To Λύκειο Αγίου Αντωνίου Λεμεσού που, από ένα σχολείο αυξημένης παραβατικότητας, εξελίσσεται σε πρότυπο εκπαιδευτήριο - «Έχει μεγάλη σημασία, ο εκπαιδευτικός όταν ξυπνά το πρωί, να θέλει να πάει στο σχολείο του και αν είναι δυνατόν να θέλει να μείνει περισσότερη ώρα σε αυτό»

ΤΟ ΣΤΗΡΙΓΜΑ του κάθε παιδιού θα είναι ουσιαστικά το σχολείο, δεδομένου ότι μπαίνουμε σε μια εποχή όπου οι εντάσεις και στην οικογένεια και στην κοινωνία θα αυξηθούν

Την περασμένη Τρίτη 22.1.2013, δεύτερη μέρα του «Διήμερου του Εκπαιδευτικού» στο Λύκειο Αγίου Αντωνίου Λεμεσού (πρώην τουρκοκυπριακή συνοικία), κάθισαν στα θρανία οι καθηγητές και όχι οι μαθητές, που έμειναν στο σπίτι τους για ξεκούραση!

Με επικεφαλής τη Διευθύντρια Μαρία Θεοφάνους, οι εκπαιδευτικοί πέρασαν τέσσερις περίπου ώρες ενός πρωινού εξόχως δημιουργικού, επιμορφωτικού κι ενδιαφέροντος, καθώς ενημερώθηκαν από την ερευνητική ομάδα του Παρατηρητηρίου για τη Βία στο Σχολείο, για τα βασικά αποτελέσματα της πρόσφατης, πρώτης επιστημονικής έρευνας του Παρατηρητηρίου, με θέμα τη θυματοποίηση και το σχολικό κλίμα στα σχολεία πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης της Κύπρου.

Επιπρόσθετα, πληροφόρησαν με τη σειρά τους, μέσα από γόνιμη συζήτηση, τους επισκέπτες τους από το Παρατηρητήριο, για το πρωτοποριακό, αποτελεσματικό και επιτυχημένο Εργαστήρι Διαχείρισης Θυμού, που το σχολείο εφαρμόζει από την αρχή του σχολικού έτους για δέκα μαθητές του σχολείου με παραβατική συμπεριφορά.

Και, τέλος, παρακολούθησαν τη διάλεξη της σχολικής ψυχολόγου Γεωργίας Γεωργίου, που παρουσίασε πρακτικούς τρόπους διαχείρισης της τάξης εκ μέρους των καθηγητών, για παραβατικές συμπεριφορές παιδιών που συχνά καταλήγουν σε βία.

«Ό,τι καλύτερο έχουμε ως άνθρωποι»

«Είμαστε δίπλα σας για να συνεχίσουμε τον αγώνα. Η κρίση θέλει χαρούμενο σχολείο και χαρούμενους εκπαιδευτικούς, μαθητές και γονείς», συνόψισε τα αποτελέσματα αυτού του παραγωγικού πρωινού ο ανώτερος εκπαιδευτικός ψυχολόγος Δρ Μιχάλης Παπαδόπουλος, Επιστημονικός Συντονιστής της έρευνας, πλαισιωμένος από τα υπόλοιπα μέλη της ερευνητικής ομάδας - τους εκπαιδευτικούς Δρα Μαρία Καραγιάννη και Κώστα Ιερείδη, τη λειτουργό του Κέντρου Εκπαιδευτικής Έρευνας και Αξιολόγησης Σοφία Βλάμη και τον Επιστημονικό Σύμβουλο της έρευνας, Γάλλο καθηγητή Eric Debarbieux, Πρόεδρο του Διεθνούς Παρατηρητηρίου για τη Βία στο Σχολείο (Την προηγούμενη μέρα, Δευτέρα 21.1.2013, ο Δρ Παπαδόπουλος, μιλώντας κατά την παρουσίαση της έρευνας ενώπιον μεγάλου ακροατηρίου στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, στην παρουσία του Υπουργού Παιδείας και της Γενικής Διευθύντριας του υπουργείου, τόνισε ότι «όλα τα μέλη της ερευνητικής ομάδας εργαστήκαμε με πάθος και χωρίς ωράρια δημόσιας υπηρεσίας, ακόμα και τις βραδινές ώρες, για να φέρουμε σε πέρας την έρευνα»).

