ΤΟ ΘΕΜΑ ΕΙΝΑΙ Η «ΕΠΟΜΕΝΗ ΜΕΡΑ» ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ

Επειδή η έξοδος από την κρίση περίπου συμβαδίζει με την αξιοποίηση των υδρογονανθράκων, όποιο και αν είναι τελικά το σενάριο, κερδισμένοι θα βγουν όσοι θα αξιοποιήσουν οικονομικά τη φθηνότερη ενέργεια

Δεν του «ξέφυγε» του Προέδρου Αναστασιάδη εκείνη η ατάκα για διπλασιασμό του ΑΕΠ…

Η αλήθεια είναι ότι με ορθόδοξα οικονομικά κριτήρια Υπουργός Οικονομικών και ΔΗΣΥ έχουν δίκαιο και η κρίση έχει τερματιστεί από το 2015

Υπογραμμίζουν κάποιοι επιφυλακτικά, ότι όσο και αν ενδέχεται να είναι το «μπουμ», δεν μπορεί κανένας να ξεχνά και το… κόστος της Λύσης

Το κόστος, λένε κάποιοι μελετητές, δεν θα είναι μόνο «εφάπαξ», αλλά θα υπάρχει και το επαναλαμβανόμενο κόστος, το οποίο οι πολιτικοί φαίνεται να υποτιμούν…

Η αντιπολίτευση εξακολουθεί να κατακρίνει τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας επειδή προανήγγειλε ότι με τη λύση θα έρθει «μπουμ» της οικονομίας. Του καταλογίζουν ότι προσπαθεί με αθέμιτο τρόπο να επηρεάσει την κοινή γνώμη ανεξάρτητα από το περιεχόμενο της Λύσης. Επιπρόσθετα, όμως, βρίσκουν μια μεγάλη αντίφαση στα όσα λένε προεδρικό και Συναγερμός, αφού συνέχεια επισημαίνουν στην αντιπολίτευση να μη βιάζεται να κρίνει ούτε να προτρέχει, αφού ακόμα δεν υπάρχει συμφωνία.

Ο Ν. Αναστασιάδης ποντάρει στο «μπουμ»

Η αλήθεια είναι όμως ότι δεν του «ξέφυγε» του Προέδρου Αναστασιάδη εκείνη η ατάκα για διπλασιασμό του ΑΕΠ. Εξάλλου, άμεσα ή και έμμεσα την έχει επαναλάβει αρκετές φορές. Στην πραγματικότητα είναι μέρος της επικοινωνιακής στρατηγικής του. Από την αρχή οι σύμβουλοι επικοινωνιολόγοι είχαν επισημάνει τόσο στο προεδρικό όσο και στην Πινδάρου ότι πρέπει να είναι πολύ προσεκτικοί με το «οικονομικό επιχείρημα», διότι μπορεί να γυρίσει μπούμερανγκ εάν φανεί ότι πάνε να εκμεταλλευτούν την πολύ δύσκολη οικονομική κατάσταση του κόσμου. Το θέμα είναι «εξαιρετικά λεπτό», έγραφε σε ένα σχετικό σημείωμα, διότι, όπως εξηγούσε, εάν φανεί ότι μόνο από την πίεση της οικονομικής ανάγκης θα δέχονταν οι άνθρωποι τη συμφωνία, αυτό θα σήμαινε αυτόματα ότι «πάμε για μια όχι καλή συμφωνία».

Εξάλλου, υπογραμμίζουν κάποιοι επιφυλακτικά, όσο και αν ενδέχεται να είναι το «μπουμ» δεν μπορεί κανένας να ξεχνά και το… κόστος της Λύσης. Το κόστος, λένε κάποιοι μελετητές, δεν θα είναι μόνο «εφάπαξ», αλλά θα υπάρχει και το επαναλαμβανόμενο κόστος, το οποίο οι πολιτικοί φαίνεται να υποτιμούν.

