Ειρωνεία και πολιτική μπροστά στο τέλος του κόσμου
Όπως το είδε ο φιλόσοφος της ειρωνικής 'κατάβασης', ή της τραγικής της ειρωνείας 'κατάβασης', της τραγωδίας της πολιτικής, ο John Evan Steery ('Political Returns: Irony in Politics and Theory, from Plato to the Antinuclear Movement', Westview Press 1990).
Σε μια εποχή της συνεπειοκρατικής ηθικής, 'consequentialist', στον φιλοσοφικό της όρο, όταν το καλό ζητεί το 'διάφορό' του, κατά Παράδεισο μερηά για να υπάρξει, από τους Ορφικούς, αρχήθεν η ελληνική φιλοσοφία στον θάνατο ζητούσε τις Αρχές κι Αλήθειές της, στην Ορφική Κατάβαση, στην Ομηρική Νέκυα, στην πλατωνική Μελέτη Θανάτου, στην Ειρωνεία του Ωκύμορου Είναι μας η Δαίμονος Επιπόνου μας ζωή.
Όπου, η ειρωνική, στην Δίκη ή την ανθρώπινη επίφασή της διαφεύγοντας τον (άφευκτο ωστόσο) των Ατρειδών Κύκλο του Αίματος, θεμελιώνεται στη τραγική αλήθειά της η πολιτική. Όταν κλείνει και της 'πρώτης πόλης' Θήβας από την Σφίγγα αινικτικά προειπωμένος της 'πόλης' κύκλος και σε δανεικό και ξύλινο 'τρίτο' πόδι, το 'ξύλινο της γιαγιάς πολιτικής ποδάρι', θα ζητήσει και θα βρει του καθαρμού το στήριγμα.
Την καθαρτική της 'τυραννίδας' του, της πολιτικής του Εξουςίας αλήθεια βρίςκοντας, κωφός, μωρός όςο και τυφλός τόςον καιρό σ' αυτά που ώφειλε να δει και να γνωρίζει, της Σφιγγός τα αινίγματα, ο 'τύραννος Οιδίπους'. Στο δειλινό, όταν κουρνιάζουν της τραγικής αλήθειας οι κουκουβάγιες.
Την 'εποχή' από την αλήθεια, στις φαινόμενες ουσίες και την σε 'ετερονόμους' παραδείσους του καλού φρούδα αναζητούμενη δικαίωση ζητεί να αναταράξει ο 'είρων' της κατάβασης φιλόσοφος: μια 'εποχή' στην Κόλαση αντιπροτείνοντας. Την 'καθαρή αλήθεια που φοβάται ο λαός', στους στίχους του υποψιασμένου 'καταβάντος Κορύβαντος' Ασίμου, ζητώντας στην εις Άδην κάθοδο. Στην Ορφική Κατάβαση, το πλατωνικό της Πολιτείας Σπήλαιο, στην Ειρωνική της Ουσίας μας Αλήθεια.
Μη αποφεύγοντας, ο γράφων για την ειρωνεία το ολίσθημα στην φράςη της ειρωνείας, με τον καλειδοσκοπικό επαλληλισμό των πολλαπλών στην ελληνική παράδοση εικόνων κι οπτικών της 'Κατάβασης' κι 'Επιστροφής'. Την κερδισμένη στο Μυστήριο του Θανάτου, ειρωνικά καμμύουσα την ουσία μας αλήθεια. Εξόριστος στον θάνατο ο Φιλόσοφος 'Ορφέας', όπως κι οι σε συνεχή 'μετοικεσία' Εβραίοι, στα ξένα 'μυστήρια' την διαφορά των τρόπων τους μαθαίνοντας.
Στην 'οίκαδε' από την Εξορία ο λαός της Εξόδου Επιστροφή, ως ο 'κάμμορος' της Νέκυας Οδυσσέας. Στο 'αλλού' ή 'άλλο' της ζωής, στων Νεκύων τον τόπο και τον τρόπο, καλώντας τον να γνωρίσει την Αλήθειά του ως Επιστρέφοντος ο 'Είρων Διδάσκαλος' ο Όμηρος, όπως τον ανεγνώρισε στην Πολιτεία ο Πλάτων. Γιατί έτσι, και μόνον έτσι, στην από του Άδου Επιστροφή θα γνωρίσει το πλήρες της Οίκαδε Επιστροφής του νόημα, και πιο στέρεα τότε μόνο θα την θεμελιώσει, σε στέρεο έδαφος και σε στεριά το κουπί στεριώνοντας, την θάλασσα πλέον φεύγοντας ο της Οδυσσείας Ορφέας, στης γαμήλιας του την ριζωμένη πια Επιστροφή σχεδία αναγνωρίζοντας την αληθινή του Ιθάκη. Διος, αλλά και Ποσειδώνος εδώ, ετελείωτο βουλή.
