Σημερινή

Δευτέρα, 15/10/2018
RSS

Ο Κύπριος που έσωσε χιλιάδες Εβραίους

| Εκτύπωση | 06 Μάιος 2018, 18:04 | Της Μαρίνας Χατζηκώστα

ΤΙΜΗΘΗΚΕ ΣΤΟ ΙΣΡΑΗΛ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ

ΤΟ ΙΣΡΑΗΛ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟ ΕΚΕΙΝΕΣ ΤΙΣ ΧΩΡΕΣ ΠΟΥ «ΧΑΡΙΖΕΤΑΙ» ΕΥΚΟΛΑ ΧΑΡΙΝ ΤΗΣ ΚΑΛΗΣ ΓΕΙΤΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΙΑΣ. ΟΙ ΔΕΣΜΟΙ ΠΟΥ ΔΙΑΤΗΡΕΙ ΜΕ ΞΕΝΕΣ ΧΩΡΕΣ ΕΧΟΥΝ ΒΑΘΙΕΣ ΡΙΖΕΣ ΚΑΙ ΕΚΕΙ ΕΔΡΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΣΥΜΜΑΧΙΚΕΣ ΤΟΥ ΤΑΣΕΙΣ. Ο ΕΒΡΑΪΚΟΣ ΛΑΟΣ ΔΕΝ ΞΕΧΝΑ, ΟΥΤΕ ΤΟ ΚΑΛΟ ΜΑ ΟΥΤΕ ΚΑΙ ΤΟ ΚΑΚΟ ΠΟΥ ΥΠΕΣΤΗ ΑΠΟ ΚΑΠΟΙΟΝ. ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ, ΔΥΤΙΚΗ ΦΥΛΗ, ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΤΗ ΜΟΝΗ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗ ΝΟΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΥΠΑΘΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΟΠΟΥ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ, ΚΑΙ Η ΚΥΠΡΟΣ ΔΕΝ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΜΟΝΟ ΓΕΩΣΤΡΑΤΗΓΙΚΑ ΚΑΛΟ ΣΥΜΜΑΧΟ, ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΜΙΑ ΦΙΛΑ ΠΡΟΣΚΕΙΜΕΝΗ ΧΩΡΑ. ΚΙ ΑΥΤΟ ΧΑΡΙΝ, ΚΥΡΙΩΣ, ΕΝΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ, ΠΟΥ, ΤΟΥΣ ΔΥΣΚΟΛΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ ΤΟΥ ΚΑΤΑΤΡΕΓΜΟΥ ΤΩΝ ΕΒΡΑΙΩΝ, ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΘΗΚΕ ΣΤΟΝ ΦΥΛΑΚΑ ΑΓΓΕΛΟ ΤΟΥΣ. Ο ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΡΟΔΡΟΜΟ ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ, ΤΟΝ ΑΜΜΟΧΩΣΤΙΑΝΟ ΠΟΥ ΜΕ ΡΙΣΚΟ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΑΝΤΙΛΗΠΤΟΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΓΓΛΟ ΚΑΤΑΚΤΗΤΗ, ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΤΗΚΕ ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΤΩΝ ΕΒΡΑΙΩΝ ΝΑ ΠΑΤΗΣΟΥΝ ΣΤΗ ΔΙΚΗ ΤΟΥΣ ΓΗ ΤΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΙΑΣ

Τέσσερεις γενιές Παπαβασιλείου ήταν εκεί. Στις καρδιές τους χτυπούσε η καρδιά του πατέρα, του παππού, του θείου


Για μένα ήταν ακόμη ένα επαγγελματικό ταξίδι. Μέρες πριν από το ταξίδι στη Χάιφα συγκέντρωνα πληροφορίες για το ανθρωπιστικό έργο του Πρόδρομου Παπαβασιλείου, από τον Καράολο Αμμοχώστου, υπέρ των κατατρεγμένων Εβραίων, μετά τη λήξη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Στην πραγματικότητα αισθανόμουν περηφάνια για την ανθρωπιά που είχε επιδείξει ακόμη ένας συμπατριώτης μας, δείχνοντας χωρίς καμιά τσιγκουνιά τη μεγαλοψυχία των Ελλήνων της Κύπρου.

