Η ευτέλεια της άβουλης πολιτικής

Η ευτέλεια του κακού, ‘the banality of evil’, είναι η ιστορική πια ονομασία από την Αρέντ. Δεν υπήρχε εκεί η ‘απόλυτη παρουσία’ του υπερφυσικού, ριζικού Κακού του Καντ. Στην προσπάθειά της να βρει το μυστικό του Απόλυτου Κακού, η φιλόσοφος βρήκε, αντίθετα, την ρηχότητα, ευτέλεια, καθημερινότητα του Ναζιστικού εγχειρήματος. Οι Eichmann του είναι απαραίτητοι. Ενσαρκώνουν ακριβώς αυτή την ρηχότητα και την καθημερινότητα των ολοκληρωτισμών.

Ήταν κι αυτός προϊόν της χωρίς ερωτήματα κι αδιαμαρτύρητης υποταγής κι υπακοής, ανεξάρτητα από τους σκοπούς που αυτή εξυπηρετούσε, ανεξάρτητα από το κόστος σε ανθρώπινη ζωή. Είτε ο Eichmann επεδίωκε να βελτιώσει την λειτουργία κι αποτελεσματικότητα του σιδηροδρομικού δικτύου, ή να μεγιστοποιήσει την εξολόθρευση εκατομμυρίων δεν έπαιζε καμμία διαφορά.

Σκοπός ήταν να επινοηθούν και να επιτευχθούν οι καλύτεροι τρόποι για να επιτευχθούν οι διατεταγμένοι σκοποί, να ακολουθηθούν οι διαταγές. Ο πραγματικός τρόμος του ολοκληρωτισμού, έτσι, είναι η ευτέλεια κι η δουλικότητα, η εθελοτυφλία των υπηρετών του, όχι κάποια βαθιά ψυχολογική εξήγηση, ή μια ιλιγγιώδης, εφιαλτική πολιτική βούληση. Ο Eichmann ακολουθούσε τυφλά, δεν ήθελε να γνωρίζει, κι έτσι δεν εγνώριζε.

Αν στο βιβλίο της για τον Ολοκληρωτισμό, η Αρέντ επιχειρεί να κατανοήσει, να αναμετρηθεί με τα πιο σκοτεινά γεγονότα  του 20ού αιώνα, στο Η Ανθρώπινη Κατάσταση αναδιφεί τον ‘ευτελισμό της πολιτικής’, όπως την αντικρύζουμε να διενεργείται σήμερα. Με όρους που θυμίζουν τις εξηγήσεις της για τον Ολοκληρωτισμό, δείχνει πώς η πολιτική πράξη, αντί για έκφραση της ελευθερίας και δημιουργικότητας του πολιτικού ανθρώπου, έγινε, υποβιβάσθηκε ή ευνουχίστηκε σε εργαλειακή κι ανελεύθερη υιοθέτηση των μέσων, στην άκριτη επιδίωξη των σκοπών.

Η συμμόρφωση (‘θα κάνουμε ό,τι ζητεί η Τρόικα’) κι η αναγκαιότητα (‘δεν υπάρχει άλλος δρόμος’) έχουν αποβάλει την πολιτική διάσταση της ανθρώπινης ζωής, κατέστησαν την πολιτική έκφραση και πράξη όχι αυταξία και σχέση ελευθερίας και ισότητας ανάμεσα στους συμπολίτες, αλλά απλά μέσα υποταγμένα σε επιβεβλημένους σκοπούς.

Η τραγωδία της σημερινής ζωής είναι ότι, βγαλμένη από τον χώρο της οικίας, της άμεσης εκπλήρωσης των βιολογικών και χαμηλότερων αναγκών της επιβίωσης, η οικονομία έχει αποικιοποιήσει την πολιτική, το κοινωνικό έχει κυριαρχήσει στο πολιτικό. Κι έχει έτσι, περιορίσει κι υποβαθμίσει την ζωή των ανθρώπων στην εργασία, ως δουλειά (labour και work), στην ιδιωτική μέριμνα, εξαφανίζοντας την ελευθερία που πραγματώνεται στην πολιτεία, την πολιτική αγορά και τον ελεύθερο διάλογο με τους άλλους.