Η γλώσσα του ολοκληρωτισμού

Ποικίλλει, η πραγματικότητα. Κεντρίζει, ξαφνιάζει, διαφεύγει, διαφέρει. Κι ενδιαφέρει.   Όταν, όμως, ο λόγος, η γλώσσα δεν μιλά για την πραγματικότητα, έξω ή ένδον, όταν προσαρμόζεται στα επιτελεστικά κελεύσματα της συμφωνίας κι υποταγής, κόβεται και ράβεται, για να... κυριολεκτήσουμε, πόσο ενδιαφέρουσα μπορεί να είναι;  Τα ολοκληρωτικά καθεστώτα είναι ανιαρά περιβάλλοντα. Κι ομοίως η γλώσσα σε αυτά. Χορογραφίες κινητικής συμφωνίας στους επιβαλλόμενους ρυθμούς. Σήμερα, ειδικά σε Κύπρο κι Ελλάδα, χορεύουμε ένα πολιτικό, ένα ομόρρυθμο κοινωνικό φοξ τροτ. Ένα βήμα μπροστά, δύο πίσω. 

Και διαρκεί. Μέχρι τελικής πτώσης. Η έλλειψη ενδιαφέροντος, δηλωτικού περιεχομένου, αντισταθμίζεται από την ποσότητα. Σαν τις δεκάμετρες κινεζικές μινιατουριστικές δελτογραφίες. Ή, τα αραβικά 'αραμπέσκ', καλλιγραφίες που στριφογυρίζουν και πηγαινοέρχονται, χωρίς να δικαιούνται να απεικονίσουν ο,τιδήποτε ζωντανό. Το ίδιο μάκρος, ζαλιστικά στριφώματα και μονοτονία διακρίνει... αδιακρίτως, τους πολιτικούς λόγους στα ολοκληρωτικά καθεστώτα. Οκτώ και βάλε ώρες διαρκούσαν οι λόγοι του Κάστρο, περισσότερο κι από τα μεγαλύτερα πούρα του νησιού, που καθηκόντως πωλεί το περίπτερο της κουβανικής συντροφικής συμπαράστασης, στην Ακελική Γιορτή του Κρασιού - οικονομικό διάβημα του Κόμματος, φορολογία κομματική της παροικίας του Λονδίνου. 

Η τελετουργία  της μονοτονίας συμβάδιζε, οξύμωρα, με την απόλυτη συμμόρφωση των ακινήτων ως αγαλμάτων φρουρών έξω από τα Ανάκτορα της Εξουσίας . Η φυσική, επίπονη κι επώδυνη έκφραση της  απόλυτης συμμόρφωσης. Η σωματική ακινησία σε έκφραση και συναισθηματική συμφωνία προς την ψυχική. Η 'emotional consonance', που ονομάζουν οι ψυχολόγοι. Με μόνη διαστίζουσα διακοπή το... χειροκρότημα. Συντεταγμένο, ομόφρον, διατεταγμένο κι αυτό. Επίμονο, επίπονο, ατελείωτο. Σαν αυτομαστίγωμα, να ματώσουν τα χέρια. Θυμίζει, και προειδοποιεί, ανηρτημένο στο διαδίκτυο το ατελείωτο,διαρκές, ομόφωνο κι ισοηχές,  σαν ορχήστρα, το χειροκρότημα των χιλιάδων βαρυπλούμιστων κομμισάριων, πριν να αρχίσει μια ομιλία του ο Στάλιν. Πατώντας το buzzer, για να σωπάσουν, σαν στρατιωτάκια, το σύνταγμα των Κομμισσαρίων, δια μιάς. Μελαγχολείστε, μαζί μου, στο κεφάλαιο 'Κλάπα κλαπ, ο σύντροφος Ηγέτης', στο βιβλίο μου 'Γελάσωμεν, ίνα θρηνήσωμεν'. Και, δείτε, ή..μην δείτε, διότι θα κλάψετε, πόσο διατεταγμένα επευφημούν στις ομιλίες των κομματικών ηγετών, τα κουβαλητά κουκκιά της ΕΔΟΝ.

