Σε μια εκτατική (extensional) έννοια του 'ανθρώπου', 'humanity', ανθρωπότης είναι το σύνολο των ανθρώπων, που συγκαταλέγονται ως αναφερόμενα του όρου. Σε μια 'εντατική' (intensional) άποψη της έννοιας, ανάλυση του βάθους κι ορισμός της, δηλαδή, 'humanity' είναι οι ιδιότητες κι αρετές εκείνες που σε καθιστούν αληθινό άνθρωπο, αξιακά άνθρωπο: η ευγένεια, η ανωτερότητα, ο σεβασμός σε εαυτό και άλλους, η ευπροσηγορία, η καλωσύνη κλπ κλπ κλπ, οι αρετές, δηλαδή, που συνοψίζονται στην ελληνική 'καλοκαγαθία'.

 

Ή, που έδειξε παραδειγματικά ο έξοχος φιλόσοφος της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, ο Κάντ. Στα τελευταία του, άρρωστος στο κρεββάτι, δέχθηκε την επίσκεψη του γιατρού. Προσπάθησε να σηκωθεί να τον υποδεχθεί, να μείνει όρθιος μέχρι να καθήσει πρώτος ο γιατρός. Ασθενικός και τόσο αδύναμος, αρνήθηκε ευγενικά τις διαμαρτυρίες του γιατρού να μην μένει όρθιος, παρατηρώντας με την σβησμένη ετοιμοθάνατη φωνή του, σε μια πρόταση που τόσο συγκινεί και παραδειγματίζει με το φιλοσοφικό νόημά της: "“Das Gefühl für Humanität hat mich noch nicht verlassen”, ‘το αίσθημα της ανθρώπινης αξίας δεν με έχει ακόμη αφήσει’.

 

Ήταν εκείνη η αντίληψη της ανθρώπινης αξίας που, ήδη εννοώντας από την αρχαία εποχή και τον μεσαίωνα, την ευγένεια και αρετές της ανθρωπιάς, στον Διαφωτισμό των Φιλοσόφων, που τόσο βαθιά κι εναργή βρήκε στον Κάντ έκφραση και θεωρητική, μεταφυσική, θεμελίωση, σήμαινε και τις αρετές εκείνες της λεπτής συμπεριφοράς, civility, που συνεπάγεται ο σεβασμός στους άλλους ως αξίες, ως «σκοπός και ποτέ ως μέσο».

 

Η ηθική έννοια του τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος ήταν πρώτιστης σημασίας στους Les Philosophes του Διαφωτισμού. Ήταν μια εποχή διανοητικής αισιοδοξίας, ότι η γνώση κι η μάθηση, η παιδεία, μπορεί να βελτιώσει τον άνθρωπο. Όπως το έθεσε ο αββάς Malby, στο σημείο όπου η κοινωνική και φιλοσοφική αισιοδοξία του Διαφωτισμού, συναντά το φυσικό αγαθό του Αριστοτέλη, «ας μελετήσουμε τον άνθρωπο ως έχει, ώστε να τον διδάξουμε να γίνει το καλύτερο που θα έπρεπε να είναι». Ήταν η εποχή, όταν γεγονός και αξία δεν είχαν ακόμη διαζευχθεί.

 

Ας το θυμούνται αυτό οι πολιτικοί του ‘ρεαλισμού’ και των ‘μονοδρόμων’. Διότι γεγονός είναι, πρωτίστως, η ελευθερία του ανθρώπου να πραγματώσει το καλύτερο, ηθικά, αξιακά, το καλύτερο για τον άνθρωπο. Das Gefühl für Humanität, για όσους μπορούν να μοιραστούν τα υψηλά νοήματα, τόσο απλά διατυπωμένα, του Φιλοσόφου.