Σημερινή

Σάββατο, 17/11/2018
RSS

Ισραήλ-Τουρκία: Η αγάπη που έγινε μίσος

| Εκτύπωση | 08 Απρίλιος 2018, 18:05 | Της Μαρίνας Χατζηκώστα

Ο ΤΕΤΡΑΜΕΡΗΣ ΑΞΟΝΑΣ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΗΠΑ

Με «εκδικητική» διάθεση επιστρέφει η στρατηγική της γεωπολιτικής και οι μεγάλες δυνάμεις ξεχνούν κάθε αρχή διπλωματίας και οχυρώνονται για διεκδίκηση αυτού που ο καθένας θεωρεί ότι του ανήκει. Σε αυτό το πλαίσιο αλλάζουν και οι σχηματισμοί των συμμαχιών, οι μεγάλοι παίκτες πρωτοπορούν και οι μικρότεροι αναζητούν τη νέα «συμμαχική» τους οικογένεια. Η αρχή που όλοι γνωρίζουν είναι πως μεταξύ κρατών δεν υπάρχουν φιλίες, παρά μόνο συμφέροντα και συμμαχίες. Κάπως έτσι γεννιέται ο τετραμερής άξονας Κύπρου - Ελλάδας - Ισραήλ - Αιγύπτου (με την έμπρακτη υποστήριξη των ΗΠΑ) και απέναντι στήνεται το τρίγωνο Ρωσία - Τουρκία - Ιράν


Να ήταν άραγε η μετα-ψυχροπολεμική περίοδος μια παρένθεση της ιστορίας των κρατών; Οι ισορροπίες αλλάζουν, οι χάρτες ανασχηματίζονται, οι σφαίρες επιρροής είναι σε πλήρη λειτουργία και οι επιδείξεις ισχύος της μιας χώρας προς την άλλη είναι καθημερινές. Μια νέα παρτίδα σκακιού έχει εκ των πραγμάτων στηθεί στην ευρύτερη γεωγραφική περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και η διπλωματία παραχωρεί τη θέση της στη γεωπολιτική. Αν πούμε ότι η Τουρκία βρίσκεται πίσω από τα μαύρα πιόνια, τότε πίσω από τα άσπρα βρίσκεται το Ισραήλ.

Οι σχέσεις των δύο χωρών έχουν βάθος αιώνων. Τελευταία η αγάπη έγινε μίσος και ενώ η Τουρκία ήταν η πρώτη μουσουλμανική χώρα που αναγνώρισε το κράτος του Ισραήλ, στις 28 Μαρτίου 1949, ο Ταγίπ Ερντογάν διαμηνύει με το πιο έντονο ύφος «έι Νετανιάχου, είσαι πολύ αδύναμος, πολύ περίεργος. Σύνελθε επιτέλους! Εμείς δίνουμε αγώνα με τους τρομοκράτες, αλλά το δικό σου ντέρτι δεν είναι οι τρομοκράτες, γιατί εσύ ο ίδιος είσαι κράτος τρομοκράτης».

Η αρχή του τέλους

Στην πραγματικότητα και με βάση τα δεδομένα που έχει καταγράψει η Ιστορία, οι σχέσεις του Ισραήλ με την Τουρκία χωρίζονται σε τρεις περιόδους. Η πρώτη περίοδος, η οποία έχει χαρακτηριστεί ως περίοδος ομαλότητας, άρχισε το 1948 και έκλεισε το 1996. Σε αυτό το διάστημα των 48 ετών οι δύο χώρες διατηρούσαν ιδιαίτερα καλές σχέσεις και ανέπτυξαν μεθοδικά τους εμπορικούς τους δεσμούς.