Η εμπέδωση της ισοπέδωσης

Η απόλυτη ομόνοια, ή 'ομο-άνοια' των νοημάτων. Με αποκορύφωση στην Μαοϊκή Κίνα. Η απόλυτη γλωσσική ομοιομορφία. Η πολιτική ΜακΝτοναλντοποίηση της έκφρασης. 'Μια και μόνη εσφαλμένη, παράτυπη διατύπωση, κι ολόκληρο το έθνος φθείρεται και παρακμάζει', έγραψε ο Σύντροφος Μάο. Τζιζ. Η επιλογή των λέξεων περνούσε από κόσκινο, μια λάθος λέξη μπορούσε να σημάνει άμεση απόλυση. Στην καλύτερη των περιστάσεων. Άν μια φράση συνέβαινε τυχαία να ομοιάζει, να θυμίζει, να συνηχεί προς έκφραση διεβλημένου, εξοστρακισμένου σε δυσμένεια ή καταδικασμένου πολιτικού, η ομοιότητα απέβαινε μοιραία. Κι αν δεν υπήρχαν άπειροι Κινέζοι να γράφουν σε άπειρες γραφομηχανές σε άπειρο χρόνο, κι ένα δισεκατομμύριο Κινέζων έφτανε να παραχθούν οι μοιραία 'ατυχείς' συμπτώσεις. 

Η εμφατική προσκόλληση σε μια στερεότυπη εκφραστική ορθοδοξία ήταν η ενστικτωδώς ενδεδειγμένη διέξοδος αυτοπροστασίας. Αν οι λέξεις σήμαιναν, όπως στην Αλίκη στην Terra Mirabilis, ό,τι ο κομματικός Mad Hatter ήθελε να σημαίνουν, η 'ανατολή' μπορούσε να σημαίνει δύση κι η 'δύση' ανατολή, το 'λίγο' πολύ και το 'πολύ' λίγο, η 'αφθονία' έλλειψη κι η 'έλλειψη' αφθονία, ευχαριστούμε ώ Σύντροφε Ηγέτα για την Αφθονία στην οποία οι τρισευτυχείς με Σένα ζούμε! Το 'newspeak' του Μεγάλου Αδελφού μπορεί να παραπέμπει σε μια Οργουελιανής φαντασίας δυστοπία. Πόσο μακριά, όμως, από την πραγματικότητα των ολοκληρωτισμών του 'σκοτεινού 20ού αιώνα'; Ή, την 'χαπωμένη' 'happiness' του Θαυμαστού Γενναίου Κόσμου, του Huxley; Ή, την σημερινή επιχρισματική των προϊόντων γλώσσα της διαφήμισης και των 'hidden persuaders' της; Ή,  την μελετημένη από τις μπιχεβιοριστικές επιστήμες της επικοινωνίας και του μάρκετιγκ γλώσσα της διαβρώνουσας τον δηλωτικό λόγο και τις παραστάσεις της εμπειρίας 'τηλεοντολογίας',  της κατασκευασμένης από την τηλεόραση πραγματικότητας; 

Αν στους κομμουνιστικούς 'παραδείσους', πώς τους ωνόμαζαν οι Κομμισσάριοι Mad Hatters, ο 'ευτυχής' σοσιαλιστικός άνθρωπος άλλα έβλεπε κι άλλα άκουγε, και το κυριώτερο, άλλα έβλεπε κι άλλα μπορούσε να πει, πόσο μακράν του σημασιολογικά διαβρωμένου 'newspeak' βρίσκεται ο πονηρός λόγος της νεωτερικότητας και των εμπορευματοποιημένων φετίχ που αγκιστρώνουν την υποχείρια και χειραγωγούμενη σε ένα ωκεανό μηνυμάτων 'επιθυμία'; Είναι, άραγε, λιγότερο διαβρωτικά της ελεύθερης θέλησης τα 'τέρατα που γεννά ο ύπνος του Λόγου', στην νεωτερική, καταναλωτική μας εποχή που έχει αναγάγει ή υποβαθμίσει την πολιτική ελευθερία σε καταναλωτική επιλογή, τον πολίτη σε καταναλωτή και τον πολιτικό σε πωλητικό;