Η μέρα μετά το Μνημόνιο και μετά την κρίση

Αν όμως όλα αυτά είναι «ασκήσεις επί χάρτου», και άρα στο Κυπριακό είμαστε «τόσο κοντά όσο μακριά» η ουσία είναι ότι η Κύπρος σύντομα θα βρίσκεται «εκτός Μνημονίου». Βέβαια, υπογραμμίζουν τεχνοκράτες και γνώστες του θέματος, στην πραγματικότητα η κυπριακή οικονομία θα συνεχίσει για κάποια χρόνια ακόμα όχι μόνο να βρίσκεται κάτω από στενή επιτήρηση, αλλά να έχει και συγκεκριμένα μνημονιακά μέτρα να εφαρμόσει και να τηρήσει. Αυτό το ζήτημα βάζει μια μεγάλη σπαζοκεφαλιά για τις διαπραγματεύσεις του Κυπριακού και για το ενδεχόμενο Λύσης. Με απλά λόγια: η χώρα βγαίνει από το Μνημόνιο, αλλά η οικονομία θα έχει βγει ταυτόχρονα από την κρίση;

Τι θα γίνει δηλαδή με την πραγματική οικονομία και τους Κυπρίους, άσχετα από το Κυπριακό; Οι άνεργοι περιμένουν πώς και πώς να ανοίξουν δουλειές. Μερικοί από εκείνους που έχασαν τα λεφτά τους στο κούρεμα περιμένουν να δουν αν θα υλοποιηθούν κάποτε οι υποσχέσεις που έδωσε τότε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Το ίδιο και οι κάτοχοι αξιογράφων. Απολυμένοι από τράπεζες περιμένουν να δουν τι θα τους δώσει ο Υπουργός Οικονομικών από εκείνα που υποσχέθηκε ως μερίδια στις Κοινωνικές Ασφαλίσεις. Και ο κατάλογος είναι μακρύς...

Συνεπώς, τι μπορεί όμως να περιμένουν οι πολίτες από το πολυδιαφημισμένο τέλος του Μνημονίου και το τέλος της κρίσης;

Είναι (κιόλας) πίσω μας η κρίση;

Η αλήθεια είναι ότι με ορθόδοξα οικονομικά κριτήρια Υπουργός Οικονομικών και ΔΗΣΥ έχουν δίκαιο και η κρίση έχει τερματιστεί από το 2015. Η οικονομία θα καταγράψει για πρώτη φορά μετά από αρκετά χρόνια θετικό πρόσημο. Στην Πινδάρου επέμεναν μάλιστα ότι θα είναι μάλλον πιο κοντά στο 2% παρά στο 1%. Δηλαδή, ανάπτυξη 1,5% ή και περισσότερο. Τα δημόσια οικονομικά βρίσκονται σε πλήρη έλεγχο και, όπως παρατηρούσε οικονομολόγος του κρατικού τομέα, «με την οικονομία να βγαίνει από την ύφεση, ακόμα και αν αυτό γίνει δειλά, μόνο καλύτερα μπορεί να πάνε τα πράγματα». Παράλληλα, η ανεργία έχει σταματήσει να αυξάνεται και δείχνει ελάχιστα σημεία υποχώρησης. Όλοι όμως συμφωνούν ότι για να δημιουργηθούν αρκετές θέσεις εργασίας θα χρειαστεί περισσότερος χρόνος.

Δηλαδή, σε μια πρώτη φάση θα επωφεληθούν (και πάλι) εκείνοι που ήδη έχουν μια σταθερή οικονομική κατάσταση. Είτε ασκούν επάγγελμα χωρίς ιδιαίτερες επιβαρύνσεις είτε έχουν μικρή ή μεγάλη επιχείρηση είτε κάποια υπαλληλική θέση εργασίας ή και κάτι παρόμοιο. Η αύξηση της οικονομίας θα δώσει «ανάσες», χωρίς ακόμα να απορροφήσει μαζικά εκείνους που βρέθηκαν «εκτός νυμφώνος», στην ανεργία ή ακόμα και σε καταστάσεις «ημιαπασχόλησης».

Καταληκτικά, ακόμα και σήμερα μπορεί να γίνει κάποιος πρώτος απολογισμός για να δούμε ποιοι θα είναι οι χαμένοι και ποιοι οι κερδισμένοι αυτής της μεγάλης οικονομικής ανατροπής που γνώρισε η χώρα μας από το 2011-12.

Καταθέτες - μέτοχοι, οι μεγάλοι «χαμένοι» ανάμεσα στους «χαμένους»

Οι πρώτοι σίγουρα χαμένοι που έρχονται αμέσως στο μυαλό του καθενός είναι οι «κουρεμένοι». Μπορεί να μην είναι τόσος μεγάλος ο αριθμός τους μέσα στον πληθυσμό (ίσως να μη φτάνουν το μισό τοις εκατό του πληθυσμού), αλλά πολλοί από αυτούς έχουν πάθει «ολική καταστροφή». Πρώτοι οι καταθέτες της Λαϊκής, ακολουθούμενοι από καταθέτες της Τράπεζας Κύπρου και μαζί και πολλοί από τους κατόχους αξιογράφων.

