12.03.2024
Τίτος Χριστοδούλου
Tί δεν μπορούν να αγοράσουν τα χρήματα – o κοινοτιστής Michael Sandel για τα ηθικά όρια των αγορών
Σε ένα κόσμο όπου όλα μπορούν να αγοραστούν και να πουληθούν, χάνουμε τον λογαριασμό μας γιατί αυτό δεν θα έπρεπε να συμβαίνει με κάποια πράγματα. Aυτό στο οποίο αντιτίθεται, σε τελευταία ανάλυση, ο κοινοτιστής πολιτικός φιλόσοφος, είναι μια μορφή διαφθοράς στην οποία τα πάντα, ακόμη κι η αγάπη και το σεξ, κι ακόμα κι η φιλία, ευτελίζονται. Όσο κι αν, κι ο πιο φανατικός νεοφιλελεύθερος, θα τραγουδούσε με χαρά του, εννοώντας και τους στίχους, το τραγούδι των Beatles ‘money can’t buy melove’… To να μην το πιστεύεις αυτό, ισχυρίζεται ο Sandel, δεν αφορά τόσο πολύ τον ευτελισμό της αγάπης, αλλά την παρανόηση της έννοιάς της.
Με έξυπνους τρόπους, το βιβλίο του κοινοτιστή φιλοσόφου Michael Sandel, ’What Money Can’t Buy: The Moral Limits of Markets’ είναι ένα συντηρητικό βιβλίο, και θα μιλήσει σε ανθρώπους, και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, που εξεγείρονται κατά της παγκοσμιοποίησης και της φθαρτικής επίδρασής της σε κοινότητες και σχέσεις. Δεν υπάρχει εδώ πίστη στο αόρατο χέρι του Άνταμ Σμιθ, κι υπάρχουν στιγμές στις οποίες τα ένστικτα του Sandel υπέρ της ισότητας είναι φανερά. Μάλιστα, παρουσιάζεται σαν κάτι περισσότερο από ανακλαστικός αντιδραστικός που δίνει απόλυτη προτεραιότητα στην κοινότητα έναντι του ατόμου, όπως ίσως θα τον νομίζατε, και υπάρχουν στιγμές που τον δείχνουν να κρίνει πως ο φιλελευθερισμός είναι μια πολύ πιο πολύσημη και δυναμική πολιτική και ηθική φιλοσοφία από όσο θα δεχόσαστε οι κριτές του ότι είναι.
Ο φιλελευθερισμός, κρίνει ο Sandel, μπορεί να ασκήσει αυτοκριτική και να αποστασιοποιηθεί από την φανατική θρησκεία της αγοράς ενός Hayek ή μιας AynRand και να συνειδητοποιήσει γιατί η δικαιοσύνη υπαγορεύει ότι υπάρχουν αγαθά που βρίσκονται πέραν από το μακρύ χέρι του βιβλιαρίου των επιταγών οποιουδήποτε. Με άλλα λόγια, η αγορά μπορεί τόσο να αποδυναμώσει όσο και να ελευθερώσει, κι είναι ακριβώς η δυνατότητα της αγοράς για ανελέητη περιθωριοποίηση που εμπνέει την αυτοκριτική του φιλελευθερισμού.
Για τον Sandel, ο φιλελευθερισμός δεν είναι μια καρικατούρα του ‘κακού’, και μερικοί οπαδοί του γίνεται παραδεκτό από τον Sandel ότι αναγνωρίζουν τους κινδύνους της χωρίς περιορισμούς ελεύθερης αγοράς, κι ότι θέλουν να ψαλιδίσουν τα φτερά της. Ωστόσο, για να λογοπαίξει κανείς με τους όρους της αγοράς – η πίστωση δεν δίνεται σε αυτούς, και στις αλήθειες που αυτοί κατανοούν. Ακόμη κι αυτοί που αντιτίθενται στην ιδέα οι πλούσιοι να μπορούν να αγοράσουν την θέση τους μπροστά από την ουρά, κι έξω από το μέτρο των άλλων, έχουν αποτύχει να αντιληφθούν τους πραγματικούς κινδύνους μιας τέτοιας φιλοσοφίας, ισχυρίζεται ο Sandel. Στο τέλος, είναι ακριβώς η ουδετερότητα της αγοράς για την αξία των προτιμήσεών μας (αφού μπορούμε να τις ικανοποιήσουμε με την ψήφο του χρήματος), κι είναι αυτή μια ουδετερότητα που ασπάζονται όλες οι μορφές φιλελευθερισμού, ό,τι ανατρέπει και κατεδαφίζει την κουλτούρα μας, ως σύστημα εμπεδωμένων πολιτισμικών και ηθικών αξιών.
Το παράδειγμα που χρησιμοποιεί ο Sandel, αυτό της πορνείας, μπορεί να ακούγεται αιχμηρό. Αλλά η εκπόρνευση με την οποία συνδέεται μεταφορικά, δίνει ακριβές το μέτρο των κινδύνων. Πληρώνουμε, σε Ελλάδα και Κύπρο, έστω «μόνο» hoi polloi (και προφανώς λίγοι δεν ήμασταν) τις συνέπειες του μεθυσμένου εκμαυλισμού μας.
