To νόημα της ζωής και τα υποκατάστατά του

Υπάρχει απάντηση στο ερώτημα για το νόημα της ζωής ή έχει σήμερα το ίδιο το ερώτημα αδειάσει από νόημα; Ενώ στο πέρασμα των αιώνων στοχαστές, φιλόσοφοι και λογοτέχνες όπως ο Σαίξπηρ, ο Σοπενάουερ, ο Νίτσε, ο Σαρτρ, ο Μπέκετ, οι αρχαίοι τραγικοί αλλά και διδάσκαλος πάντων Όμηρος, τα έπη του οποίου ορθώνουν ένα ηρωικό νόημα της ζωής ενάντια σε μια αδυσώπητη μοίρα που το αρνιέται, ευτελίζοντας την δύναμη του ανθρώπου πάνω στην ίδια τη ζωή του και μπροστά στο άφευκτο του ‘τανυλεγέως θανάτοιο’, ενώ λοιπόν όλοι αυτοί προσέγγισαν με κεντρικό τρόπο στο έργο τους το νόημα της  ανθρώπινης ζωής, στους μεταμοντέρνους ειδικά καιρούς μας το ερώτημα για το νόημα της ζωής είναι προβληματικό το ίδιο.

Μάλιστα, αντί να εξεταστεί καθαυτό το πρόβλημα της έλλειψης νοήματος στις ζωές μας βλέπουν εδώ οι φιλόσοφοι σαν καινούργια πρόκληση να νοηματοδοτηθεί το ίδιο το ερώτημα της ζήτησης του νοήματος,  Τείνουμε λοιπόν να γεμίσουμε το κενό νοήματος, τον απαξιωτικό μηδενισμό της εποχής με κάθε λογής υποκατάστατα, από το σεξ, το ποδόσφαιρο, το lifestyle, μέχρι τις ποικίλες θρησκείες  περιλαμβανομένων των πολιτικών δογμάτων ή τον φονταμενταλισμό.

Οι ψευτοσοφοί του καιρού μας, οι αγύρτες Swami, γκουρού και ‘χαρισματικοί ηγέτες αντικαθιστούν τους αποτυχημένους θεούς. Οι φιλόσοφοι, μοιάζουν ξεπεσμένοι, κάτι σαν Τεχνικοί της γλώσσας με λευκές ποδιές. Είναι αλήθεια ότι η ιδέα ενός προσώπου που μας οδηγεί στο νόημα της ζωής είναι μια δημοφιλής παρανόηση, ανάλογη με το νομίζουμε πως υπάρχει μια αλήθεια του νοήματος στην ζωή. Και μια επιτυχημένη κατανόηση της από κάποιους ειδικούς.

Θα περίμενε πάντως κάποιος κάτι περισσότερο από τους φιλοσόφους από το να επιχειρούν να αποτρέψουν κάποιους από το να πηδήξουν από το παράθυρο εξηγώντας τους ότι η διαφορά ανάμεσα στο τίποτα δεν έχει σημασία και το τίποτα δε σημαίνει κάτι, όπως κάποτε είπε ο φιλόσοφος τής γλώσσας Gilbert Ryle, μπορεί να είναι το επιχείρημα που εξηγώντας το ο φιλόσοφος μπορεί να σώσει κάποιον από την αυτοκτονία.

Την ίδια ώρα, η θεολογία έχει χάσει το κύρος της λόγω της υφέρπουσας και ευτελίζουσας εκκοσμίκευσής της, καθώς και των εγκλημάτων και ανοσιών των Εκκλησιών. Η θετικιστική κοινωνιολογία με τον μανδύα της θετικής επιστήμης όπως κι η όμοια επιστημονικίζουσα συμπεριφορική ψυχολογία συμπλήρωσαν την προδοσία της ιντελιγκέντσιας.  Και όσο οι ανθρωπιστικές επιστήμες εγκατέλειπαν το πανάρχαιο πρόταγμα της άξιοδότησης του ανθρώπου, υποχωρώντας και συμβιβαζόμενες με τον ζυγό των αναγκών της οικονομίας υπηρετώντας τα προτάγματα της αγοράς παραιτούμενες από την διερεύνηση θεμελιωδών ερωτημάτων, την θέση τους όρμησαν να πάρουν ικανοποιώντας την πείνα των ανθρώπων για νόημα και καθοδήγηση οι κάθε λογής αυτο-οριζόμενοι μουσαμαδένιοι γκουρού:

