Η ΟΜΑΔΑ ΑΜΕΣΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ, ΜΕΣΑ ΣΕ ΕΞΙ ΧΡΟΝΙΑ, ΧΕΙΡΙΣΤΗΚΕ 944 ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

Ο Υπεύθυνος της ΟΑΠ, Πανίκος Λουκά, με δηλώσεις του στη «Σημερινή», αναδεικνύει τις διαστάσεις του προβλήματος στην κυπριακή κοινωνία και εξηγεί τις δράσεις της Ομάδας προς αντιμετώπιση και πρόληψη του φαινομένου, το οποίο δύσκολα θα εξαλειφθεί

Η Ομάδα στελεχώνεται από εκπαιδευτικούς καταρτισμένους στην αντιμετώπιση περιστατικών βίας, παραβατικότητας, εκφοβιστικής συμπεριφοράς, με επιπρόσθετες σπουδές και πτυχία στο εν λόγω αντικείμενο, καθώς και από εκπαιδευτικούς και κλινικούς ψυχολόγους

Αρκετοί μαθητές, που στο παρελθόν παρουσίασαν σημάδια παραβατικότητας και βίας στα σχολεία και συμμετείχαν στα παρεμβατικά προγράμματα της ΟΑΠ, άλλαξαν στάση και πλέον μιλούν για την Ομάδα με τα καλύτερα λόγια και θέλουν να γίνουν καλά άτομα στην κοινωνία

Το φαινόμενο του εκφοβισμού και της βίας στον χώρο του σχολείου παρουσιάζει αυξανόμενες και πολυπαραμετρικές διαστάσεις τόσο στην Κύπρο όσο και στον διεθνή χώρο, ιδιαίτερα κατά τα τελευταία χρόνια. Το πρόσφατο περιστατικό απίστευτης βίας σε βάρος μαθήτριας από συμμαθήτριές της, επί τρεις συνεχόμενες μέρες μάλιστα, σε Τεχνική Σχολή της Λεμεσού, είναι ένα μικρό δείγμα τού τι συμβαίνει γενικά στα σχολεία. Μπορεί τέτοια φαινόμενα να μην είναι καθημερινά, αλλά συμβαίνουν ανά τακτά χρονικά διαστήματα. Άλλα είναι ήπιας μορφής κι άλλα ακραίας.

Ανεξαρτήτως όμως του εάν είναι ήπια ή ακραία, το ζήτημα προβληματίζει έντονα το Υπουργείο Παιδείας, το οποίο εδώ και χρόνια εφαρμόζει πολιτικές και προγράμματα που στόχο έχουν την αντιμετώπιση μεσοπρόθεσμα και την πρόληψη ή και εξάλειψη -πράγμα δύσκολο- του φαινομένου. Προς αυτήν την κατεύθυνση προχώρησε το 2010 στη δημιουργία Ομάδας Άμεσης Παρέμβασης (ΟΑΠ) στα σχολεία, η οποία από την πρώτη μέρα λειτουργίας της αντιμετώπισε εκατοντάδες περιστατικά βίας ή και άλλων φαινομένων παραβατικότητας.

Η Ομάδα

Σε σχέση με το έργο που επιτελεί η Ομάδα μίλησε στη «Σημερινή» ο Υπεύθυνός της, Επιθεωρητής Δημοτικής Εκπαίδευσης, Πανίκος Λουκά. Όπως εξήγησε, η ΟΑΠ λειτουργεί από το 2010 και ρόλος της είναι η ενίσχυση της σχολικής μονάδας για την ανάπτυξη, προώθηση και παρακολούθηση του Σχεδίου Δράσης του Υπουργείου Παιδείας για την αντιμετώπιση σοβαρών περιστατικών. Κυρίως η Ομάδα ασχολείται με ακραία περιστατικά, για τα οποία η ίδια η σχολική μονάδα ζητά την παρέμβασή της.

