Proust, Le Temps Retrouve - H σκέψη της ζωής ως ζωή της σκέψης.

Γράφει ο Proust στον Ανακτημένο Χρόνο (Le Temps Retrouve): "Η αληθινή ζωή, η ζωή που επιτέλους ανακαλύφθηκε και φωτίστηκε, η μόνη συνεπώς αληθινά βιωμένη ζωή είναι η λογοτεχνία: αυτή η ζωή που, κατά μία έννοια παρίσταται σε κάθε στιγμή σε όλους τους ανθρώπους, καθώς και στον καλλιτέχνη.

Ωστόσο δεν την βλέπουν, επειδή δεν πασχίζουν να την διασαφήσουν. Έτσι, το παρελθόν τους είναι παραφορτωμένο με αναρίθμητα κλισέ, επειδή η νόησή τους δεν τα ανέπτυξε."

Εδώ η ανάκληση, ως κλητική της μνήμης, αποδίδεται, ας μου επιτραπεί ο όρος, όχι τόσο ως αναβίωση, αλλά ως 'μεταβίωση!' Ο Ζυλ Ντελέζ είναι καίριος στην ερμηνεία αυτής της άποψης της προυστικής μνήμης. Πιστεύοντας ότι δεν ανακαλύπτουμε την αλήθεια ωσάν να κρύβεται σε μια πτυχή της μνήμης, δεν αντιγράφουμε την ζωή, αλλά την επινοούμε, δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στην έννοια της μαθητείας, apprentisage.

Στην βάση της παρατήρησης του Ντελεζ για την Προυστική μνήμη υπάρχει μια καίρια διάσταση. Κι ακριβώς αυτή που τείνει να αναιρέσει η συνειδητή μνήμη.

Η σύγχυση δηλαδή του αντικειμένου με αυτό που αυτό εκπέμπει, το γέλιο με το πρόσωπο που γελά, το νόημα του θυμού με την ανακαλούμενη εικόνα του θυμωμένου προσώπου, το υλικό πράγμα με το αυτό που τούτο σημαίνει, την ερμηνεία των σημείων με την υλικότητά τους.

Αλλ' ενώ η συνειδητή μνήμη, προσποιούμενη την αντίληψη ή την διάνοια ρέπει προς το αισθητό, ζητεί το αντικείμενο, η μαθητεία του μυθιστοριογράφου αφορά την ερμηνεία των σημείων, όχι την υλικότητά τους.

Ο κόσμος της φυσικής, με την απλή και μονοσήμαντη αιτιοκρατία του, είναι ακατάλληλος για τον κόσμο της νόησης, αντιστέκεται στην τάση να αναγάγουμε τις σκέψεις ως πράγματα, ως εκτατά και διακριτά σωματίδια. Η ζωή διαφεύγει από αυτές τις συμπαγείς έννοιες, είναι θέμα χρόνου μάλλον παρά χώρου, διατείνεται ο Μπερξόν, περιγράφει ο Proust.

Δεν είναι θέση, παρά μεταβολή. Κι ενώ η ζωτικότητα εφάπτεται στις στιγμές της, αυτές, τα στοιχεία της κίνησης, δεν είναι παρά εικόνες του νου που φαντάζεται, που δημιουργεί φαντασιακά στάσεις σε διάφορα σημεία τής κίνησης, διακριτά και πραγματικά όσο η καμπύλη απαρτίζεται οριακά από ευθείες.

Σε αναλογία προς αυτή την εικόνα, πώς συλλαμβάνουμε την ροή και την ουσία της ζωής, την εσωτερική πραγματικότητά της, τον εαυτό μας ως διδόμενη στην ενδοσκόπηση γνώριμη ταυτότητα και παρουσία; Είναι προφανές ότι όσο κι αν η μνήμη καμώνεται την αντίληψη, την σχέση του υποκειμένου με αντικείμενα, στην πραγματικότητα βλέπουμε νόηση, όχι ύλη, χρόνο, όχι χώρο, δράση κι όχι παθητικότητα.

Όχι τα αποζωτικοποιημένα τμήματα της ζωής, θραύσματα της ως απλωμένες στο ανατομικό τραπέζι μνήμες, σαν τα πόδια του αναταμένου βατράχου που δεν παριστούν κίνηση, ή τα απλωμένα στο μάρμαρο φτερά του πουλιού που δεν διδάσκουν πέταγμα.