Γιάννος Χαραλαμπίδης Η βόμβα του Brexit και το γερμανικό σύνδρομο

Η βόμβα του Brexit και το γερμανικό σύνδρομο



Γιατί απειλείται η ισχύς του CITY από την ΕΚΤ και τι σημαίνει για την Κύπρο πολιτικά η έξοδος της Βρετανίας από την Ε.Ε. και ποια τα μοντέλα της Νορβηγίας και της Ελβετίας

* Γιατί είναι οι κρίσιμες οι εκλογές στη Γαλλία τον Απρίλιο του 2017

* Γιατί ενισχύεται ο ρόλος του ΝΑΤΟ και των ΗΠΑ και ποιος ο νέος γεωπολιτικός χάρτης

* Ποιο είναι το πρόβλημα της εμβάθυνσης και πώς σχετίζεται με το γερμανικό ζήτημα

* Πώς η Βρετανία επιδιώκει να εκδικηθεί τη Γερμανία μέσα από ένα «domino effect»


Είναι λάθος να πιστεύει κάποιος ότι ακόμη και αν παρέμενε η Βρετανία στην Ε.Ε. θα επιλύονταν τα προβλήματα που υπάρχουν, είτε αυτά είναι οικονομικά είτε θεσμικά είτε πολιτικά είτε γεωπολιτικά. Η Βρετανία αποφάσισε να είναι εκτός της ΕΕ. Μέχρι χθες ήταν με το ένα πόδι έξω και με το άλλο μέσα. Και το ερώτημα για την ίδια τη Βρετανία, με τη μορφή του Ην. Βασιλείου, είναι αν θα γλυτώσει από πολλούς εσωτερικούς μπελάδες, προφανώς, περισσότερους από εκείνους που θα αντιμετωπίσει η Ε.Ε.

Διότι, είναι πρόδηλο ότι, θεσμικά και πολιτικά, το Σκοτικό Ζήτημα εγείρεται εκ νέου, συν το Ιρλανδικό (55,8% ψήφισαν παραμονή και 44,2 έξοδο). Ειδικώς, οι Σκοτσέζοι, που ψήφισαν 62% υπέρ και 38%, υποστήριξαν την Παρασκευή δημόσια ότι το θέμα ενός νέου δημοψηφίσματος για ανεξαρτησία είναι στο τραπέζι, επειδή επιθυμούν να παραμείνουν στην Ε.Ε. Χωρίς, βεβαίως, αυτό να σημαίνει ότι η Ε.Ε. δεν θα αντιμετωπίσει προβλήματα. Η βόμβα του Brexit σε ποια θεμέλια έσκασε; Σε αυτά της Ε.Ε., του ίδιου του Ην. Βασιλείου ή και στα δύο. Εκ των πραγμάτων, έχουμε διπλό ζήτημα συνοχής.

Γερμανική κυριαρχία

Το ζητούμενο είναι εάν θα ακολουθήσουν άλλες χώρες το παράδειγμα της Βρετανίας. Αυτό είναι δύσκολο, υπό την έννοια ότι υπάρχουν εξαρτήσεις των λοιπών κρατών με τη Γερμανία ως ηγέτιδα που είναι χώρα και με την Ε.Ε. ως τέτοια. Ακόμη, όμως, και αν θα ήταν δυνατό άλλες χώρες να ακολουθήσουν το παράδειγμα της Βρετανίας, η Γερμανία ούτως ή άλλως θα γινόταν ακόμη πιο κυρίαρχη εντός της Ευρώπης γενικότερα.

Ο Ντέιβιντ Κάμερον με τη συμφωνία της 19ης Φεβρουαρίου του 2016, όταν πήρε το ειδικό καθεστώς για τη χώρα του από την ΕΕ (δεν θα συμμετέχει σε κάθε μορφής εμβάθυνση), πέτυχε μειωμένα επιδόματα σε ξένους πολίτες της ΕΕ και αναβαθμισμένο ρόλο του Βρετανικού Κοινοβουλίου, καθώς και διατήρησε το βέτο στα θέματα της άμυνας και εξωτερικής πολιτικής), επιδίωξε να αποστασιοποιηθεί από την υπόλοιπη ΕΕ και την ολοκλήρωση και δη την εξάρτηση της Βρετανίας από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, η οποία ελέγχεται από τη Γερμανία και τους δορυφόρους της.

