Uberrima Fides – η υπέρτατη καλή πίστη

Τα κακά δάνεια, όπως τα κακά κορίτσια, πάνε παντού

Uberrima Fides. Λατινικός ο όρος, από την νομική επιστήμη, σημαίνει τον υπέρτατο βαθμό καλής πίστης που διέπει τα ασφαλιστικά συμβόλαια. Εφ’ όσον η συμβολαϊκή αυτή σχέση εμπεριέχει κάποια σπέκουλα για μελλοντικά γεγονότα, τον αμοιβαίο υπολογισμό του ενδεχομένου ή πιθανότητάς των οποίων και τιμολογεί το ασφάλιστρο κατά τρόπον σύμφορο στους συμβαλλομένους, τον ασφαλιζόμενο και τον ασφαλιστή, ο τελευταίος συνάπτει την συμφωνία στην βάση της εμπιστοσύνης ότι ο ασφαλιζόμενος τού έχει αποκαλύψει όλα τα στοιχεία και τις παραμέτρους που προσδιορίζουν αυτές τις πιθανότητες να επισυμβεί το καταστροφικό συμβάν έναντι του οποίου αναλαμβάνει τον κίνδυνο ο ασφαλιστής.

Δικαίωμα σε πλήρη και διαφανή γνώση, Uberrima Fides, που έχει και ο πελάτης των τραπεζών, τον οποίο ο τραπεζίτης πείθει να μεταφέρει τις καταθέσεις του από ένα ασφαλέστερο καταθετικό λογαριασμό σε ένα πολύ πιο επικίνδυνο «αξιόγραφο» όπου μπορεί να χάσει όλα τα χρήματά του. Σας θυμίζει κάτι πιο πρόσφατο αυτό; Το χειρότερον είναι ότι ο πωλητής ήτο ηθικά και νομικά υποχρεωμένος να εξασφαλίσει ότι ο αγοραστής ή καταθέτης διακινδύνευε, έστω και εν γνώσει του – πράγμα που οπωσδήποτε δεν συνέβαινε, μόνο «risk capital», κεφάλαια υψηλής ανοχή στον κίνδυνο.

 Όχι το εφ’ άπαξ του ή το χρήμα των σπουδών των παιδιών του. Σε κάθε άλλη περίπτωση, κι όταν ο πωλητής των αξιογράφων γνωρίζει ότι πείθει τον αγοραστή για την πώληση των αξιογράφων στην βάση ακριβώς της «ασυμμετρίας γνώσεως ή κατανόησης» - για την αλλαγή του επιπέδου ρίσκου στην μετατροπή των καταθέσεων σε αξιόγραφα - η απόσταση ανάμεσα σε τραπεζίτη και «παπατζή» έχει περίπου εκμηδενιστεί.

Γενικώτερα, τώρα. Η μεγάλη αναταραχή στις παγκόσμιες αγορές (και σαν συνέπεια στην παγκόσμια οικονομία) είχε στην βάση της ακριβώς τον κλονισμό αυτής της πίστης. Διότι, πωλούντο ομόλογα διαπιστευμένα ως υψηλής πιστοληψίας από τους ειδικευμένους ασφαλιστές στεγαστικών ομολόγων, τους monolines, στους ακριβώς δεν είχαν δοθεί στην διάθεσή τους όλα τα στοιχεία για την επισφάλεια των υπό ασφάλιση ομόλογων. Των εξωτικώς δηλαδή ονομασθέντων ABS, «asset backed securities», structured mortgage assets ή στεγαστικών δανείων που πακεταρίζονταν σαν ομόλογα, αξιοποιώντας για την πιστώτρια στεγαστική τράπεζα άμεσα το δάνειο, οι ταμειακές ροές από το οποίο πωλούντο προεξοφλούμενες στον αγοραστή του ομολόγου επενδυτή.

Το πακετάρισμά τους αυτό, με τον οξύμωρο πια τίτλο της ‘securitisation’ («εξασφάλιση» ή «ομολογοποίηση») γινόταν από μεγάλες επενδυτικές τράπεζες με τρόπο που τελικά αποπροσωποποιούσε κι έκρυβε εντελώς τους αρχικούς συμβαλλόμενους του στεγαστικού δανείου και την πολύ επισφαλή πιστοληπτική τους ικανότητα. Στην συνέχεια, τα ομολογοποιημένα αυτά στεγαστικά δάνεια επωλούντο σε θεσμικούς επενδυτές στις μεγάλες αγορές του κόσμου έχοντας πάρει την σφραγίδα αρίστης πιστοληπτικής ποιότητας που τους πρόσφεραν, έναντι αντιτίμου, ασφαλιστές ομολόγων.

Η σύγκρουση συμφερόντων, που θα επέμεναν οι στριφνοί, δυσκοίλιοι ηθικολόγοι, όπως κι ο γράφων, που τα έγραφε αυτά άρτι αφιχθείς εξ Αγγλίας, στα κλειστά με βουλοκέρι ώτα, θυτών και θυμάτων. Οι κριτές επληρώνοντο από τους κρινόμενους. Πωλούντο, μάλιστα, τα φρούδα αυτά «τοξικά» ομόλογα, σε χαμηλής ανοχής σε κίνδυνο θεσμικούς επενδυτές όπως τα  συνταξιοδοτικά ταμεία. Τα κακά δάνεια, σαν τα κακά κορίτσια πήγαιναν παντού. Αλλά τα κακά κορίτσια κυκλοφορούσαν με συστατικές επιστολές από τις σχολές καλογραιών.