Αρκετοί από αυτούς τους ανθρώπους είτε έχουν εργασία και εισοδήματα είτε βρίσκονται σε άλλη κατάσταση, έχουν περάσει από την κατηγορία των εύπορων (ή και των πλούσιων) στην κατηγορία «νεόπτωχων». Μαζί με αυτή την κατηγορία πρέπει να υπολογίζονται και οι πολύ περισσότεροι στον αριθμό μέτοχοι. Άνθρωποι οι οποίοι είχαν σημαντικό χαρτοφυλάκιο με μετοχές των δύο αυτών τραπεζών, συμπεριλαμβάνονται στα άμεσα μεγάλα θύματα που θα μείνουν καταταγμένα στους «χαμένους».

Υπάρχουν, μάλιστα, και κάποιες απίστευτες περιπτώσεις ανθρώπων που έχασαν ταυτόχρονα σημαντική περιουσία σε καταθέσεις (κάποιοι και στις δύο τράπεζες!) και σημαντικό κεφάλαιο σε μετοχές. Κανένας δεν γνωρίζει τον ακριβή αριθμό των εν λόγω περιπτώσεων, που μπορεί να μην είναι πολλοί, αλλά σίγουρα είναι η πιο τραγική περίπτωση. Από αυτή την άποψη, έλεγε με πικρό χαμόγελο στέλεχος της Πινδάρου, η ηγεσία του ΑΚΕΛ και η κυβέρνηση Χριστόφια χτύπησαν αλύπητα τους «έχοντες και κατέχοντες»...

Μέσα σε αυτή την κατηγορία όμως δεν είναι όμως μόνο εύποροι ιδιώτες που είχαν μεγάλες καταθέσεις ή σημαντικό χαρτοφυλάκιο τραπεζικών μετοχών και είδαν την περιουσία τους να γίνεται καπνός. Υπάρχει και μια σειρά από άλλους χαμένους, για τους οποίους οι απώλειες είχαν συνέπειες τα δύο τελευταία χρόνια και θα συνεχίσουν μάλλον να έχουν. Πρόκειται για εταιρείες ή επαγγελματίες που με το «κούρεμα» έπαθαν επαγγελματική ή επιχειρηματική ζημιά. Ορισμένοι μάλιστα «έμειναν στον τόπο». Άλλοι ακόμα δυσκολεύονται να ορθοποδήσουν και ίσως για χρόνια ακόμα να προσπαθούν να «απορροφήσουν» απώλειες. Όπως μας εξηγούσε γνωστός επαγγελματίας ελεγκτής, κάποιοι δεν έχασαν απλώς λεφτά, αλλά μαζί έχασαν πολύτιμο έδαφος στον επιχειρηματικό χώρο και μπορεί ορισμένοι να μη βρεθούν ποτέ ξανά εκεί που ήταν.

Άλλοι έχασαν, ίσως για πάντα, τη δουλειά τους κι άλλοι γονάτισαν στους φόρους

Μια δεύτερη κατηγορία καθαρά «χαμένων» είναι εκείνοι που έχασαν οριστικά τη δουλειά και την επαγγελματική κατάστασή τους, χωρίς σοβαρή πιθανότητα να βρουν ξανά κάτι ανάλογο, ακόμα και αν η οικονομία «πετά». Πρόκειται για υπαλλήλους και στελέχη είτε στις αερομεταφορές (Κυπριακές Αερογραμμές, Eurocypria και παρεμφερή) είτε στον ευρύτερο τομέα των ακινήτων είτε και ορισμένοι στον τραπεζικό τομέα και άλλες χρηματοοικονομικές υπηρεσίες. Πολλοί από αυτούς δεν υπάρχει περίπτωση να «απορροφηθούν» σε ανάλογες θέσεις, είτε λόγω ηλικίας και προσόντων είτε και εξαιτίας του ότι δεν πρόκειται αυτός ο τομέας να βρει ξανά μέγεθος, όπως εκείνο που είχε. Γενικότερα, επαγγελματίες σε τομείς που θεωρείται ότι είχαν κάνει «φούσκα» στο τέλος αυτής της υπόθεσης και, όσο και αν φτιάξει η οικονομία, θα είναι μεταξύ των «χαμένων».

