Σημερινή

Σάββατο, 23/02/2019
RSS

Η μάχη των «γιγάντων»

| Εκτύπωση | 10 Φεβρουάριος 2019, 18:04 | Του Γιάννη Γιωργαλλή

ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΑΜΕΤΡΗΣΗ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΗ ΒΕΝΕΖΟΥΕΛΑ

ΣΕ ΑΥΤΟ ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΧΑΟΣ, ΙΣΩΣ ΤΟ ΜΟΝΟ ΘΥΜΑ ΝΑ ΕΙΝΑΙ Η ΒΕΝΕΖΟΥΕΛΑ


Το νέο κεφάλαιο της πολιτικής κρίσης στη Βενεζουέλα, το οποίο πήρε διεθνείς διαστάσεις, άρχισε να γράφεται -καθόλου τυχαία- στις 23 Ιανουαρίου, επέτειο της συντριβής του δικτάτορα Marcos Perez Jimenez το 1958. Σε μια κίνηση υψηλού συμβολισμού, η βενεζουελανή αντιπολίτευση άρχισε την αντεπίθεσή της με μπροστάρη τον μέχρι τότε άγνωστο πολιτικό, Χουάν Γκουαϊδό, ο οποίος αυτοανακηρύχθηκε Πρόεδρος. Το μήνυμα πίσω από αυτήν την ενέργεια της αντιπολίτευσης ήταν ξεκάθαρο: Ταύτιση της διακυβέρνησης Μαδούρο με τη δικτατορία.

Σε αυτό το πολιτικό χάος, πέρα από τις εμφύλιες διαμάχες που λαμβάνουν χώραν, καταγράφεται ανοικτά, πλέον, μια γεωπολιτική αναμέτρηση πάνω από τη Βενεζουέλα μεταξύ των παγκόσμιων δυνάμεων, με ηγήτορες τις ΗΠΑ και τη Ρωσία. Στη μάχη αυτή των «γιγάντων», όμως, ίσως το μόνο θύμα να είναι η Βενεζουέλα, μια χώρα η οποία έχει χάσει ήδη πάρα πολλά. Για χρόνια υποφέρει από την ελεύθερη πτώση της οικονομίας της, με το μέγεθος του προβλήματος να παίρνει ιστορικές διαστάσεις. Ο πληθωρισμός ξεπέρασε το ένα εκατομμύριο τοις εκατόν, ενώ πάνω από τρία δισεκατομμύρια Βενεζουελανοί έχουν εγκαταλείψει τη χώρα.

Υπό αμφισβήτηση το κίνητρο των ΗΠΑ

Οι ΗΠΑ, πιέζοντας για αλλαγή του καθεστώτος Μαδούρο υπέρ της αντιπολίτευσης, άμεσα και χωρίς εναλλακτικές, κατάφεραν να μετατρέψουν μια περιφερειακή κρίση σε παγκόσμια. Εξετάζοντας τα κίνητρα της κυβέρνησης Τραμπ πίσω από αυτήν τη στάση, εύκολα μπορεί να σκεφτεί κάποιος τον παράγοντα του πετρελαίου. Η Βενεζουέλα κατέχει την πρωτοκαθεδρία σε αποθέματα αργού πετρελαίου και βρίσκεται στην «πόρτα» των ΗΠΑ, εάν συγκριθεί με άλλους πετρελαϊκούς παίκτες.

Διά στόματος του συμβούλου Εθνικής Ασφάλειας του Λευκού Οίκου, John Bolton, έγινε η «ωμή» παραδοχή ότι, εάν πάρει τα ηνία της χώρας ο Γκουαϊδό, θα επωφελούνταν οι πετρελαϊκές εταιρείες των Ηνωμένων Πολιτειών. Εντούτοις, κατά την περίοδο των εντάσεων επί προεδρίας Τσάβες στη Βενεζουέλα, οι πωλήσεις πετρελαίου προς τις ΗΠΑ δεν είχαν επηρεαστεί, ενώ ακόμη και τώρα οι αμερικανικές εταιρείες είναι ενεργές στη Βενεζουέλα.