Tί δεν μπορούν να αγοράσουν τα χρήματα – o κοινοτιστής Michael Sandel για τα ηθικά όρια των αγορών
Σε ένα κόσμο όπου όλα μπορούν να αγοραστούν και να πουληθούν, χάνουμε τον λογαριασμό μας γιατί αυτό δεν θα έπρεπε να συμβαίνει με κάποια πράγματα. Aυτό στο οποίο αντιτίθεται, σε τελευταία ανάλυση, ο κοινοτιστής πολιτικός φιλόσοφος, είναι μια μορφή διαφθοράς στην οποία τα πάντα, ακόμη κι η αγάπη και το σεξ, κι ακόμα κι η φιλία, ευτελίζονται. Όσο κι αν, κι ο πιο φανατικός νεοφιλελεύθερος, θα τραγουδούσε με χαρά του, εννοώντας και τους στίχους, το τραγούδι των Beatles ‘money can’t buy melove’… To να μην το πιστεύεις αυτό, ισχυρίζεται ο Sandel, δεν αφορά τόσο πολύ τον ευτελισμό της αγάπης, αλλά την παρανόηση της έννοιάς της.
Με έξυπνους τρόπους, το βιβλίο του κοινοτιστή φιλοσόφου Michael Sandel, ’What Money Can’t Buy: The Moral Limits of Markets’ είναι ένα συντηρητικό βιβλίο, και θα μιλήσει σε ανθρώπους, και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, που εξεγείρονται κατά της παγκοσμιοποίησης και της φθαρτικής επίδρασής της σε κοινότητες και σχέσεις. Δεν υπάρχει εδώ πίστη στο αόρατο χέρι του Άνταμ Σμιθ, κι υπάρχουν στιγμές στις οποίες τα ένστικτα του Sandel υπέρ της ισότητας είναι φανερά. Μάλιστα, παρουσιάζεται σαν κάτι περισσότερο από ανακλαστικός αντιδραστικός που δίνει απόλυτη προτεραιότητα στην κοινότητα έναντι του ατόμου, όπως ίσως θα τον νομίζατε, και υπάρχουν στιγμές που τον δείχνουν να κρίνει πως ο φιλελευθερισμός είναι μια πολύ πιο πολύσημη και δυναμική πολιτική και ηθική φιλοσοφία από όσο θα δεχόσαστε οι κριτές του ότι είναι.
Ο φιλελευθερισμός, κρίνει ο Sandel, μπορεί να ασκήσει αυτοκριτική και να αποστασιοποιηθεί από την φανατική θρησκεία της αγοράς ενός Hayek ή μιας AynRand και να συνειδητοποιήσει γιατί η δικαιοσύνη υπαγορεύει ότι υπάρχουν αγαθά που βρίσκονται πέραν από το μακρύ χέρι του βιβλιαρίου των επιταγών οποιουδήποτε. Με άλλα λόγια, η αγορά μπορεί τόσο να αποδυναμώσει όσο και να ελευθερώσει, κι είναι ακριβώς η δυνατότητα της αγοράς για ανελέητη περιθωριοποίηση που εμπνέει την αυτοκριτική του φιλελευθερισμού.
Για τον Sandel, ο φιλελευθερισμός δεν είναι μια καρικατούρα του ‘κακού’, και μερικοί οπαδοί του γίνεται παραδεκτό από τον Sandel ότι αναγνωρίζουν τους κινδύνους της χωρίς περιορισμούς ελεύθερης αγοράς, κι ότι θέλουν να ψαλιδίσουν τα φτερά της. Ωστόσο, για να λογοπαίξει κανείς με τους όρους της αγοράς – η πίστωση δεν δίνεται σε αυτούς, και στις αλήθειες που αυτοί κατανοούν. Ακόμη κι αυτοί που αντιτίθενται στην ιδέα οι πλούσιοι να μπορούν να αγοράσουν την θέση τους μπροστά από την ουρά, κι έξω από το μέτρο των άλλων, έχουν αποτύχει να αντιληφθούν τους πραγματικούς κινδύνους μιας τέτοιας φιλοσοφίας, ισχυρίζεται ο Sandel. Στο τέλος, είναι ακριβώς η ουδετερότητα της αγοράς για την αξία των προτιμήσεών μας (αφού μπορούμε να τις ικανοποιήσουμε με την ψήφο του χρήματος), κι είναι αυτή μια ουδετερότητα που ασπάζονται όλες οι μορφές φιλελευθερισμού, ό,τι ανατρέπει και κατεδαφίζει την κουλτούρα μας, ως σύστημα εμπεδωμένων πολιτισμικών και ηθικών αξιών.
Το παράδειγμα που χρησιμοποιεί ο Sandel, αυτό της πορνείας, μπορεί να ακούγεται αιχμηρό. Αλλά η εκπόρνευση με την οποία συνδέεται μεταφορικά, δίνει ακριβές το μέτρο των κινδύνων. Πληρώνουμε, σε Ελλάδα και Κύπρο, έστω «μόνο» hoi polloi (και προφανώς λίγοι δεν ήμασταν) τις συνέπειες του μεθυσμένου εκμαυλισμού μας.
Τα ακίνητα της εβδομάδας
SigmaLive App
Κατεβάστε την εφαρμογή στο κινητό σας για άμεση και γρήγορη ενημέρωση.
Newsletter
Εγγραφείτε στο Newsletter και μείνετε πάντα ενήμεροι!