Εξάλλου, «χαμένοι» θα είναι ακόμα και όσοι αυτά τα χρόνια επιβαρύνονται με μεγάλα ποσά φορολογίας για ακίνητη περιουσία, η οποία, ως γνωστό, μέσα σε μερικά χρόνια σχεδόν δεκαπλασιάστηκε στο σύνολό της και την πληρώνουν όχι όλοι. Ακόμα και αν αυτός ο φόρος επιστρέψει σε «λογικά επίπεδα», όπως είναι η δέσμευση του ΔΗΣΥ, στο μεταξύ και για 4-5 χρόνια κάποιοι θα έχουν «πληρώσει τη νύφη».

Οι πιο «χαμένοι» ανάμεσα στους ανέργους

Ίσως όμως η πολυπληθέστερη κατηγορία «χαμένων» να είναι εκείνη των ανέργων. Δεν θα παραμείνουν βέβαια όλοι άνεργοι, οι περισσότεροι σε κάποια στιγμή θα «απορροφηθούν». Ειδικά όμως δύο κατηγορίες είναι ούτως ή άλλως εξαιρετικά «χαμένες». Αυτοί είναι οι νέοι των ηλικιών 25-30 ετών μεταξύ 2010 και 2018, πολλοί από τους οποίους έχασαν οριστικά «εκκίνηση». Στην προηγούμενη γενιά κάποιος στα 30 του είχε ήδη εργαστεί τουλάχιστον 4-5 χρόνια και ακόμα και αν είχε ξεκινήσει με μια «μέτρια κατάσταση», όταν περνούσε τα 30 ή τα 35 χρόνια του έμπαινε σε μια φάση «σταθεροποίησης», βελτιώνοντας συνεχώς τη θέση και το σπίτι του. Ενώ τώρα, ακόμα και την ώρα που θα έχουμε βγει από την κρίση και η ανεργία θα βρεθεί αρκετά κάτω από 10%, θα έχουμε νέους ανθρώπους που στα 35 χρόνια τους μόλις που θα ξεκινούν δουλειά, και με τις μίνιμουμ απολαβές...

Ακόμα πιο δύσκολη είναι η κατάσταση μεσήλικων οικογενειαρχών που λόγω της κρίσης έχουν βρεθεί άνεργοι. Συνήθως είναι οικογενειάρχες, που κάποτε έχουν και πολύ μεγάλες οικονομικές υποχρεώσεις, παρατηρούσε με εισήγησή του σε σεμινάριο κάποιος κοινωνιολόγος. Πολλοί από αυτούς, λόγω ηλικίας και κάποτε και λόγω ειδίκευσης, είναι εξαιρετικά δύσκολο, αν όχι απίθανο, να βρουν ξανά δουλειά, ακόμα και αν αρχίσουν να ανοίγουν αρκετές θέσεις.

Σίγουρα δεν είναι εύκολο σε ηλικία πενήντα χρονών κάποιος να ψάχνει δουλειά. Αυτός όμως είναι κάποιος που 2-3 χρόνια πριν θεωρούσε «σίγουρο» ότι έχει μπροστά του ακόμα 10-15 χρόνια εργασίας με εισοδήματα, αλλά αυτή η εικόνα κόπηκε στη μέση. Δεν είναι λίγοι που, συνδυάζοντας μάλιστα και άλλα πλήγματα της κρίσης στην οικογένειά τους, έχουν βρεθεί σε απελπιστική κατάσταση.
Μέσα στους «χαμένους», οι ειδικοί βάζουν κάποτε και τους κοινοτικούς εργαζόμενους στη χώρα μας, πολλοί από τους οποίους έχουν ήδη φύγει.

Εκείνοι που πιάστηκαν στη «φάκα»

Αλλά μια ξεχωριστή κατηγορία «χαμένων» θα είναι εκείνοι που στο παρελθόν είχαν μάθει να μην έχουν συγυρισμένους λογαριασμούς και βρέθηκαν μέσα στην κρίση εκτεθειμένοι. Ανάμεσα σε αυτούς είναι η πιο γνωστή και πολυσυζητημένη κατηγορία των υπερχρεωμένων. Άνθρωποι που παρασύρθηκαν και είχαν μάθει για χρόνια να ζουν πιο πάνω από τις δυνατότητές τους. Ορισμένοι έκαναν στους «καλούς καιρούς» δύο-τρεις δουλειές ταυτόχρονα και πάλι στοίβαζαν χρέη.

