Κι είναι εδώ στον ποταμό Ασίναρο, που ο Θουκυδίδης ξετυλίγει με δυνατή Ευριπίδεια γραφή τα τραγικά φιλοσοφικά αφηγήματά του για την Ύβρη και την Άτη που ωδήγησε από την θριαμβική τύφλωση των Αθηναίων εδώ στην τραγική Αναγνώριση της αδυσώπητης αλήθειας που ορίζει ο ποταμός: όριο συμβολικό των ανθρωπείων...

Στο αίμα μιας Άτης που όσοι Αθηναίοι δεν σμίξουν το αίμα τους με το λασπωμένο νερό του ποταμού, θα αναλογίζονται δούλοι στα ορυχεία των Σικελών, θρηνωδώντας την άτεγκτη και σκοτεινή τους μοίρα με τους στίχους του τραγικού Ευριπίδη. Ίσως να θυμούνται, καθώς σπαρταρούνε ματωμένοι στα λασπωμένα νερά του ποταμού και το Υ της Ιλιάδας, όταν ο μανιασμένος στην δική του Άτη Αχιλλέας πετάει σωρό τους Τρώες που σφάζει στο νερό του Σκαμάνδρου ποταμού, δίνοντας τραγικό τέλος στον τυφλωμένο δικό τους θρίαμβο γύρω από τον νεκρό του Πατρόκλου, για να 'ταϊσουνε τώρα τα ψάρια', ως έξω από τα όρια του ανθρώπινου οίκτου με τυφλωμένη ωμότητα, με απάνθρωπη μάνητα τους λοιδωρεί.

Πόσα τραγικά ξεπεράσματα των ορίων ορίζει ο ποταμός... Συμβολίζοντας πια ο Σκάμανδρος το τραγικό μήνυμα της απόλυτης πληρωμής του ξεπεράσματος αυτού, μήνυμα που ο ίδιος ο ποταμός αναλαμβάνει να διδάξει στον αφιονισμένο Αχιλλέα, στο Φ, στην μάχη παραποτάμιο, το τόσο δυνατά δοσμένο παραποτάμιο φιλοσόφημα του Ομήρου, όταν θεός ο ποταμός Σκάμανδρος ο ίδιος εξεγείρεται ενάντια στην Ύβρη του Αχιλλέα, που βάζοντάς τα με θεούς και μοίρα, θέλει να ρίξει το Ίλιο μοναχός του. Τον μπουκωμένο με τα πτώματα των σφαγμένων Τρώων Σκάμανδρο θα σκέφτονται ίσως οι Αθηναίοι, παραγεμώνοντας τον λασπωμένο με το αίμα και τα δικά τους κουφάρια Ασίναρο στην Σικελία ποταμό, καθώς σαν Τρώες από τα τείχη τους σκοτώνουν βρέχοντάς τους με βέλη πάνω από τους βράχους οι Σικελοί: 'στο νερό είμαστε εμείς τα ψάρια', με την σεφερική ανάγνωση του Ευριπίδειου στίχου, σπαρταρώντας στα δίκτυα της τελειωτικής τους μοίρας.

 

Κείμενο, Θουκυδίδου Ιστορία, Ζ84 (μτφ Ελ. Βενιζέλου):

84. Ο Νικίας, άμα εξημέρωσεν, εξεκίνησεν επί κεφαλής του στρατού, ενώ οι Συρακούσιοι και οι σύμμαχοι ήρχισαν επιτιθέμενοι κατ' αυτού, κατά τον ίδιον τρόπον, βάλλοντες ακόντια και παντός είδους βλήματα. Αλλ' οι Αθηναίοι έσπευδαν προς τον ποταμόν Ασσίναρον, διότι, πιεζόμενοι υπό των πανταχόθεν επιτιθεμένων πολυαρίθμων Ιππέων και ψιλών στρατιωτών, ενόμιζαν ότι η θέσις των θ' ανακουφισθή, εάν διαβούν τον ποταμόν, και συγχρόνως ένεκα της πιεζούσης αυτούς ταλαιπωρίας και σφοδράς δίψης. Αλλά μόλις έφθασαν εκεί, ερρίφθησαν εντός αυτού, χωρίς καμμίαν πλέον τάξιν, καθόσον η προσπάθεια καθενός να διαβή αυτός πρώτος, και η επίθεσις των εχθρών, καθιστών την διάβασιν δυσκολωτάτην. Διότι, αναγκαζόμενοι να βαδίζουν συγκεντρωμένοι, έπιπταν ο εις επί του άλλου και κατεπατούντο αμοιβαίως, και άλλοι μεν προσκρούοντες εις τας αιχμάς των δοράτων απέθνησκαν αμέσως, άλλοι δ' εμπλεκόμενοι εις την εξάρτυσίν των, παρεσύροντο υπό του ρεύματος του ποταμού. Οι Συρακούσιοι, ιστάμενοι επί της άλλης όχθης, η οποία ήτον απόκρημνος, έβαλλαν άνωθεν κατά των Αθηναίων, ασχολουμένων των περισσοτέρων εις το να πίνουν απλήστως και συνωθουμένων των μεν προς τους δε εντός της βαθείας κοίτης του ποταμού, εις απερίγραπτον σύγχυσιν. Οι Πελοποννήσιοι, κατελθόντες εκ της όχθης όπου έστεκαν, έσφαζαν κυρίως τους εντός του ποταμού, του οποίου το ύδωρ Οι Πελοποννήσιοι, κατελθόντες εκ της όχθης όπου έστεκαν, έσφαζαν κυρίως τους εντός του ποταμού, του οποίου το ύδωρ είχεν ήδη μολυνθή. Αλλά μολονότι εκτός του πηλού είχεν αναμιχθή και με αίμα, επίνετο ουδέν ήττον και πολλοί διηγωνίζοντο ποιός να προλάβη να πίη πρώτος.
 

85. Όταν οι νεκροί συνεσωρεύθησαν οι μεν επί των δε εντός της κοίτης του ποταμού, και ο στρατός είχε καταστραφή, μέρος μεν εις τον ποταμόν, μέρος δε, όσον τυχόν είχε διαφύγει, υπό του ιππικού, ο Νικίας παρεδόθη εις τον Γύλιππον, τον οποίον ενεπιστεύθη περισσότερον από τους Συρακουσίους, όπως αυτός και οι Λακεδαιμόνιοι λάβουν περί αυτού οιανδήποτε απόφασιν θελήσουν, εζήτησεν όμως, όπως παύση ο φόνος των λοιπών στρατιωτών. Ο Γύλιππος μετά τούτο διέταξε να αιχμαλωτίζουν τους συλλαμβανομένους.