Sigmalive

Karl Popper, ο φιλόσοφος της επιστήμης και της ανοικτής κοινωνίας


Ο Karl Popper θεωρείται γενικά ως ένας από τους μεγαλύτερους φιλοσόφους της επιστήμης του 20ού αιώνα. Ήταν επίσης ένας κοινωνικός και πολιτικός φιλόσοφος με αξιοσημείωτο ανάστημα, αυτοπεποίθηση κριτικός-ορθολογιστής, αφοσιωμένος αντίπαλος όλων των μορφών σκεπτικισμού, συμβατικότητας και σχετικισμού στην επιστήμη και στις ανθρώπινες υποθέσεις γενικά, καθώς και ένας αφοσιωμένος υποστηρικτής και σταθερός υπερασπιστής της " Ανοικτής κοινωνίας».

 Ένα από τα πολλά αξιοσημείωτα χαρακτηριστικά της σκέψης του Popper είναι το εύρος της πνευματικής του επιρροής: τον επαινούσε ο Bertrand Russell, δίδαξε τον Imre Lakatos, τον Paul Feyerabend και τον μελλοντικό δισεκατομμυριούχο επενδυτή και φιλάνθρωπο George Soros στο London School of Economics,  είχαν αμοιβαία επωφελείς φιλία με τον οικονομολόγο Friedrich Hayek και τον ιστορικό τέχνης Ernst Gombrich.

Αναγνωρίζοντας την πνευματική οφειλή του αλλά και της φιλοσοφίας της επιστήμης γενικά στον Popper, ο Hermann Bondi χαρακτήρισε με ένα αφορισμό την κληρονομιά αυτή: «δεν υπάρχει τίποτα περισσότερο στην επιστήμη παρά η μέθοδός της και δεν υπάρχει τίποτα περισσότερο στην μέθοδο της από τον Popper

Εργαζόμενος στο διδακτορικό του υπό Καντιανό καθηγητή με θέμα του το μεθοδολογικό πρόβλημα της γνωστικής ψυχολογίας ο Popper έλαβε το διδακτορικό του το 1928 για την διατριβή του "Die Methodenfrage der Denkpsychologie". Με την επέκταση της Καντιανής προσέγγισης του καθηγητού του, Bühler, στην κρίση της διατριβής, ο Popper επικρίνει το φυσιολογικό πρόγραμμα του Moritz Schlick για μια επιστημονική ψυχολογία βασισμένη τελικά στην μεταμόρφωση της ψυχολογίας σε μια επιστήμη των διαδικασιών του εγκεφάλου.

Το τελευταίο αυτό ιδεώδες, ο Popper υποστήριξε, ήταν λανθασμένο, αλλά τα ζητήματα που έθεσε τελικά είχαν ως αποτέλεσμα να επικεντρώσει την προσοχή του από την ερώτηση σχετικά με την ενότητα της ψυχολογίας σε εκείνη της επιστημονικότητάς της και από εκεί στην φιλοσοφική του εστίαση σε θέματα μεθόδου, αντικειμενικότητας και κριτηρίων επιστημονικότητας, που θα αποτελέσει το βασικό φιλοσοφικό του ζήτημα για όλη του τη ζωή.

Το ζήτημα της «οριοθέτησης της επιστήμης» σε αντιδιαστολή μάλιστα προς τις ψευδοεπιστήμες.

Πατρίδα της «ψυχανάλυσης», η Βιέννη από όπου ο Popper προερχόταν του έδινε εμφατικά παραδείγματα τέτοιων ψευδοεπιστημών. Συγκεκριμένα, ο  Popper είχε εντυπωσιαστεί βαθιά από τις διαφορές ανάμεσα στις φερόμενες ως «επιστημονικές» ψυχολογικές θεωρίες του Φρόιντ και του Adler και την ίδια ώρα, και σε αντιδιαστολή, από την επανάσταση που επέφερε η θεωρία της σχετικότητας της φυσικής από τον Αϊνστάιν κατά τις δύο πρώτες δεκαετίες αυτού του αιώνα.

Η κύρια διαφορά μεταξύ τους, όπως το είδε ο Popper, ήταν ότι ενώ η θεωρία του Αϊνστάιν ήταν εξαιρετικά «παρακινδυνευμένη», με την έννοια ότι ήταν δυνατόν να συναχθούν συνέπειες από αυτήν, οι οποίες, υπό το πρίσμα της τότε κυρίαρχης Νευτώνειας φυσικής, ήταν εξαιρετικά απίθανες π.χ., ότι το φως αποκλίνει προς τα στερεά σώματα - που επιβεβαιώθηκε από τα πειράματα του Eddington το 1919) και τα οποία, αν αποδειχτούν ψευδή, διαψεύδουν ολόκληρη την θεωρία, τίποτα δεν θα μπορούσε, ακόμη και κατ' αρχήν, να διαψεύσει τις ψυχαναλυτικές θεωρίες.

