Κατερχόμενα τα ελληνόφωνα φύλα στη νότια ελληνική χώρα, υιοθέτησαν, είδαμε, τον Μινωικό πολιτισμό, και τον ανέπλασαν σε Μυκηναϊκό. Σύντομα όμως το αντιλήφθηκαν, πως ό,τι ως τότε δημιούργησαν δεν ήταν αντάξιο, ούτε τού Μινωικού πολιτισμού τής χάρης που βρήκαν ερχόμενοι, αλλά ούτε και τής αυστηρής γλώσσας που οι ίδιοι κόμισαν. Γι’ αυτό, τελευτώσης τής χιλιετίας εκείνης, όταν κατέφθασε πια τελευταίο αλλά και αυστηρότερο όλων φύλο, οι Δωριείς, έθεσαν και τυπικά τέρμα στο Μυκηναϊκό πείραμα πολιτισμού, περιήλθαν πάντες, αυτόχθονες και νεοελθόντες, στην σιωπή τής συλλογής τριών μακρών αιώνων1* αναζήτησης, φυσικά τού «αληθούς»: Μέτρησαν δηλ., στην γόνιμη εκείνη σιωπή, τι μεγάλο βρήκαν ερχόμενοι, τι μέγιστο κόμιζαν εκείνοι, και από την σύνθεση (επανάληψη «σύνθεση») τών δύο, ξεπρόβαλε φωτεινό μετέωρο ο Όμηρος τον 8ο αιώνα, ως εξάγγελος νέου (τού τρίτου) πολιτισμού στον ελληνικό κόσμο: Τού Κλασικού!

Αυτός ο κλασικός πολιτισμός, μην το λησμονούμε, δεν είναι πολιτισμός που γεννήθηκε εκ τού μηδενός. Αποτελεί αντίθετα μιαν εντυπωσιακή σύνθεση τών δύο, τής Μινωικής κομψότητας τής χάρης, και τής αυστηρής λογικής που γεννά την ελληνική γλώσσα, αλλά και τής λογικής που γεννάει η ελληνική γλώσσα! Γι’ αυτό και σε ολόκληρη τη ζωή τού Κλασικού πολιτισμού, συνυπάρχοντα κυριαρχούν στον ελληνικό κόσμο, το Δωρικό στοιχείο, συμβολικό τής ελληνικής γλώσσας, και το Ιονικό τής εκλεπτυσμένης μινωικής χάρης. (Συντριπτικό παράδειγμα, η συνύπαρξη Παρθενώνος και Ερεχθείου στην Ακρόπολη τών Αθηνών!) Ο δυαδισμός αυτός, Δωρικού-Ιονικού, ως ύφος πια θα συνοδεύσει, συνάμα χαρακτηρίζοντάς τον, τον ελληνικό τρόπο, σε όλη τη διάρκεια βίου αυτού τού έθνους, μέχρι και τις πιο πρόσφατες φάσεις του επί τουρκοκρατίας... Πράγμα, επισημαίνω, το οποίο θα βρούμε χαρακτηριστικό πιο κάτω.

Πρέπει, προλαβαίνοντας, να υπενθυμίσομε το ουσιώδες: Το αποτέλεσμα τριών («σκοτεινών» καλούμενων) αιώνων αναζήτησης τού αληθούς από τον ελληνικό κόσμο, το τραγούδησε μεν ο Όμηρος, αλλά εκείνος που το όρισε ως πρωταρχή εκείνου τού κόσμου, είναι ο Ηράκλειτος (προσωκρατικός φιλόσοφος τής Εφέσου) με τη συντριπτική ρήση για ό,τι καλείται «κατ’ αλήθειαν ζην»: Αληθεύομε εφόσον κοινωνούμε, ενώ αν ιδιάσομε ψευδόμεθα!2* Έκτοτε το να αληθεύει ο βίος, υπήρξε αιτία θεμελιακή, και τρόπος γενεσιουργός τού ελληνικού βίου. Και (ελληνικότατο δε) αληθεύει αυτός ο βίος,3* όταν κοινωνείται!