Χαρτορίχτρες και ειδήμονες των Ταρώ, αστρολόγοι και συνομιλητές των κέντρων του Σύμπαντος, τα άβαταρ της της Ατλαντίδας, προφήτες αρχαίων μυστηρίων και αυτόκλητοι αποτοξινωτές της ψυχής. Το νόημα της ζωής είχε γίνει μια προσοδοφόρα βιομηχανία. Η νεωτερική επιφόρτιση του ατόμου με το μοναχικό καθήκον αλλά και την επίφαση της δύναμης να φροντίσει με όποιον τρόπο πουλάει η αγορά για την ψυχική του ευημερία και μεταφυσική δικαίωση γέμισε τα ράφια των βιβλιοπωλείων με τυφλοσούρτες και άνθρωποι απογοητευμένοι από ένα κόσμο με εμμονή να βγάζει χρήματα χρησιμοποιούν τα κερδισμένα τους χρήματα στρεφόμενοι σε προμηθευτές της αλήθειας που βγάζουν με αυτήν χρήματα προμηθεύοντάς την.

Το πρόβλημα του νοήματος της ζωής στην νεωτερική εποχή αναδύεται στο φως της υπερ-πληθώρας προσφερόμενου ή διασαλπιζόμενου νοήματος που τελικά συντελεί ειρωνικά στην έλλειψή του, ως πληθωριστική απαξίωση. Ο μηδενισμός ως εκ του υπερπληθωρισμού νοημάτων, σαν το πληθωριστικό χρήμα στην Δημοκρατία της Βαϊμάρης. Η αλήθεια του νοήματος της ζωής να ευτελίζεται σαν θέμα επιλογής από τα ράφια των 'self-help' βιβλίων, αυτοαναιρούμενων οξύμωρα ως.,. εξωτερικοί βοηθοί…αυτοβοήθειας! Οξύμωρο με το οποίο έπαιξε ο ομιλών σε μεγάλο βιβλιοπωλείο του Λονδίνου που είχε αντικαταστήσει τα ράφια των βιβλίων φιλοσοφίας με βιβλία της αυτοβοήθειας: "Excuse me, can you help me to the self-help department", ρώτησα την εμβρόντητη πωλήτρια. 

Σε αυτό το κλίμα της σύγκρουσης τόσων γοητευτικών εναλλαγών νοηματοδότησης, κι όσoν οι αυξημένες δυνατότητες διαλόγου κι έκφρασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τα ΜΜΕ εντείνουν το φάσμα και την ένταση των συγκρούσεών μας πάνω σε ηθικά, πολιτικά κι αξιακά ζητήματα, οι παραδοσιακές πεποιθήσεις δοκιμάζονται και το ζήτημα του νοήματος της ζωής έρχεται στο προσκήνιο. Το γεγονός όμως ότι το ερώτημα για το νόημα της ζωής ανακύπτει τόσο επείγον κι επιτακτικό είναι σημάδι του πόσο δύσκολα αυτό μπορεί να απαντηθεί.

Ή, ότι η όποια απάντηση θα είναι προσωπική, προσθέτοντας μια δική μας νότα στην ποικιλία των απαντήσεων, τόσο προσωπική όσο ο προσωπικός μας βηματισμός που γράφει τον δρόμο μας στην ζωή, τον βίο μας, μέσα από ad hoc επιλογές και χρηστικές αποφάσεις επιβίωσης.

Αν λοιπόν το νόημα της ζωής έχει κάποια ελπίδα να απαντηθεί είναι με το δικό μας στίγμα μέσα σε αυτή την ποικιλία απόψεων, την δική μας πινελιά στον πουαντιλιστικό χάρτη της ζωής.