Ήταν ένα από τα επιχειρήματά του για να μείνει στην ΕΕ. Όμως, το πρόβλημα των Βρετανών είναι βαθύτερο και εντοπίζεται στο λεγόμενο «γερμανικό σύνδρομο». Το Λονδίνο δεν μπορεί να αποδεχθεί ιστορικά και πολιτικά ότι η Γερμανία κάνει κουμάντο στην Ευρώπη μετά από δύο χαμένους παγκόσμιους πολέμους και η πάλαι ποτέ Βρετανική Αυτοκρατορία να είναι ουραγός. Γι' αυτό τον λόγο ο Ντέιβιντ Κάμερον επέμενε ότι αγαπά το CITY, δηλαδή το Λονδίνο, και όχι τις Βρυξέλλες. Όμως, αυτό δεν ήταν αρκετό για τους Βρετανούς.

Το σύμβολο της βρετανικής ισχύος

Το Γερμανικό Ζήτημα ήταν πάντα επί τάπητος, εάν δηλαδή θα έχουμε μια Γερμανική Ευρώπη ή μια Ευρωπαϊκή Γερμανία. Η έξοδος της Βρετανίας είναι μια μορφή εκδίκησης στη γερμανική κυριαρχία και στο οικονομικό μοντέλο δράσης που επιβάλλει στην ΕΕ, με την προσδοκία να ακολουθήσουν και άλλα δημοψηφίσματα στις σκανδιναβικές για παράδειγμα χώρες, υπό την έννοια ότι δεν έχουν λόγο να πληρώνουν για ένα αποτυχημένο οικονομικό σύστημα λιτότητας και δημοσιονομικής πειθαρχίας.

Λογικό είναι ότι οι αγορές αντέδρασαν αρνητικά με το άκουσμα του Brexit και ενδέχεται να είναι νευρικές μέχρι να ξεκαθαρίσει το σκηνικό. Από την άλλη είναι πρόδηλο ότι το Βερολίνο χρησιμοποιεί τη λογική της όποιας περαιτέρω εμβάθυνσης, ταυτίζοντας το δικό του εθνικό συμφέρον με το κοινό ευρωπαϊκό, ενώ από την άλλη η Βρετανία διαφοροποιείτο.

Συνειδητά δεν ανήκε στο ευρώ και χρησιμοποιεί το CITY, δηλαδή το Λονδίνο, ως ευρωπαϊκό και παγκόσμιο εμπορικό κέντρο και ως σύμβολο της δικής της οικονομικής ισχύος. Αληθές, όμως, είναι ότι στην περίπτωση του Brexit η μεν στερλίνα δέχεται πιέσεις και υποτιμήθηκε κατά 8%, χωρίς να σημαίνει ότι δεν θα ανακάμψει.

Η πτώση της στερλίνας σημαίνει αύξηση της ανταγωνιστικότητας, αλλά και κάτι άλλο: Οι Βρετανοί γίνονται φτωχότεροι από τους λοιπούς Ευρωπαίους, ενώ πλέον προβλήματα θα υπήρχαν σε θέματα δασμών και φορολογιών, αναλόγως του μοντέλου σχέσεων που θα είχε πλέον το Λονδίνο με τις Βρυξέλλες. Πάντως, οι Γερμανοί και Γάλλοι είχαν ξεκαθαρίσει ότι:

1. Καμιά νέα διαπραγμάτευση δεν θα ήταν δυνατή μετά από ένα Brexit για νέο ειδικό καθεστώς παραμονής.

2. Το Λονδίνο δεν θα μπορούσε συνεχίσει να συνιστά κέντρο χρηματοπιστωτικών συναλλαγών του ευρώ.

