ΘΕΟΣ ΚΙ ΑΝ ΕΙΝΑΙ…....Περί πίστεως και Θεού.

'Mπορεί ο Παντοδύναμος Θεός να φτιάξει μια πέτρα τόσο βαριά που να μην μπορεί να την σηκώσει;

Είναι το ερώτημα για την ύπαρξη του θεού, ένα εμπειρικό ερώτημα; Περιγράφει τον κόσμο η όποια σε αυτό απάντηση;

Υπάρχει, ναι ή όχι. Δημιούργησε τον κόσμο ναι ή όχι. Ενδιαφέρεται ναι ή όχι;

Αναγκαίως ναι ή όχι!

Δεν μπορεί να υπάρχει απάντηση διότι δεν υπάρχουν μέθοδοι να απαντηθεί ένα τέτοιο ερώτημα.

Αυτό διότι το ερώτημα δεν περιγράφει τον κόσμο, μολονότι αφορά τον κόσμο.

Περιγράφει εμάς στην σχέση μας με τον κόσμο, με τον εαυτό μας και με τους αξιακούς και μεταφυσικούς όρους της ύπαρξής μας στον κόσμο.

Όπως είπε ο φιλόσοφος των ορίων του λόγου, ο Καντ, χονδρικά μιλώντας μιλώντας, στο ‘Η Θρησκεία στα όρια του Λόγου’, ξεπερνά τα όρια του λόγου η απάντηση σε ένα τέτοιο ερώτημα για την ύπαρξη του Θεού.

Αυτό δεν σημαίνει ότι το ερώτημα στερείται λογικής. Ή ότι στερείται αξίας. Αντίθετα, αφορά τις μεταφυσικές προϋποθέσεις της αξίας του κόσμου και του εαυτού μας σ’ αυτόν: είναι ταυτόσημο με το ερώτημα «έχει ο κόσμος νόημα;» Αλλά η απάντηση στο ερώτημα αυτό αφορά τον τρόπο, την οπτική που έχουμε για τον κόσμο.

 Όπως είπε σε έναν απλό βαθύ αφορισμό ο Wittgenstein: “O κόσμος του χαρούμενου ανθρώπου και ο κόσμος του μη χαρούμενου ανθρώπου είναι δυο διαφορετικοί κόσμοι». Είναι δύο οπτικές που δεν επικοινωνούν. Όπως στις gestalt (o τρόπος οργάνωσης της εμπειρίας) δεν μπορούν να συνυπάρξουν διαφορετικές gestalt : ή θα είναι πάπια ή θα είναι λαγός.

Η 'θεολογική' Gestalt του Wittgenstein

Ή θα είναι ο κόσμος του χαρούμενου ανθρώπου ή του μη χαρούμενου ανθρώπου. Κόσμος με Θεό ή χωρίς Θεό. (με ελπίδα ή χωρίς ελπίδα)

Ο κόσμος του θεϊστή ή ο κόσμος του ουμανιστή. Το βασικό επιστημολογικό όρισμα εδώ δεν είναι ο λόγος, δεν είναι η εμπειρία αλλά η πίστη. Είναι ο τρόπος με τον οποίο η ψυχή βλέπει τον κόσμο. Ο βιωματικός άνθρωπος = ψυχή.

Ο θεϊστής βλέπει τον κόσμο σαν αξία : ηθική, αισθητική, μεταφυσική. Σαν μια πραγματικότητα, προϊόν μιας ιστορίας που τον περιλαμβάνει στο κέντρο της. Σαν σενάριο ενός δημιουργού με σχέδιο για τον κόσμο και τον άνθρωπο σε αυτόν. Είναι αυτό που λέμε, φιλοσοφικά, η προνοιακή αντίληψη του κόσμου.
 

Μια πρόνοια που συνεπάγεται και συμπεριφορές, ηθικά δέοντα, σύμφωνα με την πρόνοια αυτή. Ανθρώπινη βούληση και θεία βούληση πρέπει να βρίσκονται σε μία συμφωνία που γεμίζει με περιεχόμενο και αξία την ζωή του ανθρώπου. Πρόκειται δηλαδή για μια ιστορική, ευθύγραμμη αντίληψη του χρόνου σαν ιστορία που νοηματοδοτείται από την εκπλήρωση του θείου σκοπού.

Ο μη θεϊστής, ο ουμανιστής (σημειωτέον τα δύο δεν συμπίπτουν) βλέπουν τον κόσμο σαν ένα Μεγάλο Ενδεχόμενο. Ένα υπαρξιακό περιβάλλον στο οποίο είμαστε ριγμένοι και το οποίο νοηματοδοτείται από την ανθρώπινη πράξη, την ανθρώπινη ιστορία και την ανθρώπινη αντίληψη και γνώση, ή την επιστήμη. Βλέπει το θεϊστικό εγχείρημα είτε σαν απέλπιδα προσπάθεια του ανθρώπου να κρυφτεί από την μοναξιά του στον κόσμο αυτό είτε σαν απάτη των κυρίαρχων του κόσμου να υποβάλουν στους πολλούς συμμόρφωση και υποταγή. Όπως δηλαδή είδαν την εκκλησία και τον κληρικαλισμό οι Βολταίροι, οι διαφωτιστές. Οι ουμανιστές επιχειρηματολογούν για τη δυνατότητα να αντλήσει ο άνθρωπος αξία και νόημα, να εδράσει την ηθική του, σε μια αξιακή αντίληψη του ίδιου του ανθρώπου. Δεν χρειάζεται Θεό δηλαδή για να στηριχθεί η ηθική του ανθρώπου. (Αυτό είναι ο ουμανισμός)

 

Αν ο Ντοστογιέφσκι αφόριζε ότι «χωρίς Θεό όλα είναι δυνατά» (Αδελφοί Καραμαζώφ), συνέδεε δηλαδή την αξία στον θεϊστικό θεμελιωτισμό, ο ουμανιστής αντεπιχειρηματολογεί ότι η θέση αυτή προϋποθέτει και δεν συνεπάγεται την αντίληψη για την αξία. Μια αντίληψη αξιακή που περιγράφει τον άνθρωπο στην σχέση του με τον εαυτό του, τους άλλους ανθρώπους και τον κόσμο του και όχι τον ίδιο, τον εξωανθρώπινο κόσμο που είναι άλλωστε σιωπηλός και αδιάφορος στην ανθρώπινη περιπέτεια.

Είναι λοιπόν ο άνθρωπος μέρος της θεϊκής πρόνοιας και ιστορίας ή είναι ο θεός μέρος και επινόημα της ανθρώπινης ιστορίας; Το ερώτημα όπως και πολλά μεταφυσικά ερωτήματα είναι ένα αξιακό ερώτημα που δεν επιδέχεται εμπειρικής απάντησης. Είναι ένα ερώτημα που συνεπάγεται στις δύο εκδοχές του ένα διαφορετικό κόσμο. Αλλά και οι δύο εκδοχές δεν θα βρουν την απάντησή τους σε μία διαφορά εκεί έξω στον κόσμο. Είναι θέμα οπτικής – δεν θα σου πει ο κόσμος πως είναι. Είναι αξιακό. Η απάντηση για το νόημα του κόσμου συνεπάγεται ένα διαφορετικό κόσμο αλλά η απάντηση δεν είναι εκεί έξω στον κόσμο.