Το μανικόν της τυφλής βίας, οι Μαινάδες του καιρού μας

Έκτακτες ειδήσεις

ΟΗΕ: Ανακοίνωσε επίσημα την κάθοδο Γκουτέρες στην Κύπρο στις 27-29 Ιουλίου

Το μανικόν της τυφλής βίας, οι Μαινάδες του καιρού μας

08.02.2024

Τίτος Χριστοδούλου

Τρομοκρατία, το άλογον και μανικόν του τρόμου.

Εντείνει τον τρόμο το άλογον κι απρόβλεπτον των τρομοκρατικών ενεργειών, η αδυναμία εκλογίκευσης και συνεπώς ελέγχου των βιαίων επιθέσεων. Το μανικόν της τυφλής βίας, οι Μαινάδες του καιρού μας. Η εισβολή του σκοτεινού δάσους στην τάξη της πόλης.

Επιχειρεί την εκλογίκευση η αναγωγή σε συνωμοσιολογικές θεωρίες, που θέλουν να δαμάσουν στον πολιτικό έλεγχο το χάος που μας περιβάλλει κι εκρήγνυται κάτω από τα πόδια μας.

Αλλά αν η έρευνα στις συνωμοσίες περιπλέκει μέχρι εξουθενώσεως τα πράγματα, οι συνωμοσιολογικές θεωρίες αντίθετα τα απλοποιούν. Το χάος της οικονομικής πραγματικότητας ανάγεται στην μονολεκτική απλοποίηση: "Εβραίοι", στην μυστική καββάλα των εβραίων τραπεζιτών. Ο πόλεμος των Αμερικανών στο Βιετνάμ, ερμηνεύεται απλοποιητικά με αναγωγή στο Χρυσό Τρίγωνο της ηρωΐνης, όπως και το Αφγανιστάν με την παραγωγή παπαρούνας.

Ή πάλι με την παρέμβαση του Howard Hughes στο Πεντάγωνο για να πουλά ελικόπτερα. Οι ΗΠΑ κολυμπούν στα ναρκωτικά σαν αποτέλεσμα Σινο-Σοβιετικής συνωμοσίας για υπονόμευση εσωτερικά της Αμερικανικής κοινωνίας. Οι Δίδυμοι Πύργοι είναι το νέο Περλ Χάρμπορ, μια Αμερικανο-Σαουδική συνωμοσία για να επιτρέψει στην Αμερικανική αυτοκρατορία στρατιωτικές επεμβάσεις για ενίσχυση και διαώνιση της παγκόσμιας κυριαρχίας της, μετά την καταλρρευση του σοβιετικού αντιπάλου δέοντος. Και ούτω καθεξής.

Η εξηγητική απλοποίηση των θεωριών συνωμοσίας είναι βασικό μέρος της σαγήνης τους όπως και η απαγορευτική περιπλοκότητα στην πραγματική έρευνα σε αυτές συνιστά την ασπίδα προστασίας τους. Τα κακά του κόσμου εξηγούνται με την απόδοσή τους στις πράξεις ομάδων ή ατόμων, δαιμονοποιημένων Σαντάμ και Χομεϊνί, κι όλες οι δύσκολες, χρονοβόρες περιπλοκότητες του πραγματικού κόσμου και της πραγματικής ιστορίας, της πραγματικής πολιτικής -όπως και των πραγματικών συνωμοσιών - τόσο βολικά εξαφανίζονται.

Στηριζόμενες στην καθησυχαστική για τον ανθρώπινο νου ή την ψυχολογική ανάγκη για ασφάλεια και γνωστικό έλεγχο άποψη ότι το σύμπαν κυβερνάται από ένα λογικό και επιδέξιμο προβλέψεων σχέδιο οι συνωμοσιολογικές θεωρίες συνωμοσίας ενσωματώνουν τρείς αρχές: ότι τίποτα δεν συμβαίνει τυχαία, τίποτα δεν είναι όπως φαίνεται και το κάθε τι συνδέεται με τα άλλα.

Οι συνωμοσιολογικές θεωρίες δίνουν στον 'γνώστη' τους μια χειραφετητική αίσθηση δύναμης, εκφράζοντας συνάμα μια αντίσταση σε ό,τι προβάλλει ή "σερβίρεται" ως η πραγματική ιστορία, συχνά από τους ίδιους τους μοχθηρούς δράστες που βρίσκονται πίσω της, ίσως την ίδια την κυβέρνηση. Έτσι η αντίσταση αυτή επιμένει ως άρνηση των όποιων επιφανειακών ενδείξεων, ή αντενδείξεων, συχνά με ερμηνεία τους που ενισχύει αντί να ανατρέπει την αρχική υπόθεση της συνωμοσιολογικής θεωρίας.

Την τάση αυτή ο πολιτικός επιστήμων Michael Barkum χαρακτήρισε ως "confirmation bias", 'επιβεβαιωτική προκατάληψη" σκωπτικό παράδειγμα της οποίας δίνουμε την ερμηνεία των Αγγλοαμερικανών όταν δεν βρήκαν τα όπλα μαζικής καταστροφής στο Ιράκ του Σαντάμ: το έκριναν ως "απόδειξη" του "πόσο καλά τα κρύβει".

Και θα καταλήξουμε με τον μανικό εκείνο συνωμοσιολόγο που αναφέρει στο βιβλίο του 'Conspiracies' o Robin Ramsay, εκδότης και του 'αποκαλυπτικού' περιοδικού Lobster, που τελικά εκμυστηρεύτηκε στον Ramsay ότι τον είχαν ναρκώσει το βράδυ για να αντικαταστήσουν το... πέος του με άλλο, μικρότερο. Όταν ο Ramsay του επιχειρηματολόγησε ότι αυτό δεν στέκει με τίποτα, ο συνωμοσιολόγος τον κοίταξε ύποπτα: "Αυτό θα έλεγες, δεν είναι έτσι;" Confirmation bias: αν διαφωνείτε, αυτό απλά αποδεικνύει ότι ανήκετε κι εσείς στους... πεοκλέπτας!