Τι σημαίνει αυτό; Ότι η αρμόδια Αρχή για το ευρώ είναι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, οπότε αυτή είναι που ρυθμίζει επί τη βάσει κανονισμών που ήδη υπάρχουν τον τρόπο δράσης μεγάλων αλλά και μικρότερων τραπεζικών οργανισμών και αυτή δίδει άδεια κατά πόσο μπορούν, για παράδειγμα, να εκδίδουν ομόλογα σε ευρώ ή εάν θα διαπραγματεύονται συναλλαγές σε ευρώ.

Εφόσον η Βρετανία είναι εκτός, οι ισχυρές χώρες της Ευρωζώνης και δη Γερμανοί και Γάλλοι, μάλλον, δεν θα επιτρέψουν στους Βρετανούς κάτι τέτοιο. Μια τέτοια εξέλιξη θα έχει επιπτώσεις σε μεγάλους τραπεζικούς οργανισμούς και εταιρείες, οι οποίες ήδη άρχισαν να μεταφέρονται προς άλλους προορισμούς εκτός Λονδίνου και δη προς Παρίσι, Φρανκφούρτη και Βερολίνο.

Στο παρελθόν, οι Γάλλοι, κυρίως, ήθελαν να αποκλείσουν τον Λονδίνο επειδή δεν ανήκε στην Ευρωζώνη. Επειδή, όμως, συμμετείχε στην Ε.Ε. επήλθε συμβιβασμός. Κάτι ανάλογο δεν θα είναι δυνατό να συμβεί με την έξοδο της Βρετανίας. Συνεπώς, το CITY, όπως και η στερλίνα θα αντιμετωπίσουν προβλήματα, καθώς και οι συμφωνίες που υπεγράφησαν εκ μέρους της Ε.Ε. και δέσμευαν τη Βρετανία.

Οι ΗΠΑ, για παράδειγμα, είχαν διευκρινίσει ότι η συμφωνία εμπορίου με την Ε.Ε. για δασμούς και φόρους, αν θα διαφοροποιείτο προφανώς λόγω Brexit, δεν θα είχε τους ίδιους όρους, διότι είναι άλλο να συναλλάσσεσαι με τη βρετανική αγορά και άλλο με ολόκληρη την Ε.Ε. Ούτως ή άλλως η απαγκίστρωση της Βρετανίας από την Ε.Ε. θα διαρκέσει μεγάλη σχετικά χρονική περίοδο και θα πρέπει να ρυθμιστεί μια νέα σχέση μεταξύ των μερών, ακόμη και επί της βάσει του νορβηγικού μοντέλου, που σημαίνει υιοθέτηση των νομοθεσιών αμοιβαίου εμπορικού και οικονομικού οφέλους.

Με αυτή, όμως, τη διαδικασία για κατάργηση δασμών και φόρων, η Νορβηγία συνεισφέρει, πληρώνει δηλαδή στην Ε.Ε. Το ερώτημα για τη Βρετανία είναι εάν θα συνέχιζε να πλήρωνε την Ε.Ε. χωρίς να έχει όμως θεσμικό ρόλο και λόγο, ή εάν θα παρέμενε εντός με πρωταγωνιστικό ρόλο και λόγο ως ένας άλλος εντελώς ανεξάρτητος πόλος. Υπάρχει, ταυτοχρόνως, και το ελβετικό μοντέλο, που είναι πιο ευέλικτο, αφού αφορά διμερείς συμφωνίες αμοιβαίου οφέλους.

Επί τη βάσει του άρθρου 50 της Συνθήκης, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο διαβουλεύεται με τη χώρα εξόδου και η τελική ρύθμιση λαμβάνεται με ειδική πλειοψηφία και κατόπιν απόφασης και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Η εφαρμογή των Συνθηκών θα τερματίσει με την εφαρμογή της συμφωνίας ή δύο χρόνια από τη στιγμή που η χώρα αποφασίσει την έξοδο. Εκτός και αν τα δύο μέρη, δηλαδή το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το αποχωρούν κράτος, αποφασίσουν αλλιώς. Το υπό έξοδο κράτος δεν μπορεί να λαμβάνει μέρος στις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου που το αφορούν.