Σύμφωνα με τον κ. Λουκά, η Ομάδα στελεχώνεται από εκπαιδευτικούς καταρτισμένους στην αντιμετώπιση περιστατικών βίας, παραβατικότητας, εκφοβιστικής συμπεριφοράς, με επιπρόσθετες σπουδές και πτυχία στο εν λόγω αντικείμενο. Στην Ομάδα συμμετέχουν επίσης Εκπαιδευτικοί και κλινικοί ψυχολόγοι. Καλύπτει όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης από την Προδημοτική μέχρι και το Λύκειο. Την Ομάδα καλεί για να παρέμβει ο Διευθυντής του σχολείου σε συνεργασία με τον ψυχολόγο της σχολικής μονάδας, μετά από αξιολόγηση του περιστατικού που έλαβε χώραν στη σχολική τους μονάδα.

Πότε παρεμβαίνει

Όταν η Ομάδα κληθεί να παρέμβει, συνέχισε, πρώτα απ' όλα εξετάζει ποιους αφορά το περιστατικό. Δηλαδή, εάν σε αυτό εμπλέκονται μαθητές, γονείς, εκπαιδευτικοί ή κι εξωσχολικοί. Ακολούθως βλέπει ποιες υπηρεσίες εμπλέκονται, όπως για παράδειγμα η Υπηρεσία Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής, η Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας, ο Σχολικός Κοινωνικός λειτουργός, η Υπηρεσία Κοινωνικής Ευημερίας, οι Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας κ.ά.. Περαιτέρω εξετάζει σε ποιο βαθμό επηρεάζει το σχολείο αυτό το περιστατικό. Για παράδειγμα, εάν επηρεάζει μικρή ομάδα ατόμων, ολόκληρη τάξη σχολείου ή συνολικά το σχολείο, καθώς και εάν επηρεάζει τη σχέση σχολείου και οικογένειας.

Σημειώνεται πως τα περιστατικά στα οποία καλείται να παρέμβει η Ομάδα αφορούν αδικήματα κατά προσώπου όπως λεκτική βία, σωματική βία, σεξουαλικής φύσεως ή εκφοβιστική και απειλητική συμπεριφορά, δηλαδή το γνωστό bullying. Παρεμβαίνει επίσης για αδικήματα κατά της περιουσίας, όπως εμπρησμούς, ζημιές στα κτήρια, σε αυτοκίνητα ή σε εξοπλισμό του κτηρίου και κλοπές, ενώ μπορεί να αναλάβει περιπτώσεις που έχουν να κάνουν με ναρκωτικά, μεταφορά επικίνδυνων αντικειμένων, αυτοτραυματισμούς κ.ά.. Πέραν των πιο πάνω, ο κ. Λουκά τόνισε πως σημαντικό κομμάτι της εξέτασης ενός περιστατικού είναι το ιστορικό του. Δηλαδή εάν συνέβη για πρώτη φορά, εάν επαναλαμβάνεται περιοδικά ή συχνά όπως καθημερινά, κάθε βδομάδα ή μηνιαία.

Οι ενέργειες

Όπως ανέφερε περαιτέρω ο Υπεύθυνος της ΟΑΠ, αφού η Ομάδα εξετάσει όλους τους πιο πάνω παράγοντες, καλεί με τη σειρά της όλους τους εμπλεκομένους να συνθέσουν μία πολυθεματική ομάδα για να αποφασίσουν ποια μέτρα στήριξης θα θέσουν σε εφαρμογή ανάλογα με την περίπτωση. Ένα από τα μέτρα που λαμβάνει η Ομάδα είναι η διοργάνωση προγραμμάτων, στα οποία συμμετέχουν τα παιδιά του σχολείου ή οι δάσκαλοι. Επίσης λύση για ένα περιστατικό μπορεί να είναι η συμμετοχή ψυχολόγου ή σχολικού συνεργάτη, οι οποίοι βοηθούν το παιδί, εάν είναι ο θύτης να αλλάξει τη συμπεριφορά του και εάν είναι το θύμα, να ενδυναμωθεί και να μην ξαναπεράσει το ίδιο περιστατικό.

