Θάλασσα,πικροθάλασσα...

Έκτακτες ειδήσεις

Επικοινωνία ΠτΔ με Νεοφύτου μετά την επίθεση – Εξέφρασε τη συμπαράστασή του

Θάλασσα,πικροθάλασσα...

16.08.2024

Τίτος Χριστοδούλου

Θάλασσα... Κείμενα παλιά θαλασσινών στοχασμών. Κι η πρώτη μου θάλασσα, στο Πέντε Μίλι (1962), που έμελλε να φέρει τα χειρότερα, το '74..

Θάλασσα: «Υγρά Φύσις» κι η Θεωρία των Γεννητικών

Από το άρθρο μας, 'Από την Επιθυμία της Θάλασσας στην Θάλασσα της Επιθυμίας', στο Ηδύφωνο της Σημερινής της Κυριακής και στο βιβλίο μας ‘Ακρεμώνες’.

(...) Δεν θα παρέλειπαν, βέβαια, οι φροϋδικοί να διαγνώσουν ερωτικές συνυποδηλώσεις της (έστω υποσυνείδητης) ερωτικής επιθυμίας στην θάλασσα. Στο έργο του Thalassa: A Theory of Genitality (1924), (Θάλασσα: Μια Θεωρία των Γεννητικών) ο Ούγγρος φροϋδικός ψυχαναλυτής Sandor Ferenczi βλέπει στην υγρότητα της θάλασσας μια έκφραση της επιθυμίας της επιστροφής στην μήτρα (regressus ad uterum) ενώ η θαλπωρή κι η άνεση των αμνιακών υγρών συμβολίζει, με την σειρά της, την επιθυμία επιστροφής στην αρχή της ζωής, την θάλασσα.

Αυτή η ιδέα της αμφίδρομης επιστροφής στην μήτρα και στην θάλασσα, "uterine and thalassal regression", κατέστη η διακρίνουσα θεωρία της λεγόμενης Σχολής της Βουδαπέστης.

Πάντως, ο Ferenczi προχώρησε να διαγνώσει - φαντασία χρειάζεται - κι άλλες σεξουαλικές υποδηλώσεις στις εικόνες της θάλασσας, όπως στην παλινδρομική κίνηση των κυμάτων στο ακρογιάλι που είδε σαν συμβολισμό της παλινδρομικής εισχώρησης και αναδρόμησης του ανδρικού οργάνου στον γυναικείο κόλπο (ο όρος για να επιμείνουμε στις θαλάσσιες αναλογίες). 'Λες κι η θάλασσα κοιμάται μεσ' της γης την αγκαλιά' - αλλά, ασελγώ εδώ στον πρωτεργάτη του Ρομαντισμού στην ελληνική ποίηση, εθνικό μας ποιητή.

Έτσι, η ονομασία THALASSA δόθηκε στο ετήσιο περιοδικό της Sandor Ferenczi Society, Budapest, με όλες τις συνυποδηλώσεις των θεωριών της Σχολής για την θάλασσα, την μήτρα, την αρχή, την πηγή. Υγρότης και διείσδυση. Αναρωτιέται κανείς τί να παριστά το εταιρικό σήμα της THALASSA! Έρως και θάνατος: 'Άλλοι, όπως ο Cato παίρνουν το μαχαίρι, εγώ πήρα τους δρόμους της θάλασσας', εξηγεί στο άνοιγμα του Moby Dick ο Ishmael, μια οιονεί αυτοκτονία, αυτεκμηδένιση, σαν επιστροφή στο 'κενό', το Le Vide, του θανατερού μηδενός. Επέζησε από το αύτανδρα χαμένο Pequod έχοντας ριφθεί σε ένα φέρετρο στην θάλασσα. Δια της βύθισης στην θάλασσα η (ανα)γέννησή του.

Υγρότης και διείσδυση. Σεξουαλικές υποδηλώσεις που δεν διαφεύγουν από τον Γάλλο μετα-νεωτερικό ιστορικό της 'Έλξης της Θάλασσας' (Lure to the Sea), Alain Corbin. Εξηγεί ότι κατανοεί πώς «το όνειρο της καταβύθισης στα κύματα ομοιάζει στην πράξη της αργής διείσδυσης». Με γαλατική υπερβολή, ίσως, ο Corbin μάλιστα φτάνει να αναγνώσει τέτοιες ηδονές και στις απεικονίσεις πνιγμού ναυτών σε πίνακες ή την περίεργη έλξη σε μουσειακά δείγματα ναυαγίων στις ακτές από την Κορνουάλη και το Weymouth ως την Οστάνδη. Στο έκτο βιβλίο της Οδύσειας, ξεβρασμένος από την θάλασσα στο νησί των Φαιάκων ο «θάλασσα κηκώμενος» Οδυσσέας στάζει παντού θάλασσα, έχει γίνει ο ίδιος θάλασσα, συναντώντας την «υγρά φύσι» της γυναίκας, και χάνοντας στην απόλυτη υγροποίησή του τον «στιβαρό», ξηρό ανδρισμό που εξήραν ηθικά οι Στωϊκοί.

Στην ομοηχία της γαλλικής λέξης 'mer' (θάλασσα') με την λέξη 'mere' (μητέρα) θέλει το ίδιο ευφάνταστα κι ο Corbin να δει την σύμπτωση στην θάλασσα του ερωτικού με την μήτρα, το μητρικό στοιχείο. Τελικά, κάτι παρόμοιο να τραγουδούν οι στίχοι της Μίλβα στο πολύ γνωστό τραγούδι της, 'Θάλασσα'; Η θαλάσσια μήτρα, εκεί που η ζωή γεννήθηκε, όπως την ύμνησε σε ένα ακρογιάλι κι ο ρομαντικός Wordsworth, «την μεγάλη την θάλασσα που μας έφερε εδώ…»