Αυτές οι τελευταίες, ο Popper συνειδητοποίησε ότι είχαν περισσότερα κοινά με πρωτόγονους μύθους, με «μαγικές θεωρίες» παρά με γνήσια επιστήμη. Δηλαδή, είδε ότι αυτό που είναι προφανώς η κύρια πηγή δύναμης της ψυχανάλυσης και η κύρια βάση στην οποία βασίζεται ο ισχυρισμός της για την επιστημονικό στάτους, δηλαδή η ικανότητά της να αντιμετωπίσει θεωρητικά και να εξηγεί κάθε πιθανή μορφή ανθρώπινης συμπεριφοράς είναι στην πραγματικότητα μια κρίσιμη αδυναμία, γιατί συνεπάγεται ότι δεν παράγει και δεν μπορεί να προβαίνει σε γνήσιες προβλέψεις. Οι ψυχαναλυτικές θεωρίες από την φύση τους είναι ανεπαρκώς ακριβείς για να έχουν αρνητικές συνεπαγωγές και έτσι ανοσοποιούνται από πειραματική διάψευση.

Από την άλλη, περιβεβλημένος την αξιώσεις μιας «επιστήμης της ιστορίας» ο μαρξισμός ως ερμηνεία της ιστορίας, όπως υποστήριξε ο Popper, δεν είναι επιστημονικός, αν και διαφέρει σε ορισμένα κρίσιμα σημεία από την ψυχανάλυση. Για τον μαρξισμό, ο Popper πίστευε ότι ξεκίνησε ως  επιστημονικός, καθώς ο Μαρξ είχε υποθέσει μια θεωρία που ήταν πραγματικά προβλεπτική.

Ωστόσο, όταν αυτές οι προβλέψεις δεν επιβεβαιώθηκαν (πχ οι ιστορικά αδήριτες και νομοτελειακές επαναστάσεις δεν ερχόντουσαν), η θεωρία προστατεύθηκε από την διάψευση με την προσθήκη ad hoc υποθέσεων που την καθιστούσαν συμβατή με τα γεγονότα. Με αυτό τον τρόπο, υποστήριξε ο Popper, μια θεωρία που αρχικά ήταν πραγματικά επιστημονική εκφυλίστηκε σε ψευδοεπιστημονικό δόγμα.

Αυτοί οι παράγοντες συνδυάστηκαν για να οδηγήσουν τον Popper να καταστήσει την διαψευσιμότητα ως το κριτήριό του για την οριοθέτηση της επιστήμης από τη μη- επιστήμη: εάν μια θεωρία μπορεί να είναι ασυμβίβαστη με πιθανές εμπειρικές παρατηρήσεις, να είναι ανοικτή σε διάψευση από αυτές, είναι επιστημονική. αντίθετα, μια θεωρία που είναι συμβατή με όλες αυτές τις παρατηρήσεις είτε επειδή, όπως στην περίπτωση του μαρξισμού, έχει τροποποιηθεί ειδικά για να κάνει δεκτές, να γίνει συμβατή με τέτοιες παρατηρήσεις, είτε επειδή, όπως στην περίπτωση των ψυχαναλυτικών θεωριών, είναι ούτως ή σύμφωνη με όλες τις πιθανές παρατηρήσεις , δεν είναι επιστημονική.

 Για τον Popper, ωστόσο, να ισχυριστεί κανείς ότι μια θεωρία δεν είναι επιστημονική, δεν σημαίνει να την θωρήσουμε απαραιτήτως ότι δεν είναι διαφωτιστική, ακόμα λιγότερο ότι δεν έχει νόημα, γιατί μερικές φορές συμβαίνει μια θεωρία που είναι μη επιστημονική (επειδή είναι μη διαψεύσιμη) σε δεδομένη χρονική στιγμή μπορεί να γίνει διαψεύσιμη, και επομένως επιστημονική, με την ανάπτυξη της τεχνολογίας, ή με την καλύτερη διατύπωση και τελειοποίηση της θεωρίας. Επιπλέον, ακόμη και καθαρά μυθογενείς εξηγήσεις έχουν επιτελέσει πολύτιμη λειτουργία στο παρελθόν στην επιτάχυνση της κατανόησης της φύσης της πραγματικότητας.

Τα ακίνητα της εβδομάδας

Altamira doValue Group
Youtube logo

SigmaLive App

Κατεβάστε την εφαρμογή στο κινητό σας για άμεση και γρήγορη ενημέρωση.

AppStore App LinkGoogle PlayStore App Link

Ακολουθήστε μας

Παρακολουθήστε τις εξελίξεις μέσω των social media του SigmaLive


Newsletter

Εγγραφείτε στο Newsletter και μείνετε πάντα ενήμεροι!

Εγγραφή στο Newsletter