Τί νέο; Επέστρεψαν τα κλισέ!

Από το "θρίλερ για γερά νεύρα" στο "πόκερ για δυνατούς λύτες" κι από τον "μολώχ της ασφάλτου" στις "εικόνες αποκάλυψης", γνώριμη είναι όχι μόνο η φωνή που ακούμε, αλλά κι οι χιλιοεπωμένες φράσεις κλισέ που μας προϋπαντίζουν στα δελτία ειδήσεων.

'Κάντε το καινούριο" έλεγε κάποτε ο Έζρα Πάουντ, ζητώντας στην ρηξικέλευθη νεωτερίζουσα έκφραση την διάνοιξη της αισθητικής παράδοσης του 19ου αιώνα στους νέους δρόμους του νεωτερισμού (modernism) του χαρακτήρισε τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα. Με την σειρά της, και στην ίδια γραμμή, η Γερτρούδη Στάιν, στο How to Write, ώριζε ότι η γραφή έπρεπε να είναι "αυθαίρετη", σπάζοντας τα καλούπια του νενομισμένου και πεπατημένου, θυμίζοντάς μας τον αλεξανδρινό Καλλίμαχο του "μισώ την πολύστιπτον οδόν".

Αυτά κάποτε. Και κάπου αλλού, για άλλους. Άλλα μας δείχνουν τα ΜΜΕ μας, στο ίδιο γουδί και γουδοχέρι, είτε αυτό αφορά τον πεπατημένο δρόμο των άσκεφτων πια δημοσιογραφικών κλισέ, ή τον ασφαλή τρόπο των πολιτικών, τον ειρωνικό κατά τα άλλα λόγο που θέλει να μην λέγει άλλα από αυτά που πιστεύει ότι θέλει ο ψηφοφόρος να ακούσει κι αυτά που όχι όντως εννοεί, αλλά εκείνα που θέλει να εννοήσουν ότι εννοεί. Στον γνωστό ρητορικό ορισμό της ειρωνείας, του "aliud dicere ac sentias".

Ο μεγάλος εχθρός της καθαρής γλώσσας είναι η ανειλικρίνεια έγραφε ο George Orwell. Αλλά η φαινομενική τυπική έως τυποποιημένη αλήθεια του κλισέ είναι η εύκολη καταφυγή του πολιτικού που κρύβει στην πιστότητα του οικείου το κρυμμένο ανοίκειό του, κι όπου το πολιτικό κλισέ που ακούμε για "ξεκάθαρη γλώσσα" συναντά την ειρωνεία να είναι η επιτομή της θολούρας: πλησιέστερα στο μελάνι της σηπίας, παρά στον δηλωτική της αλήθειας φύση της γλώσσας. Αλλά εκλογές έρχονται, ανεχτείτε αυτήν την γενική κλίση στα κλισέ…