Ο ανεξέλεγκτος καπιταλισμός, σε μια από τις εκφάνσεις του, φαίνεται να οδηγεί σε απομόνωση και εφαρμογή στην κοινωνία, των αρνητικών εκείνων στοιχείων του εφαρμοσμένου κομμουνισμού.

Η αποτυχία αποφυγής της οικονομικής κρίσης από τις σοσιαλιστικές κυβερνήσεις, την τελευταία 15ετία, μάλλον προλείανε το έδαφος για τις (νέο) φιλελεύθερες «ορθολογιστικές» κυβερνήσεις, σε πανευρωπαϊκό επίπεδο,  οι οποίες, ενδεδυμένες τον μανδύα του σωτήρα, οδήγησαν σε διάλυση του κοινωνικού ιστού, στοχεύοντας στη συσσώρευση του πλούτου και την μεταγενέστερη κατευθυνόμενη ανακατανομή του, με τρόπο που να τις βολεύει και που να βολεύει παράλληλα το αμφιλεγόμενο οικονομικό οικοδόμημα που υπηρετούν.

Πάντως, ο Γερμανός κοινωνιολόγος και πολιτικός οικονομολόγος Max Weber υποστήριξε ότι οι αρχικοί καπιταλιστές, επεδίωξαν κέρδη αναζητώντας αποδείξεις για τη σωτηρία. «Αποταμίευαν σε βαθμό ασκητή ώστε να συγκεντρώσουν πλούτο για να αποδείξουν την ευλογία του Θεού και όχι για να χορτάσουν την δική τους καταναλωτική όρεξη».

Αντίφαση: Κατανάλωση VS Εγκράτεια

Μια ενδιαφέρουσα μετατόπιση που οδηγεί σε κάποιου είδους αντίθεση, παρουσιάζεται τη δεκαετία του 1960.  Ο αμερικανός κοινωνιολόγος Daniel Bell συνήγαγε το συμπέρασμα ότι, αν υποχωρίσει η προτεσταντική ηθική (σσ. καταστολή της ανάγκης για αποταμιεύσεις) και παράλληλα «παραταθεί»-προωθηθεί ο καταναλωτισμός, ουσιαστικά ενθαρρύνεται ο ηδονισμός και ευνοείται η καταναλωτική μανία. Άρα, μειώνεται η προτεσταντική ηθική και κατά συνέπεια, ο καπιταλισμός οδηγείται σε ένα είδος πολιτισμικής αντίφασης καθώς, η αρχική του ρητορική στηρίζεται στη συσσώρευση κεφαλαίων, που επιτυγχάνεται δια της εγκράτειας. Εμφανώς, οι σημερινές ανάγκες του καπιταλισμού και η έμφαση στον καταναλωτισμό στην πολιτιστική σφαίρα, οδηγούν στην επέκταση της επιθυμίας, αντί στον έλεγχο της.

Παράταση με υποσχέσεις «για το μέλλον»

Οι συχνές παραδοχές των ημερών μας, του τύπου «είναι δύσκολα τα πράγματα, πρέπει απαραιτήτως να γίνουν μεγάλες θυσίες από τους πολίτες για να επέλθει κάθαρση», μπορεί μεν να ακούγονται ντόμπρες και ηθικά παρακινούμενες, εντούτοις δεν προσφέρουν τίποτε στους πολίτες των κρατών-μελών που βρίσκονται σε αναβρασμό, συνεπεία οικονομικής εξαθλίωσης (εμπειρικά και επι του παρόντος τουλάχιστον). Επιπλέον το δήθεν ηθικόν της πρόθεσης δεν οδηγεί απαραίτητα σε ηθικό απολογισμό. Μακροχρόνια, ο καπιταλισμός ενδέχεται να μην συνεχίσει να καταφέρνει να κερδίζει παράταση, με το να δίνει υποσχέσεις «για το μέλλον».