Ο μεγάλος έρωτας ήρθε το 1996, οπόταν οι δύο χώρες, στο πλαίσιο της στρατηγικής συμμαχίας τους, είχαν ιδιαίτερα στενή στρατιωτική και πολιτική συνεργασία. Αυτή ήταν και η περίοδος των μεγάλων αγορών. Ο έρωτας όμως αυτός δηλητηριάστηκε το 2009, στο Νταβός. Ο Ταγίπ Ερντογάν, Πρωθυπουργός τότε της Τουρκίας, εκνευρίστηκε, επειδή δεν του δόθηκε χρόνος για να απαντήσει σε παρέμβαση του Ισραηλινού Προέδρου για τις πολεμικές επιχειρήσεις στη Γάζα.

«Σκοτώνετε ανθρώπους» φώναξε αποχωρώντας από την αίθουσα. Ένα χρόνο αργότερα, το 2010, ήρθε η οριστική ρήξη. Τότε η Τουρκία θεώρησε πως μπορεί να σπάσει τον αποκλεισμό της Λωρίδας της Γάζας με αποτέλεσμα Ισραηλινοί κομάντο να ανέβουν στην τουρκική νηοπομπή και να σκοτώσουν με τα πυρά που άνοιξαν, όταν δέχτηκαν επίθεση από τους επιβάτες του Μαβί Μαρμαρά, εννιά Τούρκους πολίτες. Τότε αποδείχτηκε περίτρανα ότι η Τουρκία υπό τον «μανδύα της ανθρωπιστικής βοήθειας», με εντολές Ερντογάν, εκμεταλλεύτηκε αγνούς ακτιβιστές από διάφορες χώρες για να δείξει την ηγεμονική πολιτική του Ερντογάν.

Η τότε ρήξη δεν αποκαταστάθηκε, μέχρι σήμερα, παρά το «συγχωροχάρτι» που υπέγραψαν πρόσφατα οι δύο πλευρές και το οποίο απέδειξε, στην πραγματικότητα, ότι η εμπιστοσύνη δεν μπορεί να αποκατασταθεί. Τα συμφέροντα δεν το επιτρέπουν.

Οι σποραδικοί καβγάδες μέχρι την κορύφωση

Τα τελευταία χρόνια οι καβγάδες μεταξύ των ηγεσιών των δύο χωρών κορυφώνονται, όμως καβγάδες έχουν καταγραφεί ανά διαστήματα την τελευταία δεκαετία. Για παράδειγμα, το 2013 ο Ταγίπ Ερντογάν θεώρησε τον σιωνισμό εφάμιλλο του ρατσισμού και έγκλημα κατά της ανθρωπότητας, στο πλαίσιο ομιλίας του στη Βιέννη. Τότε, υπό τις ασφυκτικές πιέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών, ο Νετανιάχου απολογήθηκε στον Ερντογάν, τηλεφωνικώς, στην παρουσία του Μπαράκ Ομπάμα.

Μια συγγνώμη που προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων στο σιωνιστικό κράτος του Ισραήλ και εξόργισε τον τότε Υπουργό Εξωτερικών, Άβιγκτορ Λίμπερμαν. Δημόσια ο Λίμπερμαν είχε πει πως το Ισραήλ δεν απολογείται διότι αυτό είναι εκτός του πνεύματος της «Ορθής Οδού», του Γιτζάκ Ράμπιν, που αποτελεί παρακαταθήκη για όλους τους Ισραηλινούς.

Παρά τις προσπάθειες ομαλοποίηση δεν ήρθε ποτέ, διότι μεταξύ των όρων που έθεσε η Τουρκία -που αυτοανακηρύχθηκε προστάτιδα των Παλαιστινίων και ηγέτιδα των μουσουλμανικών κρατών- είναι η άρση του αποκλεισμού της Λωρίδας της Γάζας. Όρος που δεν πρόκειται ποτέ να υλοποιηθεί από το Τελ Αβίβ. Το 2017, για τα γεγονότα στο Όρος του Ναού, και πρόσφατα μετά την απόφαση Τραμπ να αναγνωρίσει την Ιερουσαλήμ ως πρωτεύουσα του Ισραήλ, οι δύο χώρες βρέθηκαν ξανά στα χαρακώματα και αντάλλαξαν κατηγορίες για εισβολή και κατοχή. Η Τουρκία ζητεί δικαίωση για τη συνεχιζόμενη κατοχή των Παλαιστινίων από το Ισραήλ. Το Ισραήλ ζητεί δικαίωση της Κυπριακής Δημοκρατίας, για τη συνεχιζόμενη τουρκική κατοχή.

