Ποιος είναι τελικά ο ρόλος των κομμάτων στη διατήρηση των ισορροπιών στις κοινωνίες; Μήπως πάντα θα βρίσκεται σε εξέλιξη μια αέναη μάχη μεταξύ «λιγότερο ευνοημένων» και «περισσότερο ευνοημένων»; Υπάρχουν πολλές βαθμίδες ή διαβαθμίσεις στην  κλίμακα της εύνοιας;

Η ουσία, νομίζω είναι ότι συνήθως βρίσκονται τρόποι καθυπόταξης των λιγότερο ευνοημένων από τους περισσότερο ευνοημένους ενώ σε κάποιες περιπτώσεις και υπό κάποιες συνθήκες, οι λιγότερο ευνοημένοι δεν υποτάσσονται ή αποφασίζουν να πάψουν να είναι πλέον υποτακτικοί. Όσο πιο ευνοημένος είναι κανείς, τόσο αυξάνεται ο αριθμός των «λιγότερο ευνοημένων» που θα έχει να αντιμετωπίσει σε περίπτωση αποτυχίας του να υποτάξει ή να διατηρήσει την ηγεμονία του στο τομέα του.

Σε «καλές» περιόδους, οι περισσότερο ευνοημένοι βρίσκουν τρόπους διατήρησης των ισορροπιών για να μειώσουν τον κίνδυνο εξέγερσης των λιγότερο ευνοημένων και προς αποφυγήν της ανατροπής των «πραγματικοτήτων». Η απληστία, όμως οδηγεί , μοιραία, το σύστημα σε κρίση. [Εννοείται πως δεν υπάρχει καμιά εμπάθεια καθώς «ευνοημένος» θα μπορούσε να είναι οποιοσδήποτε. Απλώς μια σειρά παραγόντων διαμορφώνει την εικόνα σε κάθε εποχή].

Με βάση το πιο πάνω «μοντέλο», πάντα θα υπάρχει ένας «περισσότερο ευνοημένος» και ένας «λιγότερο», άρα υπ΄ αυτήν την έννοια, όλοι υποδύονται ταυτόχρονα και τους δύο ρόλους, ανάλογα από ποια σκοπιά θα το δεις. Από κει και πέρα, τα πράγματα παίρνουν το δρόμο τους. Οι άνθρωποι με τα περισσότερα κοινά, ενώνονται, υποκινούμενοι από ένα κοινό στόχο μιας συγκεκριμένης διεκδίκησης.

[Πάντως, από μια άλλη σκοπιά, η εξουσία δεν είναι ιστορικά η ίδια. Στις διάφορες κοινωνίες υπάρχουν διαφορετικές μορφές αντιμετώπισης της εξουσίας ενώ αλλάζουν και τα «είδη» ή η κατεύθυνση της εύνοιας. Θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι σήμερα οι σχέσεις "εύνοιας" είναι πιο δημοκρατικές σε σύγκριση με το τι γινόταν πριν τη μοντέρνα εποχή, όπου μερικοί, απλά γεννιούνταν «ανώτεροι». Ο Γερμανός διανοούμενος Μαξ Βέμπερ, θα έλεγε ότι, σαφώς η μορφή της  εξουσίας  σήμερα είναι διαφορετική,  πιο ορθολογιστική. Ας πούμε, θα μπορούσε κάποιος να αντικρύσει το ρουσφέτι σαν παραβίαση παρά σαν  το κεντρικό σημείο του μοντέλου.  Ακόμη όμως και η θέση ότι «πάντα θα υπάρχουν ευνοημένοι και μη», τίθεται εν αμφιβόλω. Για  παράδειγμα, οι αναρχικοί  θεωρούν ότι η κατάργηση της εξουσίας είναι εφικτή (όχι στη βάση του χάους) ενώ οι μαρξιστές θεωρούν ότι η διάχυση της  εξουσίας είναι αναπόφευκτη λόγω της εξέλιξης της τεχνολογίας και κατ΄ επέκταση,  η μη εξεύρεση ή η αδυναμία εξεύρεσης  τρόπων  διατήρησης της ισορροπίας στη βάση  νέων δεδομένων δημιουργεί νέα χάσματα ή αυξάνει τα υφιστάμενα. Όπως και να έχει, στο εκτός παρενθέσεως κείμενο επιχείρησα να κωδικοποιήσω την κατάσταση με βάση τα χαρακτηριστικά της σύγχρονης εποχής και των υφιστάμενων δεδομένων.]