Κι ενδοσχολικές Ομάδες Δράσης

Ερωτηθείς για τον αριθμό των εκπαιδευτικών ψυχολόγων στα σχολεία κι αν ο αριθμός αυτός κρίνεται αρκετός, ο κ. Λουκάς είπε πως οι εκπαιδευτικοί ψυχολόγοι είναι γύρω στους 60-70 και έχουν υπό την ευθύνη τους όλα τα σχολεία από την Προδημοτική μέχρι τη Μέση και Τεχνική Εκπαίδευση. Κάθε ένας από αυτούς επισκέπτεται σχολεία κάθε βαθμίδας και έχει υπό την ευθύνη του επτά, ίσως και περισσότερα, σχολεία και εκατοντάδες μαθητές. Σε ό,τι αφορά το εάν ο αριθμός είναι ικανοποιητικός, υπέδειξε πως «όσο πιο πολύς κόσμος ασχολείται με τα περιστατικά, τόσο το καλύτερο. Αν είχαμε την ευχέρεια να είχαμε σε κάθε σχολείο και από έναν εκπαιδευτικό ψυχολόγο θα ήταν ό,τι καλύτερο», πρόσθεσε.

«Σε αυτό το σημείο να διευκρινίσω, όμως, πως ως Ομάδα συστήνουμε στα σχολεία να δημιουργούν τη δική τους ομάδα διαχείρισης της βίας και της παραβατικότητας. Σε αυτή συμμετέχουν ο Διευθυντής ή ο Βοηθός Διευθυντής, γονείς, εκπαιδευτικός ψυχολόγος και επισκέπτρια υγείας. Αυτή η Ομάδα παρακολουθεί την κατάσταση κι αν εμφανιστεί κάποιο περιστατικό το αντιμετωπίζουν, ενώ σε περίπτωση που δεν μπορούν να το χειριστούν, μας καλούν και μας ζητούν περαιτέρω βοήθεια», συμπλήρωσε.

Τα περιστατικά

Σε σχέση με τον αριθμό των περιστατικών που χειρίστηκε η ΟΑΠ από την μέρα δημιουργίας της, ο κ. Λουκά είπε πως από το 2010 μέχρι και το τέλος της περασμένης σχολικής χρονιάς η Ομάδα χειρίστηκε 944 περιστατικά. Τα περιστατικά ανά σχολική χρονιά ήταν:

* 2010-11: Παρουσιάστηκαν 25 περιστατικά στη Δημοτική και 39 στη Μέση και Τεχνική Εκπαίδευση. Σύνολο: 64.

* 2011-12: Καταγράφηκαν 60 περιστατικά στη Δημοτική και 70 στη Μέση και Τεχνική Εκπαίδευση: Σύνολο: 130.

* 2012-13: Αντιμετωπίστηκαν 70 περιστατικά στη Δημοτική και 60 στη Μέση και Τεχνική Εκπαίδευση. Σύνολο: 130.

* 2013-14: Παρουσιάστηκαν 100 περιστατικά στη Δημοτική και 70 στη Μέση και Τεχνική Εκπαίδευση. Σύνολο: 170.

* 2014-15: Η ομάδα χειρίστηκε 110 περιστατικά στη Δημοτική και 110 στη Μέση και Τεχνική Εκπαίδευση. Σύνολο: 220.

* 2015-16: Καταγράφηκαν 120 περιστατικά στη Δημοτική και 110 στη Μέση και Τεχνική Εκπαίδευση. Σύνολο: 230.

Για την τρέχουσα σχολική χρονιά δεν αναφέρθηκε σε στοιχεία, αλλά ο αριθμός των περιστατικών κινείται στα ίδια επίπεδα με πέρσι.

Ο κ. Λουκά στις δηλώσεις του ανέφερε ακόμη πως η Ομάδα συνεχώς εξελίσσεται και εντός του μήνα θα ενισχυθεί με ακόμη δέκα άτομα, με στόχο τη διαχείριση της πρόληψης της βίας στα σχολεία.