Τι πραγματικά ήταν αυτό που πρόσφερε ο Πρόδρομος Παπαβασιλείου, όμως, θα το αντιλαμβανόμουν με τα μάτια της ψυχής, λίγες ημέρες αργότερα, όταν παρευρέθηκα στην τελετή της ονοματοδοσίας μιας νέας και πανέμορφης πλατείας, στη Χάιφα, απέναντι από το σπήλαιο του Προφήτη Ηλία και στο σημείο εκείνο που, σε νοητή ευθεία με την Αμμόχωστο, είναι η πιο κοντινή απόσταση. Η πλατεία Παπαβασιλείου στέκει περήφανη, όπως ακριβώς θα την είχε ονειρευτεί κι εκείνος… Στην πόλη που αγάπησε σαν δεύτερη πατρίδα, τη Χάιφα, να ατενίζει την Αμμόχωστο, που τόσο βαθιά λάτρεψε κι ανάμεσα στις δυο πατρίδες η θάλασσα, η τρίτη μεγάλη του αγάπη…

Papa square

Τα μάτια τους ήταν υγρά. Τα πρόσωπα είχαν σημάδια από δάκρυα. Η έκφραση χαρούμενη. Αθόρυβοι και περήφανοι. Ήταν η στιγμή που σ’ εκείνη την πλατεία της Χάιφα, στην πλατεία Παπαβασιλείου, αντηχούσε η μελωδία του ύμνου της Αμμοχώστου… Στο χώμα που περπάτησα… Τέσσερεις γενιές Παπαβασιλείου ήταν εκεί. Στις καρδιές τους χτυπούσε η καρδιά του πατέρα, του παππού, του θείου. Οι στίχοι ακούγονται για πρώτη φορά στα εβραϊκά. Όμως με πλήρη συνείδηση, μετά από παράκληση της οικογένειας, δεν μιλούν για «Φαμαγκούστα»… Αμμόχωστος λέει το τραγούδι και ενώνει για άλλη μια φορά τις ψυχές των Ελληνοκυπρίων με τις ψυχές των Ισραηλινών.

Μέχρι εκείνη τη στιγμή, έξι το απόγευμα της Δευτέρας, 30 Απριλίου, δεν είχα συνειδητοποιήσει το μέγεθος της ανθρωπιάς του Πρόδρομου Παπαβασιλείου. Οι Εβραίοι παρευρισκόμενοι είναι δακρυσμένοι. Ανακατεύομαι με το πλήθος. Πλησιάζω έναν ηλικιωμένο κύριο. Φοράει καπέλο που γράφει στα Ελληνικά «Κύπρος». «Καλησπέρα», του λέω. «Να είστε καλά», μου απαντά.

- «Μιλάτε Ελληνικά;».

- «Όχι», μου λέει στα Αγγλικά. «Αλλά η μισή καρδιά μου είναι κυπριακή».

Στη λευκή του μπλούζα υπάρχει μια τεράστια κόκκινη καρδιά. Στην δεξιά πλευρά της καρδιάς είναι ο χάρτης του Ισραήλ. Στην αριστερή πλευρά, ο χάρτης της Κύπρου. Τον ρώτησα αν ανήκει σε κάποιαν από τις χιλιάδες οικογένειες που ευεργετήθηκαν από τον Πρόδρομο Παπαβασιλείου, όμως όχι. Τον ρώτησα γιατί ήρθε στην τελετή. Γιατί χωρίς τον «Πάπα», μου απάντησε, τίποτα δεν θα ήταν το ίδιο. Για εκείνους, η δράση του βοήθησε για την ίδια την ίδρυση του Ισραήλ, το 1948.

«Αυτό ήταν το σωστό και δίκαιο»

Στις πρώτες θέσεις κάθεται μια κυρία, εκ των υστέρων μαθαίνω πως είναι κοντά 90 ετών. Την βλέπω να δακρύζει τραγουδώντας για την Αμμόχωστο! Μετά το πέρας της τελετής και των αποκαλυπτηρίων, την πλησιάζω. Την λένε Αβίβα. Δεν γνωρίζει ακόμη αν προέρχεται από οικογένειες Εβραίων προσφύγων που πέρασαν από την Κύπρο. Χρειάζεται υποστήριξη για να περπατήσει, οπότε την ρώτησα γιατί μπήκε στον κόπο να έρθει στην εκδήλωση. «Ταξίδεψα πολλές φορές στην Κύπρο. Γνώρισα τον "Πάπα" σε ένα από τα ταξίδια μου. Δεν θα μπορούσε να λείπω από τη γιορτή. Η Κύπρος είναι κομμάτι της ύπαρξής μας. Έκανα το σωστό, κι ας είναι δύσκολο, όπως ακριβώς εκείνος». Βλέπω την ευγνωμοσύνη στα μάτια της.