Το ντόμινο και η απειλή του Ερντογάν

Από την άλλη, η Ε.Ε. δεν είχε σχέδιο αντίδρασης στην περίπτωση Brexit. Θα γίνει συνεκτίμηση αύριο Δευτέρα από τους Γερμανούς, τους Γάλλους και τους Θεσμούς, ενώ συνεδρίαση του Συμβουλίου καθώς και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου θα πραγματοποιηθούν την προσεχή Τρίτη. Οι κινήσεις θα είναι ανάλογες του κόστους και του οφέλους και της στάσης που θα τηρήσει αφενός η βρετανική πολιτική ηγεσία και αφετέρου οι Βρυξέλλες.

Ο Κάμερον θα παραμείνει ώς τον Οκτώβριο στην Πρωθυπουργία και δεν είναι διατεθειμένος να διαπραγματευτεί. Υπάρχει και η άποψη ότι με την αποχώρηση της Βρετανίας θα ακολουθούσαν και άλλα κράτη. Εξαρτάται. Διότι, ο ισχυρισμός εκείνων που υποστήριζαν το Brexit ήταν, μεταξύ άλλων, ότι τα 17 δις ευρώ, τα οποία πρόσφεραν στον προϋπολογισμό της Ε.Ε., από τα οποία όμως τα 4,5 περίπου δις επιστρέφονταν γιατί δεν απορροφούνταν από τα διαρθρωτικά ταμεία, συν του ότι από αυτά τα χρήματα επωφελούνταν και βρετανικές περιοχές, όπως της Ουαλίας, θα δαπανούνται για κοινωνικά και αναπτυξιακά έργα.

Το μεγάλο έτερο ζήτημα ήταν το μεταναστευτικό και δη των ξένων, και μάλιστα Ευρωπαίων, που κατακλύζουν τη Βρετανία, με αποτέλεσμα την αύξηση των κοινωνικών δαπανών και των πάσης φύσεως προβλημάτων. Εξού και ο ισχυρισμός του Πρωθυπουργού Κάμερον ότι η Τουρκία δεν θα ενταχθεί στην Ε.Ε. τα επόμενα χρόνια, γεγονός που εξόργισε στον Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος απειλεί με δημοψήφισμα την Ε.Ε. κατά πόσο θα συνεχιστεί ή όχι η ενταξιακή διαδικασία πλήρους ένταξης.

Η αδυναμία του Τούρκου Προέδρου είναι εμφανής στο θέμα των μεταρρυθμίσεων, διότι το καθεστώς λειτουργεί κατά τρόπον αντίστροφο με εκείνο της Ε.Ε. και των δημοκρατικών χώρων. Η συνοχή του τουρκικού κράτους αυξάνεται όταν ανεβαίνει ο δείκτης αντιδημοκρατικότητας, ενώ στη Ευρώπη συμβαίνει το αντίθετο. Κλασικό παράδειγμα είναι το θέμα του αντιτρομοκρατικού νόμου και των λοιπών μέτρων κατάργησης βασικών αρχών δικαίου, και ειδικότερα εκείνων κατά της ελευθερίας της έκφρασης και του Τύπου.

Όχι μόνο ο Ερντογάν, αλλά και προηγουμένως οι Κεμαλιστές θεωρούσαν και θεωρούν ότι η εφαρμογή μιας δημοκρατίας δυτικού τύπου θα ανοίξει τον ασκό του Αιόλου, αφού οι μειονότητες στην Τουρκία θα θέλουν όλο και περισσότερα δικαιώματα, με τους Κούρδους να επιδιώκουν τουλάχιστον μια μορφή ομοσπονδίας.

Άσε που θα τρίβουν οι ηγέτιδες χώρες της Ευρώπης τα χέρια τους, γιατί δεν θέλουν την Τουρκία πλήρες κράτος-μέλος, επειδή, με βάση τους παράγοντες ισχύος, από τον πληθυσμό ώς τον στρατό θα είναι θεσμικά και άλλως πως μετά τη Γερμανία, αν όχι μπροστά της, σε περίπτωση πλήρους ένταξης, η ισχυρότερη χώρα. Και όπως τώρα, που η Βρετανία θέλει να είναι το Λονδίνο μια άλλη πρωτεύουσα ισχυρή της Ευρώπης και της Ε.Ε., το ίδιο θα ισχύει και για την Τουρκία. Αν όχι η Άγκυρα, η Κωνσταντινούπολη θα είναι το σύμβολο ισχύος των μουσουλμάνων της Ε.Ε.