Κακέκτυπο του εφαρμοσμένου κομμουνισμού

Θα έλεγε κανείς ότι το υφιστάμενο οικονομικό οικοδόμημα, σε αυτή του τη μορφή, «γεννά» ένα κακέκτυπο του εφαρμοσμένου κομμουνισμού, δημιουργώντας για παράδειγμα, μεταξύ άλλων, την ανάγκη έκδοσης κουπονιών για σίτιση ή την εφαρμογή μέτρων όπως το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα κα, ώστε να μην πεινάσει κανένας μεν (ή να πεινάσουν λιγότεροι και λιγότερο), αλλά να παραμένει στάσιμος/δέσμιος ο πολίτης σε μια κοινωνία που δεν δύναται να ανταποκριθεί στις εργασιακές ανάγκες των μελών της.

Κρίση αυτογνωσίας

Άλλωστε, όπως είχε δηλώσει πρόσφατα ο Κεντρικός Τραπεζίτης της Αγγλίας, «ο καπιταλισμός κινδυνεύει να αυτοκαταστραφεί εάν δεν συνειδητοποιήσουν οι τραπεζίτες ότι είναι υποχρεωμένοι να δημιουργήσουν μια πιο δίκαιη κοινωνία». Η ανάγκη που ένοιωσε ο Άγγλος Κεντρικός Τραπεζίτης να τοποθετηθεί με αυτό τον τρόπο, δεν προέκυψε μετά από μια κρίση ευαισθησίας, αλλά μετά από κρίση αυτογνωσίας, έχοντας ως δεδομένο και στη βάση ιστορικών εμπειριών, ότι όταν η κοινωνία των ανθρώπων πιέζεται υπέρ το δέον και παράλληλα προκύπτει μια σπίθα αμφισβήτησης του στάτους κβο, τότε εκρήγνυται με καταστροφικά αποτελέσματα για τους συντελεστές του εν λόγω οικοδομήματος.

Ενδιαφέρον ερώτημα-προβληματισμός είναι επίσης το εξής: Αν οι τραπεζίτες οδηγούν τον καπιταλισμό στην κρίση λόγω έλλειψης κατανόησης ή αν είναι αιχμάλωτοι και οι ίδιοι μιας κουλτούρας που παράγει το σύστημα.

Κοινωνική έκρηξη λόγω λάθος «κοινωνικής διάγνωσης»

Εάν δεχτούμε να πιστώσουμε τις (νέο) φιλελεύθερες κυβερνήσεις με καλή θέληση και αν υποκριθούμε ότι πιστεύουμε πως έχουν ως μοναδικό στόχο την ευρωπαϊκή οικονομική εξυγίανση και την κοινωνική ευημερία, εκείνο που φαίνεται να κινείται σε λανθασμένη βάση είναι η μη ορθή εκτίμηση του κινδύνου που παραμονεύει σε σχέση με την αντίδραση της κοινωνίας, στην περίπτωση που ξεπεραστούν τα όρια ανοχής ή και αντοχής.

Το ζήτημα είναι ότι η ασυδοσία και η λανθασμένη αποκωδικοποίηση και συνεπώς εφαρμογή του καπιταλισμού στις μέρες μας, δημιουργεί μια κοινωνία, η οποία θυμίζει «αποτυχημένο κομμουνισμό» ("ύφεση που προηγείται της ανάπτυξης") ή τουλάχιστον, μοιάζει με ένα σύστημα το οποίο απομόνωσε μόνο τις αρνητικές εκφάνσεις του κομμουνισμού και στη συνέχεια τις εφήρμοσε στον κοινωνικό ιστό.

ΥΣ 1: Γενικές παρατηρήσεις που θα χαρώ να τύχουν αμφισβήτησης για να δοθεί περισσότερη τροφή για σκέψη.

ΥΣ 2: Ο όρος «κομμουνισμός» εντάσσεται σε εισαγωγικά, επειδή ακριβώς και ουσιαστικά, στην προκειμενη περίπτωση, δεν πρόκειται για κομμουνισμό.

Θανασης Αθανασιου

Follow me on Twitter: AthanasiouTh

[email protected]