«Είμαστε σήμερα μαζεμένοι εδώ, καθηγητές του Γυμνασίου και του Λυκείου Αγίου Αντωνίου, γιατί θέλουμε τα παιδιά μας να έρχονται στο σχολείο και να χαίρονται», παρενέβη η Διευθύντρια του Λυκείου Μαρία Θεοφάνους. «Μέσα σε αυτή την κρίση, τα παιδιά πρέπει κάπου να βρουν τη χαρά. Στο σπίτι βλέπουν σκυθρωπούς γονείς, στους χώρους τους, ανθρώπους ανήσυχους. Το σλόγκαν μας στο σχολείο είναι να έρχονται και να χαίρονται, να βλέπουν ότι υπάρχει αισιοδοξία και ελπίδα. Η ουσία είναι να βγάλουμε από μέσα μας ό,τι καλύτερο έχουμε ως άνθρωποι. Θέλουμε να δούμε πώς η έρευνα του Παρατηρητηρίου για τη Βία στο Σχολείο μπορεί να τύχει αξιοποίησης, τόσο από το σχολείο μας όσο και ευρύτερα».

Να μην απομονώνονται οι εκπαιδευτικοί

Απαντώντας σε ερώτηση εκπαιδευτικών, κατά πόσον ενήλικες εμπλεκόμενοι σε καταστάσεις βίας υπήρξαν βίαιοι και παραβατικοί μαθητές, ο καθηγητής Eric Debarbieux ανέφερε ότι «αυτοί που είναι θύτες από μικρή ηλικία, είναι αυτοί που συνήθως ως σύζυγοι κακοποιούν τις συζύγους ή τις συντρόφους τους. Για τους θύτες, φταίνε πάντα τα θύματα. Π.χ. ο σύζυγος που κακοποιεί τη σύζυγό του, λέει στον δικαστή “την έχω δείρει και είναι φυσιολογικό, γιατί με εμπόδισε να πάω στο καφενείο με τους φίλους μου”. Οι θύτες πιστεύουν ότι φταίει πάντα ο άλλος».

Μιχάλης Παπαδόπουλος: «Να σημειωθεί ότι το 40% των θυτών μαθητών έχουν στατιστικές πιθανότητες να γίνουν παραβάτες ενήλικες. Αλλά, στη μεγάλη πλειοψηφία τους, σταματούν τη βία στα 14 χρόνια τους, χωρίς καμιά ειδική παρέμβαση».

Κώστας Ιερείδης: «Θέλω να μεταφέρω μια εμπειρία μέσα από συζητήσεις σε θεματική επιτροπή στις Βρυξέλλες, για τη σχολική εγκατάλειψη. Μπορεί ένας μαθητής να είναι εξαίρετος, αλλά λόγω των κοινωνικών προβλημάτων που αντιμετωπίζει αυτός και η οικογένειά του, να μην μπορεί να παρακολουθήσει ένα μάθημα. Νομίζω η έρευνα μάς βοηθά να έχουμε μια ξεκάθαρη αντικειμενική εικόνα για το πρόβλημα.

Αυτό μπορεί να μας καθησυχάζει από τη μια, αλλά από την άλλη πρέπει όλοι να συνειδητοποιήσουμε ότι σε κάθε τάξη που μπαίνουμε, κάποιο παιδί αντιμετωπίζει ένα πρόβλημα που μπορεί να είναι μικρό ή και πολύ σοβαρό. Και συνήθως οι περιπτώσεις που απασχόλησαν την Κύπρο και τον κόσμο, αφορούν παιδιά που δεν μας απασχόλησαν ποτέ στα σχολεία - μαθητές ήσυχοι που δεν δημιουργούσαν κανένα πρόβλημα. Και δεδομένου ότι μπαίνουμε σε μια εποχή όπου οι εντάσεις και στην οικογένεια και στην κοινωνία θα αυξηθούν, το σχολείο στην Κύπρο, παρά τις επιθέσεις που δέχεται, ουσιαστικά θα είναι το στήριγμα του κάθε παιδιού.

Θεωρώ ότι ο ρόλος μας είναι πλέον πολύ σημαντικός σε αυτό τον τομέα και σε αυτό το σημείο θα ήθελα να συνδέσω την έρευνα με το εργαλείο που υπάρχει στο κάθε σχολείο, την παιδαγωγική ομάδα. Κάτι πολύ σημαντικό που συνηθίζει να λέει ο Μιχάλης Παπαδόπουλος, είναι να μην απομονωνόμαστε εμείς οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί. Όταν έχουμε ένα πρόβλημα με ένα μαθητή, πρέπει οπωσδήποτε η παιδαγωγική ομάδα να λειτουργήσει μέσα στο σχολείο και να μοιραστούμε τις εμπειρίες μας, να πάρουμε δύναμη όλοι για να μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε και να ενισχύσουμε τον μαθητή.

Να υπενθυμίσω ότι στην αρχή κάθε χρόνου, δημιουργείται μια επιτροπή αγωγής υγείας και πρόληψης της παραβατικότητας. Θεωρώ ότι ιδιαίτερα στους επόμενους μήνες, θα είναι πολύ σημαντικός ο ρόλος της στον καταρτισμό σχεδίων δράσης, για να μπορέσει να αντιμετωπίσει οποιαδήποτε προβλήματα μέσα στο σχολείο και ιδιαίτερα για να βελτιώσει το σχολικό κλίμα».