Γι’ αυτό και όσες φορές έπαψε να κοινωνείται ο βίος, η Πόλις παρήκμασε. Με κυρίαρχο παράδειγμα το «ιδιάζειν» (ο ατομικισμός, τα ...«ατομικά δικαιώματα»!) τών σοφιστών,4* που οδήγησε στην πρώτη παρακμή τής Ελληνίδας πόλης, λεγόμενη Πελοποννησιακός Πόλεμος. Δεν θα ήταν άστοχο να υπομνήσομε, ότι ο τρίτος εκείνος ελληνικός πολιτισμός δεν καταργήθηκε από τους Ρωμαίους το 146 π.Χ. στην Κόρινθο. Είχε ήδη καταργήσει εαυτόν, όταν στην πόλη υιοθετήθηκε ο ατομικισμός τών υπηκόων πια (όχι πολιτών), όταν δηλ. καταργήθηκε το «κοινωνείν» τών ποτέ πολιτών της!5*

Ειδικά, όμως, αυτή η εσώτερη (ίδιο αρχέγονο θεμέλιο) αρετή τού ελληνικού τρόπου, η αναζήτηση δηλ. τού αληθούς, είναι που έμελλε να γεννήσει και νέο, τον τέταρτο, μακροβιότατο επίσης, πολιτισμό! Αυτό έγινε στις αρχές τής πρώτης μ.Χ. χιλιετίας: Στην εσχατιά τής πρώτης π.Χ. χιλιετίας, ο ελληνικός κόσμος είχε φτάσει σε έσχατο όριο πνευματικής παρακμής! Σε βαθμό, που έμοιαζε φαντασιακή η πιθανότητα επιβίωσής του ως ιστορικού λαού. Όντως: Αφότου είχε αντικαταστήσει το (πολιτικό) άθλημα τού «κοινωνείν» με το σοφιστικό «δικαίωμα» τού «ιδιάζειν», έγινε δηλ. άτομο, κατέληξε πια να ενσαρκώνει τον αποκρουστικό τύπο τού «γραικύλου», τών ρωμαϊκών χρόνων…

Και στα έσχατά του ακόμα εντούτοις, εκείνος ο ποτέ ιστορικός λαός, εξακολουθούσε ως νοσταλγία, ενσυναίσθητα, να διατηρεί την ανάγκη αναζήτησης τού αληθούς. Γι’ αυτό, λοιπόν, κι όταν, στις αρχές τής επόμενης χιλιετίες, ο Χριστός κόμισε ένα νέο τρόπο αναζήτησης αυτής τής αλήθειας, ως λαός «έχων ώτα ακούειν», και τον «άκουσε» και τον υιοθέτησε! Απ’ αυτή την «υιοθεσία» είναι που γεννήθηκε ο τέταρτος ελληνικός πολιτισμός, όπως θα δούμε στο επόμενο.

ΧΑΡΗΣ ΦΕΡΑΙΟΣ
Διδάκτωρ τού ΕΜΠ

Σημειώσεις

1* Καλούμενη από τους ιστορικούς «οι σκοτεινοί αιώνες»!

2* Και η πλήρης φράση, στη γλώσσα τού Ηρακλείτου: «δι? καθ? ? τι ?ν… κοινωνήσωμεν, ?ληθεύομεν, ? δ? ?ν ?διάσωμεν, ψευδόμεθα»

3* Και για τον ελληνικό τρόπο, οφείλει να αληθεύει ο βίος! Αλλιώς είναι ανάξιο να τον ζει κανείς... Εκτός αν ζει ως βάρβαρος!

4* Πόσο κωμικό φαντάζει το κενολόγημα, της κατ’ εξακολούθησιν δυτικής «παρεξήγησης», ότι τα ατομικά «ανθρώπινα δικαιώματα» γεννήθηκαν στην Αθήνα... Εκεί με άλλα λόγια όπου το ιδιάζειν εθεωρείτο «ψεύδος»! Και βέβαια πόσο τραγικό να επαναλαμβάνεται από νεοέλληνες μεταπράτες...

5* Πρέπει να υπενθυμίσω ότι το 334 π.Χ. ακόμα, στην θυελλώδη εκείνη εκστρατεία του στον κόσμο ο Αλέξανδρος, δεν επειγόταν να εγκαταστήσει φρουρές στις χώρες που κατακτούσε, αλλά να ιδρύει Ελληνίδες πόλεις! Και ήταν μόνο 22 χρόνων. Πλην Έλληνας!