Αποδίδει σε αρκετά καλό βαθμό

Κληθείς να πει κατά πόσον η παρέμβαση της Ομάδας αποδίδει, ο Υπεύθυνος της ΟΑΠ αφού απάντησε καταφατικά, υπέδειξε πως αυτό είναι κάτι που δηλώνουν αρκετοί μαθητές. Χαρακτηριστικά αναφέρθηκε σε μία ομάδα μαθητών σε σχολείο, οι οποίοι επί καθημερινής βάσεως πήγαιναν σχολείο και έψαχναν τρόπο να συγκεντρώσουν τα βλέμματα πάνω τους. «Η μόνη τους έγνοια, και το λένε κι οι ίδιοι, ήταν τι ζημιά θα προκαλέσουν, τι βιαιοπραγία θα κάνουν ή τι κακούργημα. Μέσα από τα παρεμβατικά προγράμματα της ΟΑΠ, όμως, άλλαξαν στάση και πλέον μιλούν για την Ομάδα με τα καλύτερα λόγια και θέλουν να γίνουν καλά άτομα στην κοινωνία.Συνεπώς ναι, αποδίδει αρκετά η παρέμβαση της Ομάδας, χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν υπάρχουν περιθώρια περαιτέρω βελτίωσης», συμπλήρωσε.

Ερωτηθείς, δε, εάν η σχολική βία μπορεί να αντιμετωπιστεί πλήρως, ο κ. Λουκά, αν και παραδέχτηκε ότι είναι δύσκολο, εξέφρασε την άποψη πως με καλή θέληση μπορεί να επιτευχθεί κι αυτός ο στόχος.

«Είμαστε μικρή κοινωνία και μπορούμε να τα καταφέρουμε αρχής γενομένης από την οικογένεια και το σχολείο», είπε, τονίζοντας πως οι διαστάσεις του προβλήματος δεν είναι και τόσο ανησυχητικές.

Άλλα προγράμματα και δράσεις

Αξίζει να τονιστεί, πάντως, πως το Υπουργείο Παιδείας, πέρα από τη σύσταση Ομάδας Άμεσης Παρέμβασης και του Παρατηρητηρίου για τη Βία στο Σχολεία, υλοποιεί και μια σειρά από άλλα προγράμματα για αναχαίτιση του φαινομένου της βίας, της παραβατικότητας και της μισαλλοδοξίας. Τέτοια προγράμματα είναι:

* Το Πρόγραμμα ΔΑΦΝΗ ΙΙΙ, που εφαρμόστηκε σε δημοτικά σχολεία και αφορά στην εκπαίδευση των εκπαιδευτικών μέσα από ένα δομημένο εγχειρίδιο.

* Πρόγραμμα συναισθηματικής και κοινωνικής αγωγής και διευκόλυνσης της μετάβασης από το Δημοτικό Σχολείο στο Γυμνάσιο.

* Πρόγραμμα, με τίτλο: «Ο κύκλος της Υποστήριξης», μέσω του οποίου πραγματοποιείται δευτερογενής πρόληψη, που αφορά μαθητές με συναισθηματικά προβλήματα και προβλήματα συμπεριφοράς, που με τη σειρά τους οδηγούν σε κοινωνική απομόνωση.

* «Επικοινωνία στην Οικογένεια»: Εφαρμόζεται σε Γυμνάσια και Λύκεια και στόχο έχει την ενδυνάμωση των σχέσεων και τη βελτίωση της επικοινωνίας μεταξύ των μελών της οικογένειας.

* Λειτουργεί επίσης η ανανεωμένη τηλεφωνική γραμμή στήριξης και συμβουλευτικής 1410, η οποία ξεκίνησε τη σχολική χρονιά 2015-16.

* Πρόγραμμα VISC, με το οποίο εκπαιδευτικοί και μαθητές εκπαιδεύονται από εξειδικευμένο προσωπικό και αναλαμβάνουν ενεργό εμπλοκή, προκειμένου να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τον σχολικό εκφοβισμό.