Λίγο νωρίτερα, στο λεωφορείο προς την «πλατεία Πάπα», τα εγγόνια του Πρόδρομου Παπαβασιλείου μού περιέγραφαν τον παππού τους. Αλτρουιστής, αυτό ήταν, λέει ο ένας. Συμφωνώ. Θυμούνται ότι, καθώς μεγάλωναν, τους δίδασκε τη σημασία της δοτικότητας, της αρετής να βοηθάς τον συνάνθρωπο. Ποτέ δεν τους είπε τι ακριβώς είχε καταφέρει. Ήταν ταπεινός και όπως ακριβώς το έθεσε από το βήμα της εκδήλωσης η πρέσβης της Κύπρου στο Ισραήλ, Σαλίνα Σιάμπου, ήταν θρύλος της ηθικής.

Ο γιος του, Χριστάκης Παπαβασιλείου, τον ρώτησε κάποτε γιατί ρίσκαρε. «Επειδή αυτό ήταν το σωστό και το δίκαιο. Μπορεί να μην το επέτρεπαν οι Βρετανοί κατακτητές, αλλά ο ίδιος δεν μπορούσε να συμμετέχει στην αδικία εναντίον των Εβραίων που, γλιτώνοντας από το ολοκαύτωμα, μετατρέπονταν ξανά σε πρόσφυγες». Η κόρη του, Λίνα Παπαβασιλείου Βαρνάβα, μου εξήγησε πως, στην ουσία, ο Πρόδρομος Παπαβασιλείου δεν μπορούσε να δεχτεί πως οι Βρετανοί απαγόρευαν στους Εβραίους να μεταβούν στη, βρετανική αποικία τότε, Παλαιστίνη και τους έστελναν στην, επίσης βρετανική αποικία, Κύπρο, εγκλωβίζοντάς τους σε νέα στρατόπεδα συγκέντρωσης.

«Ο πατέρας μας ήταν εθελοντής του βρετανικού στρατού στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και για εκείνον ήταν αδιανόητη η συμπεριφορά των συμμάχων Βρετανών». Υπηρετώντας ως εθελοντής είχε βρεθεί μεταξύ άλλων στην Παλαιστίνη, όπου γνώρισε Εβραίους και ανέπτυξε από την αρχή φιλικές σχέσεις. Κάπως έτσι, άρχισαν όλα…

Με όπλα τις κονσέρβες

Στο Ατλίτ, λίγο έξω από τη Χάιφα, βρίσκεται το στρατόπεδο συγκέντρωσης όπου οι Βρετανοί αποικιοκράτες εγκλώβιζαν τους Εβραίους πρόσφυγες. Το 1946 οι Βρετανοί, αν και είχαν συμφωνήσει με την ίδρυση του κράτους του Ισραήλ, στη συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή, επιχείρησαν να απομακρυνθούν από αυτήν την κατεύθυνση. Οι έντονες αντιδράσεις των αραβικών χωρών ήταν αρκετές για να πιέσουν τη Βρετανία.

Ο Εβραϊκός λαός, όμως, ήταν αποφασισμένος. Όσοι επέζησαν από τον κατατρεγμό, το μίσος και το μένος του φασισμού και του ναζισμού, έμπαιναν στα πλοία προς Χάιφα. Την προηγούμενη δεκαετία οι Βρετανοί επέτρεπαν τη μετοίκιση 1500 Εβραίων τον μήνα στην Παλαιστίνη. Όταν οι πιέσεις των Αράβων αυξήθηκαν, αποφάσισαν να μην επιτρέπουν πλέον αυτήν την τακτική. Εμπόδιζαν τα πλοία να προσεγγίσουν τη Χάιφα και τα έστελναν στην Κύπρο, όπου, κηρύττοντας τους κατατρεγμένους σε παράνομους μετανάστες, τους τοποθετούσαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Σε μια περίπτωση, αναφέρει ένας από τους μικρούς «παράνομους» επιβάτες, όταν οι Βρετανοί στρατιώτες έκαναν απόβαση στο πλοίο τους, ανακαλύπτοντας «το παράνομο φορτίο», εκείνοι επιχείρησαν να τους κρατήσουν μακριά, πετώντας κονσέρβες. Αυτό ήταν το μόνο όπλο που είχαν. Ο Εβραϊκός λαός βρισκόταν καθημερινά κατά χιλιάδες στο λιμάνι της Χάιφα. Κάθε φορά που ένα πλοίο κατάφερνε να πλησιάσει, έτρεχαν προς τη θάλασσα, θέλοντας να μπερδέψουν τους Βρετανούς, ώστε οι αφιχθέντες να περάσουν χωρίς σύλληψη, ανακατεμένοι στο πλήθος.

