«Η Ένδεια του Ιστορικισμού»

Είναι δίχως αμφιβολία ένα από τα σημαντικότερα και περισσότερο συζητημένα έργα φιλοσοφίας και μεθοδολογίας των κοινωνικών επιστημών του 20ου αιώνα, στο οποίο φανερώνονται η βαθύτητα, η σαφήνεια και ο πλούτος της πολιτικής και κοινωνικής σκέψης του Καρλ Πόππερ. Ο Πόππερ παρουσιάζει και αναλύει τις παρανοήσεις στις οποίες είναι θεμελιωμένος ο ιστορικισμός, μέσα από μια ανηλεή κριτική των επιστημολογικών του προϋποθέσεων.

Αν όμως στην «Ένδεια του Ιστορικισμού» δούμε απλώς μια καινοτόμο πραγματεία αναφερόμενη στην επιστημολογία των κοινωνικών επιστημών, τότε ναι μεν θα έχουμε αντιληφθεί μια ουσιώδη έποψη του παρόντος έργου, θα μας έχει όμως διαφύγει το βαθύτερο πολεμικό της κίνητρο. Διότι απογυμνώνοντάς τον από το μεταφυσικό του μανδύα, ο Πόππερ μάς αποκαλύπτει τον ιστορικισμό, «τον βράχο στον οποίο μας καλούν να χτίσουμε ένα νέο κόσμο», στην ένδειά του. Και αυτό που αναδύεται μέσα από αυτήν την κριτική είναι η θριαμβευτική αναγνώριση της δυνατότητας της κοινωνίας να ορίσει ελεύθερα το μέλλον της.

Αντί προλόγου παρουσιάζουμε το δοκίμιο «Πρόβλεψη και προφητεία στις κοινωνικές επιστήμες», ο Πόππερ συνοψίζει την κριτική του ενάντια στον ιστορικισμό, εστιάζοντας ωστόσο τα βέλη του σε μια συγκεκριμένη εκδοχή του, τον μαρξισμό. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Ο Καρλ Πόπερ δικαίως θεωρείται μαζί με τους Ράσελ, Καρνάπ και Βιτγκενστάιν ως ένας από τους θεμελιωτές της σύγχρονης Φιλοσοφίας της Επιστήμης. Σε αντίθεση όμως με τους άλλους φιλοσόφους της επιστήμης, το έργο του ούτε περιορίζεται ούτε εξαντλείται στην ανάλυση της επιστήμης. Αντίθετα, αγκαλιάζει το σύνολο της ιστορικής, πολιτικής και κοινωνικής σκέψης της εποχής μας.

Ο τίτλος του βιβλίου του Πόπερ "Η ένδεια του ιστορικισμού" παραπέμπει σαφώς στο διάσημο βιβλίο του Μαρξ "Η ένδεια της φιλοσοφίας". Ενώ όμως το βιβλίο του Μαρξ ασκούσε καταλυτική κριτική στις ανιστόρητες και ουτοπικές αντιλήψεις του Προυντόν, το βιβλίο του Πόπερ ασκεί δριμύτατη κριτική στις ντετερμινιστικές και ιστορικιστικές "δεισιδαιμονίες" του μαρξισμού, όπως υποστηρίζει με αρκετά πειστικά επιχειρήματα ο ίδιος ο συγγραφέας.