Παρατονισμοί
Ατονία ημέρας χειμερινής;
 

Διορθώνοντας κάποια δημοσιογραφικά κείμενα, διαπιστώνω την προϊούσα άγνοια και αδιαφορία τόσο για τα σημεία στίξεως όσο και για την χρήση των τόνων - τα μηνύματα στα κινητά έχουν καταστροφικά συμβάλει στην συνθηματική γραφή, στην επιστροφή στα φοινικήια γράμματα. 
Οι τόνοι λοιπόν: για πνεύματα, ας μην μιλούμε πια!

ΕΝΑ ΓΕΝΙΚΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΟΝΙΣΜΟΥ ΣΕ ΔΥΟ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ!

Α. Η ελληνική είχε, έχει και θα έχει δύο μόνο τόνους. Την οξεία και την βαρεία. Σημειώνοντο αυτοί με... τρία σημεία τονισμού, την οξεία, την βαρεία και την οξυβαρεία ή περισπωμένη, όταν σε μακρά φωνήεντα ο πρώτος χρόνος των οξυνόταν κι ο δεύτερος εβαρύνετο. Θυμηθείτε πώς περισπάται η Αθηνάα, στην περίφημη εκφορά του Παπαγιανόπουλου.

Β. Βασικός κανών τονισμού στην ελληνική είναι ότι ποτέ δεν έχουμε πέραν των δύο συνεχών ατόνων συλλαβών: κάθε τρεις συλλαβές έχουν έναν τουλάχιστον τόνο. Παράθυρο, αλλά ποτέ πάραθυρο. Των παραθύρων, αφού το ‘ω’ είναι μακρό. Αν, τώρα, κτητικές αντωνυμίες κι άλλα άκλιτα εγκλιτικά επεκτείνουν σε τρεις τις άτονες συλλαβές, προστίθεται ένας επί πλέον εγκλιτικός τόνος: 'το παράθυρό της'. Ο άνθρωπος, αλλά 'ο άνθρωπός μας'. Ο καταβιβασμός του τόνου, πχ στις γενικές - ο άνθρωπος, του ανθρώπου -  των παραθύρων, πιο πάνω, αφορά το γεγονός ότι η μακρά κατάληξη προσέθετε μία άτονη συλλαβή, όταν ίσχυε η προσωδιακή προφορά, η διαφορά μακρού και βραχέως στην ομιλία. Η Σύνοδος, της συνόδου, των συνόδων, αφού το –ου και το –ων ήσαν μακρά.

Πιο απλά δεν γινόταν, τί λέτε;

Να προσθέσω ότι στο αναφορικό 'ό,τι', που είναι δυο λέξεις χωριζόμενες με υποδιαστολή (κόμμα), το 'ό' οξύνεται. Ο ειδικός σύνδεσμος 'ότι', ωστόσο βαρύνεται. Κι επειδή, με ή δίχως συνείδηση του γεγονότος τονίζουμε σωστά για να έχει ο λόγος μας το σκοπούμενο νόημα, δοκιμάστε την εκφορά. Τονίζετε σωστά στην προφορά, έστω κι αν σκοντάφτετε στην γραφή. Η εσφαλμένη εκφορά αλλάζει το νόημα – ο τόνος είναι μόρφημα.

Τίτος Χριστοδούλου