Τι είναι τα κόμματα και ποιος ο ρόλος τους;

Και έτσι, στη βάση ουσιαστικά των «κοινών διεκδικήσεων και αναγκών», προκύπτουν τα κόμματα ή έτσι «αποκαλύπτεται» ο πραγματικός τους ρόλος , ανεξαρτήτως αν τον  υποδύονται σωστά.

Καταρχήν, θα έλεγε κανείς ότι η ύπαρξη κομμάτων προϋποθέτει την παραδοχή στη δημόσια σφαίρα της μη ύπαρξης απόλυτης αλήθειας. Συνεπώς, τα διάφορα οργανωμένα σύνολα τοποθετούνται και εκφράζουν τις θέσεις τους με στόχο τη διαμόρφωση συζήτησης από την οποία θα προκύψουν κάποιες «κοινωνικές αλήθειες», που ίσως μεταφράζονται σε «συμφέρουσες αλήθειες» (χωρίς απαραιτήτως να προσδίδεται αρνητική έννοια στον όρο «συμφέρουσες»).

Στις αρμοδιότητες των κομμάτων εμπίπτει ουσιαστικά, η διαμόρφωση του τρόπου λειτουργίας των θεσμών της κοινωνίας, αφού πρόκειται για ομάδες ανθρώπων, μέσα σε ένα ενιαίο πολιτικο-οικονομικο-κοινωνικό πλαίσιο, οι οποίοι ενώνονται σε σύνολα για να παρέμβουν στην πολιτική, να ασκήσουν πιέσεις, να διεκδικήσουν δικαιώματα, να προωθήσουν την άποψη τους μέσα στο πολιτικο-κοινωνικο-οικονομικό περιβάλλον και να αποτρέψουν τις εις βάρος τους αδικίες (όπως τις αντιλαμβάνονται) από την εξουσία, η οποία έχει διαμορφωθεί από την ατζέντα άλλων ομάδων ανθρώπων του εν λόγω πλαισίου. Εξελικτικά, θέτουν  ως στόχο την μετατροπή τους σε «εξουσία» για να πετύχουν όσα δημοσίως διατείνονται ότι διεκδικούν. Συνεπώς, αν τα κόμματα είναι διεφθαρμένα, αυτή η κατάσταση «απλώνεται», αφού κάποια στιγμή μετεξελίσσονται και αναλαμβάνουν την εξουσία, διαχέοντας τη διαφθορά σε ευρύτερο ή μεγαλύτερο πεδίο.

Ο κίνδυνος...

Μια τεράστια μερίδα πολιτών (όπως καταγράφεται από την αποχή στις εκάστοτε εκλογές, την κάθε εποχή), αντιμετωπίζει τα κόμματα σαν κάτι ξένο και νοιώθει (όχι αδίκως σε πολλές περιπτώσεις) ότι βρίσκονται απέναντι του ή ενάντια στα συμφέροντα του, τα οποία υποτίθεται τάχθηκαν να υπηρετούν και να υπερασπίζουν.

Ωστόσο, η  τεράστια αποχή που παρατηρείται στις εκλογές, έχει -θεωρώ-  βαθύτερες προεκτάσεις και μετουσιώνεται σε επικίνδυνη πραγματικότητα (η αποχή είναι επιτυχία της ελίτ, η οποία δεν  επιθυμεί μαζική συμμετοχή στη  ψήφο, για ευνόητους λόγους).

Η απαξίωση των πολιτών για  τα κόμματα μπορεί να γυρίσει μπούμερανγκ εναντίον των ίδιων των πολιτών. Είναι μπρός γκρεμός και πίσω ρέμα. Από τη μια, κάποιοι απαξιώνουν τα κόμματα επειδή νοιώθουν ότι τους κορόιδεψαν και θέλουν να πάψουν να είναι θύματα, από την άλλη, απαξιώνοντας τα κόμματα δεν θα υπάρχει κανένα σύνολο ανθρώπων- κόμμα (ισχύς εν τη ενώσει), που να υπερασπίζεται τα  δίκαια τους μέσα στον «αδίστακτο κόσμο των συμφερόντων».

