Η Ενοχή της Αγρύπνιας

Macbeth:
Methought, I heard a voice cry, "Sleep no more!"
Macbeth does murder Sleep,";
Sleep, that knits the ravell'd sleeve of care,
The death oh each day's life, sore labour's bath,
Balm of hurt minds, great Nature's second course,
Chief nourisher of life's feast; - ...
Still it cried, 'Sleep no more' to all the house:
'Glamis hath murder'd Sleep, and therefore Cawdor
Shall sleep no more, Macbeth shall sleep no more'...

Γιατί, τώρα, στην ώρα του στυγερού φόνου, οι ανήσυχοι για τον ύπνο στοχασμοί; Ναι, στη δραματική οικονομία της τραγωδίας, ο Duncan δολοφονήθηκε στον ύπνο του, την ίδια ώρα που οι γιοί του κοιμόντουσαν στα κρεββάτια τους. Αλλά, ο Μάκβεθ φοβάται μιαν άλλη για τον ύπνο φιλοσοφική αλήθεια: στην ακμή της βαθιάς της μαχαιριάς, σκοτώθηκε ο 'αθώος ύπνος'... "Οι αθώοι κοιμούνται", αποφαίνεται ο Mάκβεθ. Γράφοντας για τις αϋπνίες του Kafka, o Pietro Citati αποκαλεί τον ύπνο την πιο ευγενή κι αθώα θεότητα που "κατεβαίνει στα βλέφαρα των αθώων: οι άγρυπνοι είναι ένοχοι, γιατί αγνοούν την γαλήνη της ψυχής και βασανίζονται από τις εμμονές τους"...

Όλοι; Το παράδειγμα του Ναπολέοντα, που μπορούσε να κοιμηθεί ήρεμα, όχι μόνο μέσα στον ορυμαγδό της μάχης, αλλά και μετά από φρικτά εγκλήματά του, όπως όταν έπνιξε 3000 αμάχους στην κατάληψη της Jaffa, για να μην ξοδέψει πυρομαχικά, διατάζοντας να αποτελειώσουν με την ξιφολόγχη όσους προσπαθούσαν να κολυμπήσουν στην ξηρά. Ο Vincent Cronin γράφει ότι, αντίθετα από τον Μάκβεθ, "ο Ναπολέων είχε την δύναμη για τα εγκλήματά του"...

Είναι, λοιπόν, οι ένοχοι άγρυπνοι; Ο Citati, αναλυτής της αγρύπνιας του Κafka, αναπροσαρμόζει: "οι άγρυπνοι είναι ένοχοι"... "O Kafka εννοούσε ότι η αϋπνία του ήταν η ίδια η αμαρτία του, όχι συνέπεια της αμαρτίας του". Αυτό που, κυρία επιχειρούμε και προσβλέπουμε στον ύπνο, και τόσο αγωνιωδώς οι πονεμένοι ασθενείς, θυμούμαστε, του Καρδιοχειρουργικού, είναι την δυνατότητα να ξεφύγουμε, να απαλλαγούμε από τους εαυτούς μας. Δέσμιοι στον ξύπνιο μας, μόνοι με τον εαυτό μας στην σιγή της νύχτας, όπου ο χρόνος πλαταίνει αφόρητα κι οι πόνοι του σώματος φωνάζουν κι ακούγονται πιο βασανιστικά στο σωπασμένο, μοναχικό κορμί, η αϋπνία φαντάζει πιο καθαρά σαν τιμωρία, ενοχή για μιαν άγνωστη στις αιτίες της καταδίκη, μία απελπισμένη οργή, σαν αυτή που ο Μπωντλέρ, στα Άνθη του Κακού, μία αυτοκαταστροφική μανία που συνδέεται μ την αφόρητη ανία του σταματημένου χρόνου, που " ηθελημένα θα κατέστρεφε την γη, και μ' ένα χασμουρητό θα αναζητούσε την δημιουργία"...

Αγωνία, στην σιωπή της νύχτας. Όταν ο ύπνος δεν προσφέρεται πια σαν καταφυγή, από τα πονεμένα βάρη του εαυτού, και το πλάταιμα του χρόνου που τα γιγαντώνει, από τις ενοχές των πόνων...
Το να μην μπορείς να ξεφύγεις από τον εαυτό σου στον ύπνο, είναι μία κατάρα, να νιώθεις κατηραμένος, έξω από την κοινότητα των ανθρώπων. Ακόμη κι οι οιμωγές των άλλων ξάγρυπνων, μακρινές, στο πλάταιμα του χώρου καυ του χρόνου, στην Μεγάλη Νύχτα, σε δείχνουνε ακόμη πιο μονάχο. Η αϋπνία εντείνει το αίσθημα της μοναξιάς, ότι δεν υπάρχει κανένας να σε βοηθήσει, ο κοινός δεσμός των ανθρώπων έχει σπάσει.
Εξορισμένος στην αϋπνία, έξω από κάθε κοινότητα, ποιόν να ξυπνήσεις να σε βοηθήσει; Ο άϋπνος είναι ένας λεπρός, ένας αθίγγανος, untouchable.

Σκοτώνοντας τον ύπνο, ο Μάκβεθ έχει σκοτώσει κάθε δεσμό του με τ' ανθρώπινα. Μόνος, με την Μοίρα της Κακίας του. Όπως, όμως, κι ο Χρστός, στο Κήπο της Γεσθημανή: τρεις φορές ζητεί από τους τρεις μαθητής του να μείνουν ξύπνιοι και να προσευχηθούν, τρεις φορές τους βρίσκει κοιμισμένους. Mόνος ξαγρυπνά, στον ξύπνιο της προσευχής. Απόλυτα παρατημένος, στην ξάγρυπνη μοναξιά του, από τους ανθρώπους. Ίσως, όπως εξηγεί, εδώ, η Χάνα Αρέντ, επειδή η γνήσια άσκηση του καλού, για να είναι τέτοια, πρέπει να είναι κρυφή κι άγνωστη. Μία ενοχή απ' την ανάποδη. Κι η ανάλογη, κι εδώ μοναξιά της.

Λαμά, λαμά Σαβαχθανί; Κύριε, γιατί με εγκατέλειπας;

Μόνος, μέσα στην Μεγάλη Νύχτα. Με τον εγωϊσμό του Πόνου, που εξατομικοποιεί, κι απομονώνει τους ανθρώπους. Που τους επικεντρώνει πώς να διαφύγουν απ' αυτόν. Πιό μόνους στην Mεγάλη Νύχτα. Την Νύχτα της Αγρύπνιας, του Πόνου. Της Ενοχής, την Νύχτα....

(γραμμένο τις νύχτες του Πόνου, στο Νοσοκομείο... ‘Aγρυπνος, πάλι, το θυμήθηκα χθες...)