Το ζήτημα των ευθυνών που ενδεχομένως φέρουν οι στρατιώτες σε κάθε πόλεμο, είναι πραγματικά περίπλοκο και με πολλές διαστάσεις και οπτικές γωνίες. Μάλλον δεν αρκεί η συμμετοχή των  στρατιωτών σε ένα μακελειό, έναν πόλεμο ή  ένα εγκληματικό πραξικόπημα, για να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι οι εν λόγω στρατιώτες, ως απλά υποχείρια μιας εν εξελίξει κατάστασης, είναι ταυτόχρονα  και εγκληματίες πολέμου. Επιβάλλεται παράλληλα να μελετηθεί η συμπεριφορά που επέδειξαν στο πλαίσιο του πολέμου.

Ο Υπουργός Εσωτερικών Σωκράτης Χάσικος άνοιξε ένα τεράστιο κεφάλαιο με την παρουσία του στην κηδεία των 12 καταδρομέων, οι οποίοι έπεσαν κατά την επίθεση εναντίον του Προεδρικού Μεγάρου στις 15 Ιουλίου του 1974 (πραξικόπημα).

Εκφωνώντας τον επικήδειο λόγο, ο Σ. Χάσικος, υποστήριξε ότι οι 12 καταδρομείς, εκτελούσαν διατεταγμένη υπηρεσία και ως εκ τούτου, ούτε λίγο ούτε πολύ δεν φταίνε, αφού "ατύχησαν να υπηρετήσουν τη στρατιωτική τους θητεία σε λάθος χρόνο και υπήρξαν θύματα, τελικά, γεγονότων και καταστάσεων".

Ας μου επιτρέψει όμως ο Υπουργός να προσθέσω στα λεγόμενα του, καθώς  με το ίδιο σκεπτικό, ούτε οι ΝΑΖΙστές στρατιώτες του Χίτλερ ευθύνονται για το μακελειό κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ούτε οι Τούρκοι και τουρκοκύπριοι στρατιώτες του 1974 ευθύνονται, διότι όλοι τους «εκτελούσαν διατεταγμένη υπηρεσία», της όποιας στρατιωτικής ηγεσίας και "υπήρξαν θύματα, τελικά, γεγονότων και καταστάσεων». Με την ίδια λογική, εξάγεται το ίδιο συμπέρασμα.

Γεννάται παράλληλα το βασανιστικό ερώτημα: Οι απλοί οπλίτες/στρατιώτες που συμμετείχαν  διαχρονικά σε πολέμους στο παγκόσμιο στερέωμα, που αργότερα έλαβαν διαστάσεις εγκλήματος κατά της ανθρωπότητας, δεν φέρουν καμιά ευθύνη για τα αποτελέσματα των πράξεων τους, έστω και αν ενεργούσαν κατόπιν διαταγών; Διότι, στην πορεία τίθεται  και ζήτημα προσωπικής ευθύνης σε σχέση με τον τρόπο εκτέλεσης  των «καθηκόντων». Άλλο είναι να πολεμά ο στρατιώτης μετά από πρόκληση, με στόχο την προστασία των εδαφών της πατρίδας του και άλλο να «περπατά και να σκοτώνει», χωρίς ίχνος ευαισθησίας όποιον «αντίπαλο» βρίσκεται στο δρόμο του, ένοπλο ή άοπλο, νέο ή γέρο, άντρα, γυναίκα ή παιδί. Πάντως, είναι πολύ δύσκολο να σκεφθεί κανείς λογικά και να πράξει αναλόγως, μέσα στην ευρύτερη παράνοια του πολέμου

Είναι τοις πάσι γνωστό ότι ο κάθε στρατιώτης δεν έχει και πολλές επιλογές όταν κληθεί να υπακούσει στις εντολές της στρατιωτικής ηγεσίας.

Στην κυπριακή όμως περίπτωση και γενικότερα στις περιπτώσεις πραξικοπημάτων, το ζήτημα φαίνεται να περιπλέκεται ακόμη περισσότερο και να λαμβάνει άλλες διαστάσεις, διότι, ο στρατός μιας χώρας καλείται να προστατεύσει τη χώρα από τον εξωτερικό εχθρό και να διαφυλάξει την τάξη και το Σύνταγμα.

«Ορκίζομαι, πίστην εις την Πατρίδα και σεβασμόν προς όλους τους νόμους αυτής
και ότι πιστώς θα υπηρετήσω ταύτην υπό την ιδιότητά μου ως οπλίτου
και ότι θα υπόκειμαι εις οιουσδήποτε κανονισμούς
εν σχέσει προς τη διοίκηση, οργανισμό
και πειθαρχία της Εθνικής Φρουράς»

Όπως παρατηρεί η Δρ Ήβη Λάμπρου, Καθηγήτρια Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών, στο τμήμα Δημοσιογραφίας του Πανεπιστημίου Frederick, ο στρατός μιας χώρας λογικά προστατεύει από τον εξωτερικό εχθρό και γενικότερα διαφυλάσσει την τάξη και το Σύνταγμα.

Θέτει παράλληλα, με καυστική διάθεση, τα ερωτήματα:

• Μήπως ο αρχηγός του στρατού είναι ανώτερος από τον αρχηγό του κράτους;
• Μήπως ο αρχηγός του κράτους (εν τοιαύτη περιπτώσει ο Μακάριος) ήταν εξωτερικός εχθρός και ως εκ τούτου αναγκάστηκε ο στρατός να αμυνθεί;

Το πραξικόπημα, προσθέτει η Δρ. Λάμπρου, «προηγήθηκε της εισβολής και είχε στο στόχαστρο τον ανώτατο πολιτειακό άρχοντα. Καταπατήθηκε δηλαδή και ο όρκος περί διαφύλαξης του Συντάγματος».

Προχωρώντας όμως τη σκέψη μου και αφού προηγήθηκε συζήτηση μεταξύ εμού και ενός φίλου, ο οποίος προέρχεται από την εθνικιστική παράταξη ή ταυτίζεται με την "εθνικιστική ιδεολογία", οφείλω να παραθέσω άλλη μια οπτική γωνία. Πρόκειται για την παράμετρο, που αφορά στη ψυχολογία των οικείων (μανάδων κυρίως) των στρατιωτών, νεαρών παιδιών, που στράφηκαν το 1974 κατά της Κυπριακής Δημοκρατίας, κατόπιν εντολών και ασύστολης προπαγάνδας. Εκείνοι οι γονείς, έστειλαν τα παιδιά τους στο στρατό και βεβαίως, οι ίδιοι οι γονείς δεν ευθύνονται για την κατεύθυνση στην οποία οδηγήθηκαν τα πράγματα. Ως εκ τούτου, η μόνη τους έγνοια ήταν και παραμένει να θάψουν τα παιδιά τους και να τους αποδοθεί, αν μη τι άλλο, ένας θρησκευτικός αποχαιρετισμός. Άλλο όμως είναι η θρησκευτική τιμή και άλλο η πολιτειακή, με τιμές ήρωα, που προσβάλλει την καθολική αντίληψη της έννοιας του ηρωισμού.

Follow @AthanasiouTh

Για σχόλια, στο commenting box του υφιστάμενου άρθρου