«αἰπύς» - το απόκρημνο των βράχων και της μοίρας των ανθρώπων

Ἔνθ᾽ ἄλλοι μὲν πάντες, ὅσοι φύγον αἰπὺν ὄλεθρον,
οἴκοι ἔσαν, πόλεμόν τε πεφευγότες ἠδὲ θάλασσαν· (Οδύσσεια α 8-9)

Ένας επιθετικός προσδιορισμός για το απόκρημνο των βράχων, που απαντάται στον Όμηρο να περιγραφικά «μάλιστα ἐπὶ πόλεων ᾠκοδομημένων ἐπὶ κρημνωδῶν ὑψωμάτων, ἰδίως τῆς Τροίας», μας λέγει το λεξικό του Liddell-Scott, ενώ στην Ὀδύσσεια. γ 485, και αλλαχού, ἐπὶ λόφων καὶ βουνῶν.

Κατ’ επέκτασιν σε παρομοιώσεις και μεταφορές μεταφέρεται στον ανθρώπινο κόσμο σημαίνοντας συχνά τον απότομο, τελειωτικό και ανελέητο θάνατο, ως έναν ξαφνικό χωρίς γυρισμό γκρεμό, «αἰπὺς ὄλεθρος», συχνώς παρ’ Ὁμ., καθ’ ὅσον ὁ θάνατος θεωρεῖται ὡς ἡ ἀπὸ ἀποκρήμνου μέρους κατάπτωσις (πρβλ. ἀπότομος).

 Οὕτω ο «φόνος αἰπύς», Ὀδ. Δ. 843· θάνατος αἰπύς, Πινδ. Ο. 10 (11), 0 ταραγμένος ψυχισμός και τα πάθη, όπως στον Πίνδαρο εξ Ομήρου ο «αἰπὺς χόλος», η ὀργὴ χαλεπή:  Ἰλιάδα Β. 603.  Στην Ιλιάδα, Ο. 223, ο «χόλος αἰπύς»:

«ἤδη μὲν γάρ τοι γαιήοχος ἐννοσίγαιος
οἴχεται εἰς ἅλα δῖαν, ἀλευάμενος χόλον αἰπὺν
ἡμέτερον·¨(Ο 222-3)

[ότι ο γεωφόρος Ποσειδών έγυρεν ήδη οπίσω
εις την αγίαν θάλασσαν να φύγει απ᾽ την άγριαν οργήν μας·]

Για την Ιοκάστη (Επικάστη) που συνάντησε στον Άδη αφηγείται στο λ 277-8, στην Νέκυια ο Οδυσσέας περιγράφει τον αυτόχειρα («ἁψαμένη») απαγχονισμό της,

«ἁψαμένη βρόχον αἰπὺν ἀφ᾽ ὑψηλοῖο μελάθρου,

ᾧ ἄχεϊ σχομένη·»

Με τον βρόχο να συνδέει την εικόνα του καθέτως κρεμάμενου, συνείροντας την ανελέητη εκ των άνω  επικρεμάμενη, άνωθεν απειλή ή μοίρα του τελειωτικού θανάτου, ως γκρέμισμα σε σκοτεινό, απόκρημνο βάραθρο. Στον Αίαντα του Σοφοκλέους, 845, επικρέμαται σαν σκοτεινή απειλή από πάνω ο ίδιος ο ουρανός: «τὸν αἰπὺν οὐρανόν».

Ας θυμηθούμε, με αφορμή τον «αιπύν ουρανό» την εικόνα αυτή του «δυσοίωνου ουρανού» από τον πεισιθάνατο αυτόχειρα της Πρεβέζης, τον Καρυωτάκη:

Καθώς βαδίζω, μια σκιά μ’ ακολουθεί από πάνω
σαν βαρύ νέφος ή φτερό δυσοίωνου πουλιού.
Είναι μαζί μου όπου να πάω, μαζί μου ό,τι να κάνω,
και δεν αφήνει ούτε να δω τον ήλιο του θεού.