Επιτυχημένο Εργαστήρι Διαχείρισης Θυμού

Η ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ του Λυκείου Αγίου Αντωνίου Μαρία Θεοφάνους ανέφερε ότι «στην αρχή της σχολικής χρονιάς υπήρξαν συνταρακτικές περιπτώσεις παιδιών που είχαν ανάγκη άμεσης ψυχολογικής στήριξης». Σημείωσε ότι με τη διαρκείας επτά εβδομάδων λειτουργία του Εργαστηρίου Διαχείρισης Θυμού για δέκα παιδιά με παραβατική συμπεριφορά, με επικεφαλής τη σχολική ψυχολόγο Γεωργία Γεωργίου και τη σημαντική βοήθεια της Συμβούλου του σχολείου Κούλας Καρκαλλή και του εκπαιδευτικού ψυχολόγου Γιώργου Θεοδώρου, υπήρξαν θεαματικά αποτελέσματα μείωσης της παραβατικότητας στο σχολείο (Συγχαρητήρια στην ομάδα, για την αποτελεσματική δουλειά της, έδωσε η παρευρισκόμενη στην εκδήλωση Ασουσένα Σοφοκλέους, πρόεδρος του ΚΕΠΑΚΥ («Κέντρο Παροχής Κοινωνικών Υπηρεσιών Ανδρέας Σοφοκλέους») το οποίο χορηγεί την ψυχολόγο, αλλά και προσφέρει τρόφιμα και ρουχισμό για άπορα παιδιά του σχολείου).

«Αυτό το παράδειγμα θα προταθεί ώστε μελλοντικά να μπει σε όλα τα άλλα σχολεία», είπε η Μαρία Θεοφάνους. «Υπάρχουν τόσοι πολλοί αδιόριστοι ψυχολόγοι…πρέπει να γίνει δίκτυο μέσα από την Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας».

Ο βοηθός διευθυντής Θεόδωρος Θεοδώρου, υπεύθυνος για τους περισσότερους από τους μαθητές που συμμετέχουν στο πρόγραμμα, ανέφερε ότι η παραβατικότητά τους ήταν εμφανής τους πρώτους δύο μήνες της σχολικής χρονιάς. «Δοκίμασα διάφορες μεθόδους για να τους προσεγγίσω και θέλω να πιστεύω ότι έχουν ηρεμήσει σε μεγάλο βαθμό. Από τις 12 Δεκεμβρίου 2012 δεν έχω ούτε μια γραπτή καταγγελία στα τρία τμήματα που είμαι υπεύθυνος και είναι τα τρία πλέον παραβατικά τμήματα», είπε χαρακτηριστικά. Πρόσθεσε ότι είδε περίπου δέκα φορές τον κάθε έναν παραβατικό μαθητή στη διάρκεια των τελευταίων τεσσάρων μηνών, έκανε 80 τηλεφωνήματα σε γονείς για να τους ενημερώσει και είχε επισκέψεις από γονείς. «Πρόκειται για ομαδική δουλειά, αφιερώσαμε πολύ χρόνο και χρειάζεται πολλή υπομονή και διάλογος με τα παιδιά», τόνισε.

Απαντώντας σε σχετική ερώτηση, διευκρίνισε ότι η παραβατικότητα των παιδιών συνίστατο κυρίως σε διακίνηση μοτοσικλετών και οχλαγωγία στο σχολείο, λεκτική βία εναντίον καθηγητών, εκσφενδόνιση μπουκαλιών και άλλων αντικειμένων εναντίον μαθητών του διπλανού Γυμνασίου. Τόνισε, πάντως, ότι «ακόμα πιο δύσκολη από τη διαχείριση των μαθητών, είναι σε κάποιες περιπτώσεις η διαχείριση των γονιών τους. Τηλεφωνώ να τους πω το πρόβλημα και μου λεν εκείνοι το πρόβλημά τους, και μπορεί να μπλέξεις χωρίς να το καταλάβεις», είπε χαρακτηριστικά.

Μια νέα πρόκληση για το Λύκειο Αγίου Αντωνίου

Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ Κώστας Ιερείδης τόνισε ότι επισκέπτεται πολλά σχολεία ως μέλος της Ομάδας Άμεσης Παρέμβασης του Υπουργείου Παιδείας για αντιμετώπιση σοβαρών περιστατικών παραβατικότητας και ότι το Λύκειο Αγίου Αντωνίου είναι ένα από τα καλύτερα. «Είναι ένα σχολείο με μικρά τμήματα, προσεγμένο, με πολλά προγράμματα που λειτουργούν με καλά αποτελέσματα και πολλές βραβεύσεις για δράσεις των παιδιών», είπε. Πρόσθεσε ότι, το σχολείο αυτό, δεν ήταν πάντα έτσι. Και το ξέρει από πρώτο χέρι αφού φοίτησε και αποφοίτησε από αυτό -όπως και από το Δημοτικό και το Γυμνάσιο Αγίου Αντωνίου- ενώ υπήρξε Σύμβουλος στο Λύκειο πριν από 4-5 χρόνια «όταν η παραβατικότητα στο Γυμνάσιο και το Λύκειο ήταν στο μάξιμουμ», όπως ανέφερε.