* «Δράσεις Σχολικής και Κοινωνικής Ένταξης (ΔΡΑ.Σ.Ε)», που αποσκοπεί στη συνέχιση, διεύρυνση και βελτίωση της λειτουργίας του θεσμού των Ζωνών Εκπαιδευτικής Προτεραιότητας (ΖΕΠ).

* «Διαμεσολάβηση στο σχολείο», που σχετίζεται με την επίλυση διαφορών ή συγκρούσεων.

* Προληπτικό πρόγραμμα Αγωγής Υγείας και ψυχοκοινωνικής στήριξης, με τίτλο: «Συζητήσεις εφήβων» και το παρεμβατικό πρόγραμμα που στοχεύει στη βελτίωση της συμπεριφοράς των μαθητών, με τίτλο: «Σκέψου Πρώτα».

* Πρόγραμμα «Fred Goes to School», ένα στοχοθετημένο πρόγραμμα έγκαιρης παρέμβασης για νεαρούς καπνιστές στα Γυμνάσια.

* Από φέτος στα σχολεία της Μέσης Εκπαίδευσης εισάγεται το πρόγραμμα «ΕΝΔΥΝΑΜΩΣΗ», που στοχεύει στην ενδυνάμωση, στήριξη και ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας των μαθητών, των εκπαιδευτικών και των γονέων.

Η εκστρατεία «Beat Bullying»

Για το θέμα της σχολικής βίας, προγράμματα και δράσεις εφαρμόζουν και πολλές οργανώσεις, μεταξύ των οποίων και το Hope For Children. Σε δηλώσεις της στη «Σ» η Διευθύντρια Ανθρωπιστικού Τμήματος του Οργανισμού, Άντρια Νεοκλέους, είπε πως ένα από τα Προγράμματα που εφαρμόζεται είναι η εκστρατεία «Beat Bullying», την οποία έχει αναλάβει να υλοποιήσει το Hope for Children σε συνεργασία με την εκπαιδευτική ψυχολόγο Δρα Μόνικα Σιακού. Η εκστρατεία έχει σκοπό να ευαισθητοποιήσει το κοινό και την εκπαιδευτική κοινότητα, όπως επίσης και να αναπτύξει τα εργαλεία εντοπισμού, πρόληψης και χειρισμού των φαινομένων εκφοβισμού.

«Μέσα από το πρόγραμμα εφαρμόζουμε διάφορες δραστηριότητες στα σχολεία -εκπαιδεύσεις σε μαθητές αλλά και δασκάλους- για την καταπολέμηση και την πρόληψη», πρόσθεσε η κ. Νεοκλέους, σημειώνοντας πως «πρέπει τα παιδιά να μάθουν να το αναγνωρίζουν και να το σταματούν. Αυτό επιτυγχάνεται μέσα από βιωματικές ασκήσεις, αναλόγως ηλικίας, που περιλαμβάνουν παιχνίδια ή δραστηριότητες. Με αυτόν τον τρόπο τα παιδιά μαθαίνουν να σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματα, ενδυναμώνονται και αναπτύσσουν σωστούς τρόπους επικοινωνίας».

Ερωτηθείσα εάν αποδίδει η εκστρατεία απάντησε καταφατικά, σημειώνοντας πως «στα σχολεία που δουλέψαμε είχαμε πολύ θετική ανταπόκριση από τα παιδιά» κι ότι «τα αποτελέσματα δεν μπορούμε να τα δούμε άμεσα, αφού απαιτείται αρκετός χρόνος». Κληθείσα, τέλος, να αναφέρει κατά πόσον η βία στα σχολεία μπορεί να εξαλειφθεί, η κ. Νεοκλέους είπε πως το όλο εγχείρημα είναι δύσκολο, λέγοντας πως «υπάρχουν πολλά που μπορούν να γίνουν, αλλά να εξαλειφθεί πλήρως είναι δύσκολο».