Nasus, στα λατινικά, η μύτη. Μυταράς, σαν τον έξοχο ζωγράφο μας ο των Μεταμορφώσεων, Ovidius Nasus. Πώς λοιπόν τολμώ, δίπλα στους σοβαρούς αυτούς ακαδημαϊκούς, να διεκδικήσω την προσοχή του ακριβού αυτού κοινού, το δύσκολο θέμα μας ξεκινώντας τόσον... ναζιάρικα;

 

Η αναφορά στη μύτη αρύεται από την παραστατική για τις θέσεις του Αριστοτέλη παρομοίωση σε ό,τι αφορά το ιδεατό στην κρίση του πολίτευμα, από τις υφιστάμενες, λογικά αλλά κι ιστορικά δοσμένες επιλογές, την μοναρχία, την ολιγαρχία και την δημοκρατία. Απέχοντας από το να εκδηλώσει μια προτίμηση, μια ισορροπημένη, φιλοσοφική στάση που τηρεί σε όλα τα βιβλία των Πολιτικών, προσομοιάζει τα τρία πολιτεύματα με τρόπους και βαθμούς απόκλισης από την 'τέλεια', απόλυτα ευθεία - πείτε την ελληνική - μύτη. Λίγη απόκλιση από την μία πλευρά δίνει την γαμψή μύτη, το 'γρυπόν', με την δική της ομορφιά, ας πούμε του αποφασιστικού ύφους, ενώ κλίση από την άλλη δίνει την ομορφιά της κοίλης ή πλακουτσωτής μύτης, το 'σιμόν' - με τα επιχειρήματα και την ελκυστικότητά της η κάθε μία - όπως άλλωστε δέχεται τα επιχειρήματα για κάθε ένα από τα τρία πολιτεύματα στο 4ο βιβλίο των Πολιτικών, εμφανιζόμενος παρελκυστικά, κατά σειράν ως φιλομοναρχικός ως αριστοκρατικός κι ως δημοκρατικός.

Στις τελευταίες παραγράφους του Ε βιβλίου, μετά από μια εξαντλητική καταγραφή των αιτιών στάσεων και καταλύσεως των πολιτευμάτων, δίνεται μια επίδειξη της Αριστοτελικής μετριοπάθειας, υποδεικνύοντας με παράδειγμα την μύτη στους ταγούς των 'παρεκβατικών' πολιτευμάτων όπως η αριστοκρατία κι η δημοκρατία να μην υπερβάλλουν στα  αποκλίνοντα προς την αρέσκειά τους χαρακτηριστικά του πολιτεύματός τους, διότι όχι μόνο θα το καταστήσουν χειρότερο, αλλά μπορεί να καταλήξουν αυτό να μην είναι καν πολίτευμα:  όπως μια υπερβαλλόντως γαμψή ή πλακουτσωτή μύτη γίνεται τόσο δύσμορφη, ώστε να  μην μοιάζει καν μύτη...