Η «εξαγωγή» δημοκρατίας

Εάν το κίνητρο δεν είναι το πετρέλαιο, αναλυτές επισημαίνουν ότι πρόκειται για τη συνήθη πρακτική των ΗΠΑ της «εξαγωγής» δημοκρατίας. Όμως, και αυτό το επιχείρημα εύκολα μπορεί ν' ανατραπεί, εάν αναλογιστεί κανείς άλλες περιπτώσεις στην επικράτεια της Λατινικής Αμερικής, στις οποίες οι ΗΠΑ, όχι μόνο έκαναν τα «στραβά μάτια» σε μη δημοκρατικά καθεστώτα, αλλά τάχθηκαν στο πλευρό τους. Όταν ο πρόεδρος της Ονδούρας Juan Orlando Hern?ndez κέρδισε τις εκλογές το 2017 με νοθεία, οι ΗΠΑ τον υποστήριξαν.

Παράλληλα, ο Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Mike Pompeo, υποστήριξε έμμεσα τον Πρόεδρο της Γουατεμάλα, Jimmy Morales, όταν με αντιδημοκρατικό τρόπο απέρριψε την επιτροπή κατά της διαφθοράς που είχε συγκροτήσει ο ΟΗΕ. Τέλος, η τοποθέτηση του αμφιλεγόμενου Elliott Abrams, ως πρέσβη των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα, δεν ενισχύει τα επιχειρήματα ότι η Αμερική έχει ως στόχο την προώθηση της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη χώρα.

Το πραγματικό κίνητρο των ΗΠΑ

Εάν τα κίνητρα του Τραμπ δεν είναι το πετρέλαιο ή η εκδημοκρατικοποίηση της Βενεζουέλας, τότε τι οδήγησε τις ΗΠΑ, σε αυτήν τη χρονική στιγμή, να δείξουν τα δόντια στο καθεστώς Μαδούρο και να «επιβάλουν» την ανατροπή του; Αναλυτές βλέπουν σε αυτήν την κρίση μια μοναδική ευκαιρία για τις ΗΠΑ να πάρουν τον έλεγχο της «πίσω αυλής» τους, μετά από σχεδόν 20 χρόνια περιθωριοποίησης.

Όταν ο Hugo Chavez ανέλαβε την προεδρία της Βενεζουέλας το 1999, έδωσε την υπόσχεση να συντρίψει την οικονομική αυστηρότητα που προωθείτο από τις ΗΠΑ και θεωρείτο ως η πηγή της ανισότητας και της φτώχιας της περιφέρειας. Αυτή η «επανάσταση» κατά των ΗΠΑ μεταδόθηκε και στην υπόλοιπη Λατινική Αμερική, με αριστερά κόμματα να κερδίζουν στις εκλογικές αναμετρήσεις και να δημιουργούν σιγά-σιγά στρατηγικές συνεργασίες για να αντιμετωπίσουν την επιρροή των ΗΠΑ, κάνοντας, παράλληλα, ανοίγματα στη Ρωσία και την Κίνα.

Πλέον, όμως, οι ρόλοι αντιστράφηκαν και οι αριστερές κυβερνήσεις βρίσκονται ενώπιον του λαού τους με κατηγορίες διαφθοράς και οικονομικής εξάντλησης. Ήδη, στην Αργεντινή, τη Βραζιλία, τη Χιλή και το Περού, οι ηγέτες τους έχουν κάνει στροφή 180 μοιρών από τις πολιτικές των προκατόχων τους. Για τις ΗΠΑ, είναι κομβικής σημασίας να αποκόψουν την επιρροή της Κίνας και της Ρωσίας στην περιφέρεια και η αλλαγή του καθεστώτος στη Βενεζουέλα θα τους φέρει ένα βήμα πιο κοντά σε αυτόν τον στόχο.

Οι πιέσεις, δε, για άμεση ανατροπή του Μαδούρο δεν είναι τυχαίες, καθώς ο χρόνος είναι καθοριστικός. Όσο βρίσκεται στην εξουσία αυτό το καθεστώς, δίνονται περισσότερες ευκαιρίες στη Ρωσία και την Κίνα να επιτύχουν ένα αποτέλεσμα που δεν θα αποκλείει εντελώς την επιρροή τους στη Βενεζουέλα ή την περιφέρεια, αποτρέποντας την απώλεια όχι μόνον όλων όσοι έχουν επενδύσει, αλλά και τις μελλοντικές ευκαιρίες στην περιοχή.

