Κινήματα αμφισβήτησης, όπως η Ισπανία, είναι ορατός. Επίσης, υπάρχει ο κίνδυνος ενδυνάμωσης των φωνών για Brexit στην Αγγλία διότι η Βρετανία δεν θα ανεχθεί να βρίσκεται υπό την ηγεμονία της Γερμανίας, την οποία μάλιστα νίκησε  πριν από μερικές δεκαετίες. Τα συμφέροντα όμως, τα οποία εξυπηρετούνται από την ευρωζώνη (και εξυπηρετούν την ευρωζώνη) μάλλον δεν θα επιτρέψουν τη χρεοκοπία της Ελλάδας, δεδομένων των αναμενόμενων επιπτώσεων.

 

Ο Τσιπρας, φαίνεται ότι κατάλαβε πως η ευρωζώνη δεν μπορεί να αναλάβει τέτοιο ρίσκο (grexit), καθώς μια τέτοια ενέργεια δεν θα ήταν καθόλου συμβατή, ούτε με τα συμφέροντα, ούτε με τον «οικονομικό ορθολογισμό», που προβάλλεται ως απάντηση στην κρίση. Αυτή η «κατανόηση» του επιτρέπει να «παίζει» με τους ευρωπαίους με στόχο την κατάληξη σε μια συμφωνία συμφέρουσα, κατά τη γνώμη του, για τον λαό του, παρόλο που ομολογουμένως υπαναχώρησε πολύ από τις αρχικές του δεσμεύσεις, παραβιάζοντας πολλές από τις προεκλογικές του υποσχέσεις.

 

Η ευρωζώνη και οι δανειστές επίσης γνωρίζουν ότι δεν είναι σε θέση να αναλάβουν τέτοιο ρίσκο και γι΄ αυτό πιέζουν για κατάληξη σε συμφωνία με πρόσχημα το «καλό του ελληνικού λαού». 

 

Η κυβέρνηση Τσίπρα παρουσιάζει ένα ενδιαφέρον, αφού μάλλον λειτουργεί σαν ένας ενεργητικός αγωγός μιας αντιπαράθεσης ανάμεσα στην ελληνική κοινωνία και στους εκβιασμούς της κεντρο-ευρωπαϊκής ηγεμονίας. Ο Τσιπρας φλερτάρει κάπως και με τη Ρωσία, γεγονός που προκαλεί επιπλέον αναστάτωση σε ΗΠΑ και ΕΕ, ειδικά σε μια χρονική στιγμή, κατά την οποία η Ευρώπη απώλεσε την επιρροή της στην Κριμαία.

 

Το ζητούμενο για την εν λόγω κεντρο-ευρωπαϊκή ηγεμονία θα ήταν να πετύχει, μέσω του εκβιασμού, την αποστασιοποίηση της ελληνικής κοινωνίας από την «εξέγερση», διότι ο Τσίπρας ναι μεν διαπραγματεύεται, όμως για να νοιώθει ισχυρός προϋποτίθεται να μην υποκύψει η ελληνική κοινωνία. Με αυτό τον τρόπο, το βασικό σενάριο εκβιασμού και αλλαγής της κυβέρνησης δεν υφίσταται αφού δεν βρίσκει πρόσφορο έδαφος.

 

Ο Τσίπρας «παίζει» ωραία με αυτούς τους όρους και δεδομένα και επιπρόσθετα επιθυμεί να παραμείνει η χώρα του στην ευρωζώνη και στην ΕΕ, αλλά αυτό εξαρτάται από το πώς θα διαμορφωθούν οι ισορροπίες.

 

Πάντως, τόσο ο Τσίπρας όσο και ο Βαρουφάκης κατάφεραν να αποκαλύψουν τα όσα λέγονταν περιθωριακά μέχρι τώρα, ότι ουσιαστικά το νέο δάνειο προς την Ελλάδα  εξυπηρετεί την αποπληρωμή των δυτικών τραπεζών. Για την ελληνική κοινωνία, το χρέος αποτελεί αδιέξοδο καθώς θα επανέρχεται πάντα λόγω του μεγέθους του.

 

Τρία μάλλον είναι τα βασικά σενάρια για την Ελλάδα:

Το πρόβλημα είναι ότι ακόμη κι αν το ελληνικό θέμα  «κλείσει» με κάποιου είδους συμβιβασμό, θα επανέλθει.

 

Εν κατακλείδι, η Ελλάδα, αλλά και η ευρωζώνη πηγαίνουν στο άγνωστο με βάρκα την ελπίδα, ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη ένα power game. Το ερώτημα είναι ποιος θα υποχωρήσει πρώτος και τι θα σημαίνει αυτή η υποχώρηση. 

 

 

Follow @AthanasiouTh