--------

παρὰ πάντα δὲ ταῦτα δεῖ μὴ λανθάνειν, ὃ νῦν λανθάνει τὰς παρεκβεβηκυίας πολιτείας, τὸ μέσον: [20] πολλὰ γὰρ τῶν δοκούντων δημοτικῶν λύει τὰς δημοκρατίας καὶ τῶν ὀλιγαρχικῶν τὰς ὀλιγαρχίας. οἱ δ᾽ οἰόμενοι ταύτην εἶναι μίαν ἀρετὴν ἕλκουσιν εἰς τὴν ὑπερβολήν, ἀγνοοῦντες ὅτι, καθάπερ ῥὶς ἔστι παρεκβεβηκυῖα μὲν τὴν εὐθύτητα τὴν καλλίστην πρὸς τὸ γρυπὸν ἢ τὸ σιμόν, ἀλλ᾽ [25] ὅμως ἔτι καλὴ καὶ χάριν ἔχουσα πρὸς τὴν ὄψιν, οὐ μὴν ἀλλ᾽ ἐὰν ἐπιτείνῃ τις ἔτι μᾶλλον εἰς τὴν ὑπερβολήν, πρῶτον μὲν ἀποβαλεῖ τὴν μετριότητα τοῦ μορίου, τέλος δ᾽ οὕτως ὥστε μηδὲ ῥῖνα ποιήσει φαίνεσθαι διὰ τὴν ὑπεροχὴν καὶ τὴν ἔλλειψιν τῶν ἐναντίων, τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον ἔχει καὶ [30] περὶ τῶν ἄλλων μορίων, συμβαίνει δὴ τοῦτο καὶ περὶ τὰς [ἄλλας] πολιτείας. καὶ γὰρ ὀλιγαρχίαν καὶ δημοκρατίαν ἔστιν ὥστ᾽ ἔχειν ἱκανῶς, καίπερ ἐξεστηκυίας τῆς βελτίστης τάξεως: ἐὰν δέ τις ἐπιτείνῃ μᾶλλον ἑκατέραν αὐτῶν, πρῶτον μὲν χείρω ποιήσει τὴν πολιτείαν, τέλος δ᾽ οὐδὲ πολιτείαν. 

 

Εκτός όλων αυτών πρέπει να λαμβάνουμε υπ' όψιν εκείνο το οποίο διαφεύγει τώρα την προσοχή των παρεκβατικών πολιτευμάτων, δηλαδή την μεσότητα. Διότι, πολλά εξ εκείνων που φαίνονται ότι είναι δημοκρατικά στοιχεία συντελούν εις την κατάργηση των δημοκρατικών πολιτευμάτων, επίσης και πολλά εξ όσων φαίνονται ως ολιγαρχικά στοιχεία συντελούν στην κατάργηση των ολιγαρχικών πολιτευμάτων. 

Αλλά, οι νομίζοντες ότι η παρεκτροπή των πολιτευμάτων είναι μία μόνη αρετή αυτών, παρεκτείνουν την παρεκτροπή αυτή σε υπερβολικό βαθμό, επειδή δεν εννοούν ότι όπως μία μύτη, η οποία παρεκκλίνει από την ωραιοτάτη ευθύτητα κι έχει λάβει σχήμα γαμψό ή πλακουτσωτό, είναι όμως ακόμη ωραία κι έχει κάποια χάρη στην εμφάνιση. Όταν όμως αυξηθεί η κυρτότητα ή η πλατύτητά της μέχρις υπερβολής, κατά πρώτον το μέλος αυτό του σώματος, η μύτη, θα χάσει την συμμετρία του (σε σχέση με τα άλλα μέρη του προσώπου) και τέλος θα πάρει τέτοια μορφή ώστε να καταντήσει να μην μοιάζει καν μύτη σε σχέση με τα άλλα μέρη του προσώπου, λόγω του ότι υπολείπονται πολύ τα αντίθετα στοιχεία, κι αυτό συμβαίνει όμοια και με τα άλλα μέλη του σώματος.

Αυτό βεβαίως που συμβαίνει εν σχέσει με τα μέλη του σώματος συμβαίνει και με τα πολιτεύματα. Διότι, είναι πράγματι δυνατόν να υπάρχει και ολιγαρχία και δημοκρατία σε ικανοποιητικό βαθμό, αν και βεβαίως και εις τα δύο αυτά πολιτεύματα υπάρχει υπέρβαση από την καλλίστη πολιτική τάξη (είναι όμως ορθά). Αν κάποιος αυξήσει όμως περισσότερο την ιδιότυπη απόκλιση του καθενός υπέρ του δέοντος, κατ' αρχάς θα επιδεινώσει το πολίτευμα κάνοντάς το χειρότερο από ό,τι είναι, τέλος δε θα καταντήσει να μην είναι καν πολίτευμα. Αριστοτέλους Πολιτικά Ε 1309bsq.