«Τώρα, τα οποιαδήποτε προβλήματα είναι αντιμετωπίσιμα», είπε. «Η παραβατικότητα έτσι κι αλλιώς δεν μπορεί να πάψει να υφίσταται, αφού είναι μέρος της ζωής μας. Για εμένα εκείνο που πάντα είχε μεγάλη σημασία, ήταν να θέλω να πάω σε ένα σχολείο όταν ξυπνώ το πρωί και αν είναι δυνατόν να θέλω να μείνω περισσότερη ώρα σε αυτό. Αν εμείς καταφέρουμε να νιώθουμε οι ίδιοι έτσι, θα μπορούμε να μεταφέρουμε αυτό το κλίμα και στους μαθητές. Αυτή είναι μια περιοχή που πάντα είχε σοβαρότατα προβλήματα.

Μετά την εισβολή, όλες οι οικογένειες που διέμεναν στην πρώην τουρκοκυπριακή συνοικία, αντιμετώπιζαν πολύ δύσκολες καταστάσεις, ενώ υπήρχαν συγκρούσεις που μεταφέρονταν και μέσα στο σχολείο. Αλλά θεωρώ ότι πλέον το σχολείο αυτό έχει δημιουργήσει τέτοιες υποδομές που μπορεί να υποστηρίξει τους μαθητές του πολύ περισσότερο από άλλα σχολεία με μεγάλο όνομα μέσα στη Λεμεσό. Εκείνο που με προβληματίζει, είναι οι εξελίξεις που υπάρχουν έξω από το σχολείο, που ενδέχεται να δημιουργήσουν συγκρούσεις - να συνυπάρχουν, δηλαδή, πολύ φτωχές και πολύ πλούσιες οικογένειες. Αυτή είναι μια πρόκληση για το σχολείο, για το πώς θα μπορέσει να προετοιμάσει τα παιδιά για τη μεγάλη αλλαγή που θα συμβεί».

«Να άρουμε τον νόμο της σιωπής»

Η ΠΡΩΤΗ παγκύπρια έρευνα για το σχολικό κλίμα και τη θυματοποίηση των μαθητών κατέδειξε χαμηλά ποσοστά θυματοποίησης των μαθητών και εκπαιδευτικών στα σχολεία της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης της Κύπρου και θετικό κλίμα που φαίνεται να βιώνουν τόσο οι μαθητές όσο και οι εκπαιδευτικοί, στα κυπριακά σχολεία. Η έρευνα επιβεβαιώνει ότι, όσο πιο θετικό είναι το σχολικό κλίμα, τόσο λιγότερες είναι οι συμπεριφορές βίας.

Σημειώνουμε το σχόλιο των ευρημάτων της έρευνας από τον Πρόεδρο του Διεθνούς Παρατηρητηρίου για τη Βία στο Σχολείο, Γάλλο καθηγητή Eric Debarbieux, που είπε ότι η βία στα κυπριακά σχολεία δεν βρίσκεται σε επίπεδα ανησυχητικά, επισημαίνοντας ωστόσο ότι «αυτές οι επανειλημμένες μικροβιαιότητες σε βάρος των ίδιων μαθητών, επιβάλλουν τη χρήση παιδαγωγικών εργαλείων». Και πρόσθεσε:

«Πίσω από αυτούς τους αριθμούς υπάρχουν παιδιά τα οποία δεν μαρτυρούν πάντα όσα βιώνουν, και με αυτή την έρευνα προσπαθούμε να άρουμε τον νόμο της σιωπής και να δείξουμε ότι ακόμα κι αν είναι περιορισμένος ο αριθμός, υπάρχουν θύματα που χρειάζονται την προσοχή και τη συμπόνια μας».

Η έρευνα εισηγείται, μεταξύ άλλων, την προώθηση προγραμμάτων μείωσης της βίας και του εκφοβισμού μέσα από ολιστική προσέγγιση στον χώρο του σχολείου. Η κατάρτιση των εκπαιδευτικών σε τέτοια προγράμματα να περιλαμβάνει εντοπισμό και αναγνώριση των περιπτώσεων εκφοβισμού και βίας, χειρισμό περιπτώσεων εκφοβισμού και εφαρμογή προληπτικών μέτρων σε επίπεδο σχολείου.