Όσο δε για τις Βρυξέλλες, ακόμη και αν γίνουν μεταρρυθμίσεις, η υφιστάμενη βαβυλωνιακή κατάσταση, που χαλιναγωγείται από τη Γερμανία, θα συνεχιστεί. Βεβαίως, ως προς την αποχώρηση άλλων κρατών θα πρέπει να λεχθεί και το εξής: Εάν φτωχότερες της Βρετανίας χώρες αποχωρήσουν τότε η θέση τους ενδέχεται να είναι χειρότερη από την υφιστάμενη.

Όταν η βρετανική λίρα σε μια μόνο μέρα έχασε 8% της συναλλαγματικής της ισοτιμίας, τι θα συμβεί με άλλες χώρες; Μπορεί να κατανοήσει κάποιος τι υποτιμήσεις θα δεχόταν η κυπριακή λίρα ή η δραχμή σε περίπτωση εξόδου από την Ευρωζώνη όταν βρισκόμασταν στην ακμή της κρίσης. Ταυτοχρόνως, οι Βρετανοί πρόβαλλαν τον ισχυρισμό ότι ήταν καθαροί αιμοδότες, ενώ τα λοιπά κράτη -πλην Ολλανδών, Γάλλων και Γερμανών, ακόμη και της Κύπρου- εισπράττουν περισσότερα από αυτά που προσφέρουν στον προϋπολογισμό της Ε.Ε. και δη στα διαρθρωτικά ταμεία. Συνεπώς, οι λόγοι και τα κριτήρια είναι διαφορετικά.

Η Ιταλία, για παράδειγμα, έχει δημοσιονομικό έλλειμμα 137% επί του ΑΕΠ. Ποια θα είναι η τύχη της εάν φύγει από την Ευρωζώνη ή την Ε.Ε.; Ακόμη και αν η Ευρωζώνη διαλυθεί, το γερμανικό μάρκο θα συνεχίσει να είναι το ισχυρό νόμισμα και ενδεχομένως οι εξαρτήσεις προς αυτήν από τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες να είναι μεγαλύτερες.

Γεωπολιτικές αλλαγές, Ρωσία, ΗΠΑ και ΝΑΤΟ

Οι γεωπολιτικές αλλαγές θα είναι συνεχείς και εντός και εκτός ΕΕ. Η Βρετανία θα θελήσει να παίξει τον αντίποδα του Βερολίνου στρεφόμενη ακόμη περισσότερο προς τις ΗΠΑ, ειδικώς στην περίπτωση κατά την οποία ώς το 2020 θα ολοκληρωθεί ο «Βόρειος Αγωγός 2», που θα ενώνει τη Ρωσία με τη Γερμανία, η οποία θα καταστεί ο κεντρικός διανομέας φυσικού αερίου στην Ευρώπη, παρακάμπτοντας την Ουκρανία, η οποία θα χάσει 2 δις ευρώ ετησίως.

Και εδώ είναι που όχι μόνο η Γαλλία, πλέον και οι χώρες της ανατολικής Ευρώπης, από την Πολωνία ώς την Ουκρανία και στις Βαλτικές θα στραφούν -στρέφονται ήδη- προς το ΝΑΤΟ και τις ΗΠΑ. Ήδη τις προηγούμενες μέρες διεξήχθη ΝΑΤΟϊκή άσκηση με 31 χιλιάδες περίπου στρατό για την αντιμετώπιση, όπως ήταν ο κωδικός, της «Ένωσης των Κόκκινων».

Συνεπώς, η παραμονή της Βρετανίας στην Ε.Ε. θα σήμαινε ότι οι ΗΠΑ θα είχαν έναν ισχυρό σύμμαχο, που θα μπορούσε εκ των έσω να περιορίσει την πολιτική της γερμανικής Ευρώπης. Το ζητούμενο είναι σε ποιο βαθμό η ίδια η Γερμανία θα τραβήξει στο σχοινί για να απεξαρτηθεί από τις ΗΠΑ, εάν θα προχωρήσει και σε ποιο βαθμό σε μια συμμαχία με τη Ρωσία, την οποία ουδόλως θα ήθελε να δει για ευνόητους λόγους η Βρετανία να κυριαρχεί εκ νέου στην ανατολική Ευρώπη.