Πολιτικοί φιλόσοφοι, σήμερα, όπως ο Rawls ή ο Walzer, οι ηθικοί της πολιτικής θεμελιωτές ή απολογητές ζητούν την δικαίωση της πολιτικής πάνω σε δικαιϊκά ή ηθικά κριτήρια συνοχής της πολιτικής και της πολιτικής κοινότητας γύρω από την έννοια του αγαθού της. Πιο καταφατικά κι επεκτατικά ο Rawls, πιο κριτικά, με αναφορά στον ορισμό του Κλαούσεβιτς ότι ο 'πόλεμος είναι η Επίγεια Κόλαση' ζητώντας (με το βλέμμα σαν άλλος Δάντης πάντα στην Κόλαση) ο Walzer να μην κλιμακωθεί η αποτυχία της πολιτικής, που είναι ο πόλεμος, σε πραγματική Κόλαση επί γης. Μολονότι η αναφορά στην Κόλαση δεν καθιστά τον Walzer συνεπειοκράτη, κι η Κόλασή του δεν είναι υποκάτω της γης αλλά επίγεια διαφορά του Walzer από έναν Δάντη είναι ότι σαν άλλος Ορφέας ο Δάντης προσβλέπει στην μετά θάνατο αποκάλυψη της προσωπικής όπως και της μεταφυσικής αλήθειας για την σχέση μας με τους άλλους ανθρώπους. Όπως ο αντι-ηρωικός Αχιλλέας στην Νέκυα, ο Θάνατος αδειάζει από εγκυρότητα κάθε πίστη μας στις αξίες ή το 'κύδος' του πολέμου, εξισώνοντας στον αφανισμό όμοια ήρωες και γεωργούς με μια άλλη ειρωνική έννοια πλέον της κοινότητας, αυτής των μελλοθανάτων. Ο Φιλόσοφος της Πολιτικής ως Ειρωνείας καλεί τους 'θεμελιωτές' της πολιτικής' στην νεωτερικότητα να ανακαλύψουν την ίδια την ιδέα της πολιτικής και της πολιτικής κοινότητας ως ειρωνικής. Και μάλιστα, επισημαίνει ο Steery, στην μεταψυχροπολεμική ίσως αλλά πάντα θερμοπυρηνική εποχή μας να δουν τους εαυτούς των ως κληρονόμους της ηθικής ειρωνείας της Ορφικής - επικής παράδοσης.
Ειρωνικό, εδώ, ότι κοιτούμε προς τον θάνατο για να μάθουμε για την ζωή - αντί για τον θάνατο τον ίδιο. Ακουμπώντας, 'θιγγάνοντας' το μη όν για να ψαύσουμε την αλήθεια του Είναι μας. Κι αυτό, αδήριτα όσο κι ειρωνικά, εμπλέκει μια αποστασιοποίηση προς την ίδια την ζωή, αφού αναγνωρίζουμε, ίσως μόνο διακριτικά, ειρωνικά έτσι, ότι η ζωή μπορεί να μην εμπεριέχει το νόημά της και χρειάζεται να κοιτάξουμε έξω από αυτήν για καθοδήγηση.
Στον θάνατο. Εδώ η κρίσιμη διαφορά του συνεπειοκράτη από τον αντισυνεπειοκράτη φιλόσοφο για το νόημα της ζωής, ή της πολιτικής.
Ο πρώτος, ακόμη κι ο μετανεωτερικός πραγματιστής, ζητεί ένα θεμέλιο στο πραγματικό, ένα ηθικό όρισμα που 'είναι'. Ο δεύτερος δεν παραδέχεται 'τί είναι' αυτό το κάτι, ή ότι 'είναι τι'. Μια άρνηση που αποβαίνει πιο θετική σαν θεμελίωση της ζωής ή της κοινότητας, αφού δεν υφίσταται υπό την αίρεση της πραγματικότητας ή δικής της οντολογικής ή επιστημολογικής θεμελίωσης, απειλώντας με μια τρύπα, ένα κενό στο κέντρο του ηθικού ή πολιτικού μας είναι.
Με όρους μιας δυνητικής τραγικότητας ο είρων αντισυνεπειοκράτης δεν χρειάζεται και δεν ζητεί λόγους για την βεβαίωση της αξίας της ζωής, ενώ σε ό,τι αφορά την πολιτική μπορεί πάντα να δεχτεί την αξία ανθρώπων που συμβιώνουν χωρίς να χρειάζεται τούτο να θεμελιωθεί σε ένα σκοπό ή στόχο που οδηγεί ή αποβλέπει κάπου ή σε κάτι κοινό που τους χαρακτηρίζει και συνέχει, φυσικά ή πρακτικά.
Κάθε λογοκρατική, Καντιανή ή Ρωλσιανή θεμελίωση, περιεκτική (substantive) ή δικαιοπρακτική (procedural) της δημοκρατίας και της πολιτικής καταρρέει μπροστά στο ενδεχόμενο του θερμοπυρηνικού μαζικού θανάτου, οριακά εδώ, ή και στην καθολική βεβαιότητα των ατομικών θανάτων. Που για τον καθένα μας τελειώνουν τον κόσμο ολοκληρωτικά, σαν σύνολο.