Τον καιρό των «παχέων αγελάδων» είχε και το σύστημα ευθύνη, διότι ήταν αρκετά χαλαρό και επέτρεπε μαζικά τέτοια φαινόμενα. Όσο και αν φτιάξει η οικονομία, οι αυστηροί τραπεζικοί κανόνες, η νομοθεσία των εκποιήσεων και διάφορες άλλες αλλαγές θα οδηγήσουν αρκετούς από αυτούς τους ανθρώπους στην «ώρα του λογαριασμού». Μπορεί να μην έγιναν, όπως φώναζαν πολλοί, «μαζικές εκποιήσεις», αλλά μέσα στο νέο περιβάλλον, με τις τράπεζες να δίνουν λογαριασμό σε ξένους μετόχους και απευθείας στη Φρανκφούρτη, σε κάποια στιγμή θα έρθει για αρκετούς και η «λυπητερή». Εξάλλου, επίκαιρο τις επόμενες εβδομάδες θα είναι και το νομοθέτημα που θα επιτρέπει στις τράπεζες να περνάνε τέτοιους «προβληματικούς» χρεώστες τους σε άλλους «πιο ειδικούς», δηλαδή στα γνωστά funds.

Λιγότεροι οι «κερδισμένοι», αλλά υπάρχουν!

Η κρίση δεν θα αφήσει όμως πίσω της μόνο «χαμένους». Όπως γίνεται σε τέτοιες περιπτώσεις, θα υπάρξουν και «κερδισμένοι». Ας επιχειρήσουμε να καταγράψουμε πρόχειρα τους πιο φανερούς.

Πρώτα, εφόσον πράγματι η οικονομία «πετάξει», όπως λένε πολλοί και ελπίζουν ακόμα πιο πολλοί, μπορεί να επωφεληθούν οι νέοι μέτοχοι των τραπεζών. Όχι όμως εκείνοι που πήραν μετοχές αντί καταθέσεων, αλλά οι τελείως νέοι μέτοχοι. Οι τελευταίοι των ανακεφαλαιοποιήσεων στις δύο ιδιωτικές τράπεζες που αγόρασαν φτηνά και μπορεί να περιμένουν σημαντικά κέρδη. Αυτή θα είναι και ειρωνεία για τους πολλούς χαμένους του τραπεζικού συστήματος, αλλά, όπως έλεγε οικονομολόγος, «αυτός είναι ο άγριος καπιταλισμός». Δεν πρόκειται όμως τόσο για ιδιώτες, όσο περισσότερο για ξένα funds. Είναι αυτοί που θαρραλέα πείστηκαν και επένδυσαν στην οικονομία που δείχνει να «ζωντανεύει», σύμφωνα με τις υποσχέσεις.

Γενικότερα όμως στην περίοδο μετά την κρίση και με τη «φόρα» που θα πάρει η οικονομία μέσα στους κερδισμένους θα είναι όσοι ασχολούνται με εξαγωγικές δραστηριότητες. Κι αυτό διότι η κρίση έχει ήδη μειώσει αρκετά το κόστος τους και, ακόμα και αν βγούμε από την κρίση, σημείωνε οικονομολόγος, με την αργοπορία στη μείωση της ανεργίας, το εργασιακό κόστος θα εξακολουθήσει να δίνει κάποιο πλεονέκτημα σε σχέση με το παρελθόν.

Αυτές τις μέρες είδαμε ήδη να ψηφίζεται νομοθεσία που αν εφαρμοστεί κανονικά, δεκάδες χιλιάδες ιδιοκτήτες ακινήτων θα επωφεληθούν από την πρόνοια του Μνημονίου, που ήθελε να τους δοθούν οι τίτλοι και να καταργηθούν υποθήκες άλλων πάνω στην περιουσία τους. Αυτή θα είναι και μια μεγάλη ανάσα για πάρα πολλούς κυρίως μικρομεσαίους. Οι άνθρωποι αυτοί, που μπορεί άλλως πως να είναι από τους «χαμένους», θα μπορούν να αξιοποιήσουν τώρα την περιουσία τους και να έχουν κάποιο όφελος. Το όφελος αυτό, μας έλεγε στέλεχος από τη μεριά της συμπολίτευσης, δεν θα το είχαν ίσως ποτέ χωρίς το Μνημόνιο.