Tο «κλειδί» στον εκσυγχρονισμό των κομμάτων

Από τα πιο  πάνω προκύπτει νομίζω το συμπέρασμα ότι το «κλειδί» βρίσκεται στον εκσυγχρονισμό των κομμάτων, στις μεταρρυθμίσεις και στην απαίτηση για απομάκρυνση, ελαχιστοποίηση ή περιθωριοποίηση των  «σάπιων μελών» του παραδοσιακού  κατεστημένου. [Στη βάση της παραδοχής  ότι τα κόμματα δεν είναι ούτε μοναστήρια, ούτε διαγωνισμοί αγίων, αλλά οργανισμοί παρέμβασης στην πολιτική. Εκφράζουν κάποια συμφέροντα,  ταξικά ή μη, ενώ μερικά από τα μέλη των εν λόγω συνόλων/κομμάτων «κάμνουν τζαι το κάτι  τις  τους προς ίδιον όφελος»  (κατά την κυπριακή, «όποιος έχει τη φίζα που το μέλι…»). Βεβαίως  «ευδοκιμεί» και η προπαγάνδα, ως μέσο, αφενός προώθησης θέσεων και αφετέρου για να πληγεί ο «αντίπαλος»].

Μέσω των κομμάτων η αλλαγή...

Η αλλαγή της κοινωνίας έρχεται μέσω των κομμάτων της δημοκρατίας, που στη συνέχεια σχηματίζουν την κυβέρνηση του τόπου, ένα κοινό εθνικό μέτωπο για διατήρηση, αφενός των ισορροπιών στο εσωτερικό και αφετέρου για αντιμετώπιση εξωτερικών «εχθρών» ή με σκοπό τις συζητήσεις και συνομιλίες με τις υπόλοιπες χώρες του πλανήτη για διαρκή συντονισμό και εξεύρεση συμβιβαστικών λύσεων σε θέματα που αφορούν ολόκληρη την ανθρωπότητα. Σε αντίθετη περίπτωση κηρύσσονται  πόλεμοι, οι οποίοι μπορούν να ανατρέψουν τις ισορροπίες ισχύος, όπως έχουμε δει στο παρελθόν εκατομμύρια φορές στην καταγεγραμμένη ιστορία της ανθρωπότητας.

Τα κόμματα και οι κυβερνήσεις των κομμάτων πρέπει να έχουν ρόλο μεσολαβητή, με στόχο την διατήρηση των ισορροπιών μεταξύ κάθε μορφής εξουσίας, τόσο σε εθνικό όσο και σε  διεθνές επίπεδο.

Διεύρυνση του ρόλου…

Με τα νέα δεδομένα της ενωμένης Ευρώπης και της παγκοσμιοποίησης, ο ρόλος αυτών των ομάδων πολιτών διευρύνεται και  αποκτά λόγο στη διαμόρφωση πολιτικής στο ευρύτερο ευρωπαϊκό και παγκόσμιο στερέωμα.

Παρόλο που είναι αδιανόητη  η διαμόρφωση πολιτικής χωρίς να λαμβάνεται υπόψη ή χωρίς να συνυπολογίζεται  ο ξένος παράγοντας και τα συμφέροντα του, εντούτοις, αυτή η εξέλιξη εμπεριέχει έναν κίνδυνο: Τα κόμματα να μην λειτουργούν υπέρ του εθνικού συμφέροντος του τοπικού τους ευρύτερου συνόλου/ του λαού της χώρας τους, αλλά να συμπορεύονται με ένα μεγαλύτερο σύνολο, όπως είναι οι δυνάμεις του ευρωκοινοβουλίου. Παραδείγματος χάριν, παρατηρούμε το κόμμα της αντιπολίτευσης στην Ελλάδα, να συμπορεύεται  με το κόμμα της ευρωπαϊκής του «οικογένειας» (ΕΛΚ), αντί να δεχτεί την ήττα του στις εκλογές και να συμπαραταχθεί με την κυβέρνηση  ενός άλλου κόμματος- μερίδας του λαού, στον  οποίο και ανήκει. Η παγκοσμιοποίηση «απλώνει» και ίσως είμαστε μάρτυρες μιας μεγάλης αλλαγής, που «σηκώνει» ανάλυση.

Καταλήγω λοιπόν στο συμπέρασμα ότι τα κόμματα χρειάζονται. Χωρίς αυτά είμαστε καταδικασμένοι στην αδυναμία της ατομικότητας μας. Εκείνο που δεν χρειάζεται είναι η διαφθορά και η διαπλοκή.

ΥΓ Δεν κάνω το "προφίλ" των κόμματων, απλώς καταγράφω κάποιες σκέψεις μου  και εννοείται ότι  περιμένω να τύχουν αμφισβήτησης ή επέκτασης.

Follow @AthanasiouTh

[email protected]