Και επειδή περί ασφάλειας ο λόγος, με τη Βρετανία εκτός Ε.Ε., περιορίζεται ο ρόλος της Κοινής Άμυνας, όπου το Λονδίνο είχε τις μεγαλύτερες μαζί με τη Γαλλία προσφορές. Από την άλλη, η Βρετανία πρόβαλλε προσκόμματα κυρίως στον πυλώνα της πολιτικής ενοποίησης, λόγω της ευρωσκεπτικιστικής της πολιτικής. Συνεπώς, θα έχουμε εντός της Ευρώπης μια αύξηση του ρόλου του ΝΑΤΟ αλλά και των ΗΠΑ και, ειδικότερα, θα συμβαίνει κάτι τέτοιο, εάν προχωρήσει η σχέση Γερμανίας - Ρωσίας πέραν των ενεργειακών ζητημάτων.

Συναφώς, θα πρέπει να λεχθούν και τα ακόλουθα: Η εμβάθυνση της Ε.Ε. είναι μια από τις πολιτικές επιλογές για βελτίωση της κατάστασης. Όμως υπό τις υφιστάμενες συνθήκες η εμβάθυνση στην Ε.Ε. σημαίνει περισσότερη Γερμανία. Εξέλιξη που κάνει πιο περίπλοκα τα πράγματα. Ενδεχομένως, κλειδί των εξελίξεων να είναι οι γαλλικές εκλογές τον Απρίλιο του 2017. Μια νέα ισχυρή κυβέρνηση στη Γαλλία θα ήταν δυνατό να εξισορροπήσει τις σχέσεις της με το Βερολίνο.

Εάν βεβαίως κερδίσει η Λεπέν, τότε και η Γαλλία θα πάει για δημοψήφισμα, οπότε η Ε.Ε. θα βρεθεί σε δύσκολη θέση. Ίσως να σημάνει η αρχή του τέλους. Να ξηλωθεί ακόμη περισσότερο το πουλόβερ της Ε.Ε. Υπό αυτές τις συνθήκες, και λαμβανομένου υπόψη του κλίματος αμφισβήτησης που υπάρχει προς την Ε.Ε. γενικότερα, δεν είναι σίγουρο αν η διάλυση της Ε.Ε. θα δημιουργήσει καθεστώς καλύτερο από τη χειρότερη φάση στην οποία μπορεί να βρεθεί ή σε αυτή στην οποία βρίσκεται σήμερα η Ε.Ε.

Όσο δε για την Κύπρο, από οικονομικής άποψης η κατάσταση θα ρυθμιστεί αναλόγως της κάθε περίπτωσης από τον τουρισμό ώς τα δίδακτρα για τα αγγλικά πανεπιστήμια. Άλλωστε, τα ζητήματα αυτά δεν αφορούν μόνο εμάς, αλλά και άλλες χώρες της Ε.Ε.

Εκείνο που κάποιος θα μπορούσε να ισχυριστεί είναι ότι με την έξοδο της Βρετανίας από την Ε.Ε. απαλλασσόμαστε από έναν άσπονδο πολιτικό εχθρό, ο οποίος ήταν μαέστρος στις ύπουλες σε βάρος μας τρικλοποδιές στο Κυπριακό, και αυτό εκτιμούμε ότι είναι μεγαλύτερης αξίας από οποιοδήποτε παροδικό οικονομικό κόστος λόγω πτώσης της στερλίνας, χωρίς βεβαίως να έχουμε την ψευδαίσθηση ότι είτε με τον έναν είτε με τον άλλο τρόπο δεν θα βρίσκουμε του Βρετανούς μπροστά μας. Από την εποχή της ΕΟΚΑ και μετά το δημοψήφισμα του 2004 οι Βρετανοί δεν πάσχουν μόνο από γερμανικό, αλλά και από το κυπριακό εκδικητικό αρνητικό σύνδρομο της ήττας…


Top