Ολοένα και  πληθαίνουν οι συγκλίνουσες φωνές καταδίκης της ελλιπούς παιδείας, η οποία, μοιραία, οδηγεί σε κοινωνική ανεπάρκεια, γεγονός μάλλον όχι και τόσο τυχαίο.

Η παιδεία (πρέπει να) έχει ένα στόχο (κατά την ταπεινή μου άποψη): Να διαπαιδαγωγήσει, να μορφώσει, να διευρύνει ορίζοντες , κυρίως, μέσω της καλλιέργειας κριτικής σκέψης και σφαιρικής αντίληψης στον άνθρωπο.

Αυτός ο στόχος όμως σε κάποιες περιπτώσεις μετατοπίζεται (ίσως όχι σκόπιμα αλλά εξελικτικά), από τους «χειριστές» του συστήματος παιδείας, προς εξυπηρέτηση ενός άλλου (αλλότριου) σκοπού. Αυτού της δημιουργίας ενός εύκολα … «καθοδηγήσιμου»  συνόλου, του οποίου η ελίτ κατέχει το «εγχειρίδιο» και ως εκ τούτου μπορεί να χειραγωγήσει.

Η παιδεία στην πρακτική της εφαρμογή, φαίνεται να εξυπηρετεί ενίοτε έναν μετατοπισμένο στόχο.  

Δημιουργείται έτσι το «σύστημα», τοποθετούνται στα πόστα τους οι «δάσκαλοι-καθοδηγητές», οι όποιοι εξυπηρετούν (ακούσια) στη στρεβλή διαιώνιση του.

Συνεπώς, αν παρ' ελπίδα, ο στόχος της παιδείας δεν είναι ο αγαθός, αλλά ο μετατοπισμένος, τότε τα αποτελέσματα δεν χρήζουν αναφοράς διότι τα ζούμε σήμερα και τα παρατηρούμε τόσο σε εθνικό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο.

Αν για παράδειγμα ένας δάσκαλος του δημοτικού επιχειρησει να τραβήξει το αφτί ενός μαθητή και ο μαθητής αντιδράσει άγρια, αυτό δεν θα έπρεπε να οδηγήσει αμέσως στο συμπέρασμα ότι ο μιτσής δεν είναι πειθαρχημένος.

Πρέπει πρώτα να τοποθετηθεί το ερώτημα:

• Έχει διδαχτεί, ο εν λόγω μαθητής,  την κριτική σκέψη;
• Βρίσκεται σε διαδικασία εκμάθησης  του τρόπου της μάθησης και όχι απλά των γεγονότων όπως αναγράφονται σε ένα βιβλίο;
• Είναι σε θέση ο νέος να ξεχωρίσει αν ο ίδιος υπέπεσε σε σφάλμα, αν ο δάσκαλος έχει πράγματι δίκαιο ή αν ασκείται κάποιου είδους βία διά της καταχρήσεως εξουσίας;

Ο Σωκράτης, εφαρμόζοντας τη μαιευτική μέθοδο, προσποιούμενος την πλήρη άγνοια για το θέμα που συζητούσε κάθε φορά, προσπαθούσε μέσα από ερωτήσεις να εκμαιεύσει την αλήθεια από τον συνομιλητή του. Ο συνομιλητής με τη σειρά του, απαντώντας σ' αυτές τις ερωτήσεις έφτανε σε ένα συμπέρασμα (στην αλήθεια κατά τον Σωκράτη) από μόνος του.

Ο αρχαίος φιλόσοφος εκπαίδευε ουσιαστικά τους μαθητές να μάθουν να εκπαιδεύονται από μόνοι τους και να καταλήγουν στην αλήθεια, μαθαίνοντας τους τον τρόπο διεξαγωγής της έρευνας μέχρι την πολυπόθητη κατάκτηση της αλήθειας.

Το κλειδί

Δεδομένου ότι μια λεπτή γραμμή καθορίζει πάντα το αποτέλεσμα δύο εκ διαμέτρου αντίθετων καταστάσεων, (η αλήθεια από το ψέμα, η πληροφόρηση από την παραπληροφόρηση, ακόμα και η ζωή από  τον θάνατο), στόχος θα πρέπει να είναι η καλλιέργεια συνείδησης που να οδηγεί στην ικανότητα σφαιρικής αντίληψης σε σχέση με τον διαχωρισμό ή εντοπισμό των εν λόγω λεπτών γραμμών.

Δυστυχώς, φαίνεται ότι η σημερινή παιδεία –μέχρι το λύκειο-στοχεύει στη δημιουργία και διοχέτευση στην κοινωνία «εργοστασιακών τυποποιημένων μυαλών/ πακέτων» για «ευκολία στη χρήση». Και αν αναλογιστεί κανείς ότι δεν γίνεται καμιά ουσιαστική προσπάθεια από την πολιτεία αλλαγής του τρόπου εκπαίδευσης, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο μετατοπισμένος στόχος παραμένει. Στο κάτω -κάτω, άλλο παιδεία και άλλο εκπαίδευση. Εν κατακλείδι, «το μυαλό είναι φωτιά που πρέπει να ανάψεις, κι όχι δοχείο που πρέπει να γεμίσεις»

ΥΣ: Φαίνεται ότι τα πράγματα είναι πολύ καλύτερα σε σύγκριση με το παρελθόν, όχι λόγω αλλαγής πλεύσης του τομέα «παιδεία», αλλά μάλλον λόγω της διάθεσης που επιδεικνύουν οι άνθρωποι για διεύρυνση των πνευματικών τους οριζόντων, γεγονός που μας επιτρέπει να είμαστε αισιόδοξοι. Πολύ απλά, οι άνθρωποι είναι πιο ψαγμένοι σήμερα παρά στο παρελθόν, χρειάζεται όμως πολλή δουλειά ακόμη.

Follow me on Twitter AthanasiouTh