Μια βολική δικαιολογία

Στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, που είχαν στηθεί στην Κύπρο, ο κυπριακός λαός έκανε ό,τι μπορούσε για να αισθάνονται άνετα οι ταλαιπωρημένοι φιλοξενούμενοι. Συνολικά από την Κύπρο πέρασαν 52 χιλιάδες Εβραίοι. Δύο χιλιάδες 200 παιδιά γεννήθηκαν εδώ. Οι πολίτες έστελναν τρόφιμα, κουβέρτες, είδη πρώτης ανάγκης, αλλά και εργαλεία για να τους βοηθήσουν να σκάψουν τα τούνελ από τον Καράολο και τη Δεκέλεια, για να βρεθούν στη θάλασσα και να μπουν σε πλοίο.

Ο ρόλος του μεγάλου ανθρωπιστική συμπατριώτη μας, σε αυτό το σημείο της ιστορίας, είναι σπουδαίος. Δημοτικός Σύμβουλος Αμμοχώστου τότε, με επιχειρηματική δραστηριότητα στα ναυτιλιακά. «Στο κόλπο» της σωτηρίας των Εβραίων τον μύησαν οι Εβραίοι φίλοι του, τους οποίους γνώρισε ως εθελοντής στον βρετανικό στρατό. Βοήθησαν χιλιάδες ανθρώπους, κρύβοντάς τους σε κιβώτια, τα οποία φόρτωναν σε μεταγωγικά πλοία της διαδρομής Αμμόχωστος - Χάιφα.

Κάποια στιγμή, το 1949, ένας Βρετανός Διοικητής τού είπε «Παπαβασιλείου, έχουμε πρόβλημα. Αγνοούνται από τα στρατόπεδα πολλές χιλιάδες Εβραίοι». Τότε εκείνος ήρεμος, με τη βαθιά ηρεμία εκείνων που γνωρίζουν πως έπραξαν το σωστό, απάντησε: «Μην ανησυχείτε. Στον πανικό μέσα και την αναστάτωση, προφανώς δεν πέρασαν τόσοι πολλοί, απλώς καταγράφηκαν διπλά και τριπλά. Αυτό μάλλον φταίει». Ο Βρετανός δεν πίστεψε ποτέ τη δικαιολογία, ωστόσο ήταν έξυπνη και βολική για να τον βγάλει από τη δύσκολη θέση.

«Δεν ξεχνώ»

Λαός που ξεχνάει την ιστορία του, είναι καταδικασμένος να την ξαναζήσει, λέει η λαϊκή ρήση και οι Ισραηλινοί το γνωρίζουν καλά. Τριάντα έξι χρόνια μετά τη σωτήρια βοήθεια που έλαβαν από τον Πρόδρομο Παπαβασιλείου, ήταν η ώρα να τον βοηθήσουν εκείνοι, ανταποδίδοντας τη μεγαλοψυχία του. Το μαύρο καλοκαίρι της τουρκικής εισβολής, τον βρήκε μαζί με τη σύζυγό του, τον βράχο του, τη Λέλλα του, στη Βρετανία.

Τα παιδιά του όμως ήταν στην Κύπρο και έπρεπε πάση θυσία να επιστρέψει. Ο εναέριος χώρος κλειστός, το ίδιο και οι ακτοπλοϊκές συνδέσεις. Πέντε Εβραίοι ψαράδες τον μετέφεραν από τη Χάιφα, όπου είχε καταφέρει να μεταβεί, στην Κύπρο, στην Αμμόχωστο, για να ενωθεί με την οικογένειά του. Όταν η πόλη πατήθηκε από την μπότα του Αττίλα, κι ενώ είχε χάσει τα υπάρχοντά του, η οικογένεια Παπαβασιλείου εκτοπίστηκε στη Λεμεσό.

Εκεί άρχισε ξανά τις επιχειρηματικές του δραστηριότητες και ένωσε για άλλη μια φορά τις δύο πατρίδες του, την Κύπρο με το Ισραήλ, τη Χάιφα, αυτή τη φορά με τη Λεμεσό. Είχε πλήρη επίγνωση πως οι δύο λαοί δεν ταιριάζουν απλώς, αλλά έχουν και τα ίδια συμφέροντα. Η γεωστρατηγική τους θέση τις συνδέει εξίσου, όσο και η Ιστορία. Για το Ισραήλ, η Κύπρος είναι ο μόνος πνεύμονας οξυγόνου και η διέξοδος προς δυσμάς.

Στα εγκαίνια της πλατείας Παπαβασιλείου παρευρέθησαν, εκτός από τους πολίτες της Χάιφα, πρώην πρέσβεις του Ισραήλ στην Κύπρο, ο δήμαρχος της Χάιφα, ο δήμαρχος Λεμεσού και ο πρόεδρος του Δημοκρατικού Συναγερμού, Αβέρωφ Νεοφύτου, ο οποίος μετέβη με δική του πρωτοβουλία, προκειμένου να τιμήσει τη μνήμη του αείμνηστου Πρόδρομου Παπαβασιλείου.