Τα πρώτα σημάδια αμφιβολίας της Ρωσίας

Στο στρατόπεδο της Ρωσίας, παρά τη διαβεβαίωση της πλήρους υποστήριξης στο «απειλούμενο» καθεστώς του Νικολάς Μαδούρο, άρχισαν να εμφανίζονται σημάδια αμφιβολίας, ότι ο Πρόεδρος της Βενεζουέλας θα επιβιώσει αυτής της δοκιμασίας. Αν και η Μόσχα δεν έχει άρει αυτήν τη στήριξη, άρχισε να αναγνωρίζει ότι η οικονομική κρίση που μαστίζει τους Βενεζουελάνους απορροφά και τα τελευταία ίχνη της λαϊκής υποστήριξης της επίσημης κυβέρνησης.

Την ίδια ώρα, η απροθυμία του στρατού να θέσει υπό έλεγχον την «εξέγερση», περιορίζει την ικανότητα της κυβέρνησης να χρησιμοποιήσει βία για να κτυπήσει τη «ρίζα» των διαφωνούντων. Το Κρεμλίνο, αν και παραμένει σε επιφυλακή για τους υποστηριζόμενους από τις ΗΠΑ πολιτικούς αντιπάλους του Μαδούρο, αναγνωρίζει ότι έχει λίγους τρόπους να εξασφαλίσει την επιβίωση ενός συμμάχου, ο οποίος είναι υπερβολικά «χρεωμένος» για να τον διασώσει και πολύ μακριά σε απόσταση για να τον υποστηρίξει στρατιωτικά.

Για χρόνια, η Ρωσία, μαζί με την Κίνα, όντας οι μεγαλύτεροι υποστηρικτές του Μαδούρο, παρέχοντας δάνεια και επενδύσεις δισεκατομμυρίων δολαρίων, δεν θα αφήσουν να πέσει χωρίς μάχη η Βενεζουέλα. Εντούτοις, η Μόσχα απέκλεισε την πιθανότητα να παράσχει οικονομική βοήθεια σε ένα σύμμαχο, ο οποίος δεν έχει εξοφλήσει τα παλιά του χρέη.

Το άνοιγμα προς την αντιπολίτευση

Ενώ οι Ρώσοι αξιωματούχοι δημοσίως είχαν αποκλείσει τις οποιεσδήποτε συνομιλίες με την αντιπολίτευση της Βενεζουέλας, αναλυτές επισημαίνουν ότι παρασκηνιακά γίνονται διεργασίες. Βλέποντας ότι κάθε μέρα που περνάει, μετράει εις βάρος της νομιμότητας της κυβέρνησης Μαδούρο, οι ισορροπίες αλλάζουν υπέρ του Γκουαϊδό. Ο αυτοανακηρυχθείς πρόεδρος, έχοντας επίγνωση της στήριξης του πολιτικού του αντιπάλου από τη Ρωσία και την Κίνα, διαβεβαίωσε σε συνέντευξη ότι θα σεβαστεί τις συμφωνίες που υπεγράφησαν με το καθεστώς του Μαδούρο, εφόσον έγιναν νόμιμα, επισημαίνοντας ότι μια «δημοκρατική» Βενεζουέλα θα διασφαλίσει καλύτερα τις επενδύσεις των δύο χωρών.

Έτσι κι αλλιώς, η Βενεζουέλα έχει περισσότερο συμβολική παρά ουσιαστική αξία για τη στρατηγική της Ρωσίας. Μπορεί να είναι το «προπύργιο» της Μόσχας στην «πίσω αυλή» των ΗΠΑ, εντούτοις το Κρεμλίνο δεν έχει τη δυνατότητα να αποστείλει εκεί στρατιωτικές δυνάμεις, όπως έπραξε στην περίπτωση της Συρίας και τη στήριξη στο καθεστώς του Bashar al-Assad.