Έξοδος από την κρίση σε μια οικονομία με… αέριο

Ταυτόχρονα, επειδή η έξοδος από την κρίση περίπου συμβαδίζει με την αξιοποίηση των υδρογονανθράκων, όποιο και αν είναι τελικά το σενάριο, κερδισμένοι θα βγουν όσοι θα αξιοποιήσουν οικονομικά τη φθηνότερη ενέργεια. Διότι, όπως λένε οι ειδικοί, είτε η Κύπρος γίνει εξαγωγέας φυσικού αερίου είτε όχι θα έχει δική της φτηνή ενέργεια. Αρκετά πιο φτηνή από τα όσα είχαμε συνηθίσει μέχρι τώρα. Εκτός από το όφελος όλων των καταναλωτών, κάποιοι θα επωφεληθούν ιδιαίτερα, εάν έχουν συμφέρον σε ενεργοβόρες βιομηχανίες ή άλλες παραγωγικές εργασίες ή και επαγγέλματα. Όφελος από τον ενεργειακό τομέα θα έχουν, όπως ήδη πολλοί ετοιμάζονται και το περιμένουν, και μια σειρά από επαγγελματίες, αλλά και κάποιοι επιχειρηματίες που θα δραστηριοποιηθούν σε παρεμφερείς τομείς. Στους κερδισμένους της οικονομίας του φυσικού αερίου είναι, βέβαια, και το κράτος.

Θα έχουμε «καινούργιους πλούσιους»;

Θα επωφεληθούν επίσης έμμεσα από την κρίση επαγγελματίες σε τομείς αιχμής. Επαγγελματίες, εταιρείες και συμφέροντα που είτε δεν έπαθαν καθόλου ζημιές είτε οι απώλειες που είχαν λόγω κρίσης ήταν διαχειρίσιμες και βρίσκονται σε κάποιους τομείς «αιχμής». Δηλαδή, εκείνοι που θα τρέξουν με την πρώτη ταχύτητα της οικονομίας και θα αρπάξουν ευκαιρίες από τα εισοδήματα που θα ανεβαίνουν. Οικονομολόγοι βεβαιώνουν ότι μπορεί έτσι χωρίς να το καταλάβουμε να έχουμε «μια νέα τάξη πλουσίων».

Κάποιοι που ασχολούνται με την πολύπαθη αγορά ακινήτων κάνουν και μια κάπως «κυνική» παρατήρηση. Μπορεί η αγορά να έμεινε για αρκετό καιρό νεκρή. Όμως, από την ώρα που σιγά-σιγά θα πάρει μπροστά, θα έχουμε διάφορες ταχύτητες. Υπάρχουν μερίδια της αγοράς, όπου οι τιμές μπορεί να πέσουν κι άλλο. Είναι λοιπόν πιθανό, μας έλεγε επαγγελματίας, όσοι έχουν ακόμα μετρητά διαθέσιμα, να κάνουν πολύ συμφέρουσες αγορές και να βγάλουν μεσοπρόθεσμα μεγάλα κέρδη. Κάποιοι μάλιστα περιμένουν και την έμμεση επίδραση της νέας κατάστασης με τις εκποιήσεις.

Κλείνει ο κύκλος της «χαμένης γενιάς»

Εάν όμως η οικονομία κινηθεί με τους υποσχόμενους ρυθμούς και το χρονοδιάγραμμα που φαίνεται, μέσα στους κερδισμένους μπορεί να θεωρηθεί ότι μάλλον θα είναι και οι περισσότεροι από τους σημερινούς μαθητές λυκείου, οι οποίοι θα βρεθούν στην αγορά εργασίας σε πέντε με δέκα χρόνια από τώρα. Αν δεν επιδράσουν πάνω τους άσχημα δύσκολες οικονομικές συνθήκες από την οικογένειά τους, εάν ήταν μέσα στους «χαμένους», τότε οι ίδιοι θα βρεθούν σίγουρα μεταξύ των «κερδισμένων», τουλάχιστον σε σύγκριση με τους επίσης νέους, αλλά 5-10 χρόνια μεγαλύτερους...

Όταν όμως μιλάμε για μια οικονομική κρίση και μάλιστα τόσο σοβαρή όσο αυτή που πέρασε η Κύπρος τα τελευταία 4-5 χρόνια, τότε είναι αναμενόμενο οι «χαμένοι» να είναι πιο πολλοί από τους «κερδισμένους». Το θέμα είναι η «επόμενη μέρα» να είναι πραγματικά καλύτερη και να έχει διάρκεια. Είναι όμως εδώ που μοιραία θα πρέπει να μπει σε κάποια στιγμή και η συζήτηση για τη Λύση και την οικονομία...