Την εβδομάδα που μας πέρασε, με αφορμή και πάλι τα επεισόδια στη Λωρίδα της Γάζας, ο Ταγίπ Ερντογάν, ιδιαίτερα εριστικός, απευθυνόμενος στον Βενιαμίν Νετανιάχου, ανέφερε πως «η Τουρκία δεν έχει τη ρετσινιά του εισβολέα». Η απάντηση ήρθε από τον Υπουργό Ασφάλειας του Ισραήλ, ο οποίος υπογράμμισε πως είναι πλέον καιρός να δείξουμε στον κόσμο ποιος είναι ο Ερντογάν. «Είναι», είπε, «ένας αντιδημοκρατικός κυβερνήτης, που καταδεικνύει αντισημιτικές συμπεριφορές, σφαγιάζει τους Κούρδους, κατέχει τη βόρεια Κύπρο, αποστέλλει στολίσκους στη Γάζα και υποστηρίζει τρομοκρατικές οργανώσεις όπως η Χαμάς».

Ο τετραμερής άξονας και οι ευκαιρίες

Είναι γεγονός ότι το Ισραήλ γνωρίζει καλά πως ο πνεύμονάς του είναι η Κυπριακή Δημοκρατία. Εδώ και καιρό αναζητούσε συμμαχίες στρατηγικού βάθους, προκειμένου να θωρακίσει την ασφάλειά του, αλλά και τη στρατηγική του ισχύ. Το 1993, προσπάθησε άλλωστε να συνάψει στρατηγική συμφωνία με την Ελλάδα, όμως τίποτα ωφέλιμο δεν προέκυψε, κυρίως λόγω της επιφυλακτικής, σχεδόν εχθρικής στάσης που διατηρούσε η Ελλάδα. Το Ισραήλ ωστόσο δεν έκλεισε την πόρτα, έχοντας βαθιά γνώση πως ο χώρος δυτικά του Ισραήλ -η Ανατολική Μεσόγειος, η Κύπρος αλλά και τα ελληνικά νησιά, κατά βάση τα Δωδεκάνησα και η Κρήτη- είναι απολύτως απαραίτητος για την αμυντική του θωράκιση και τη στρατηγική του αποτροπή.

Το Ισραήλ έχει ήδη επιλέξει τους νέους συμμάχους του στην περιοχή, με πιο βασικούς τους Κούρδους, με τους οποίους διατηρεί εξαιρετικές σχέσεις. Έχει δημιουργήσει ακόμη μια ισχυρή συμμαχία με την ηγέτιδα δύναμη του σουνιτικού κόσμου, τη Σαουδική Αραβία, μαζί με την Αίγυπτο και τα ΗΑΕ, που εκτός από τα οικονομικά συμφέροντα τούς συνδέει και η αντι-ιρανική πολιτική τους. Ενώ έχει αποκτήσει πλέον και το στρατηγικό βάθος που αναζητούσε από την αρχή, με τη στρατηγική συμφωνία Ελλάδος - Ισραήλ, που υπογράφτηκε το 2011 και η οποία δεν δημοσιοποιήθηκε ποτέ, για λόγους ασφάλειας.

Και κάπως έτσι γεννιέται ο πολλά υποσχόμενος και εκ των πραγμάτων ισχυρός τετραμερής άξονας Ισραήλ - Κύπρος - Ελλαδα - Αίγυπτος και τα επιμέρους τρίγωνα συνεργασιών, μεταξύ των τεσσάρων. Τέσσερις που πλέον καθοδηγούνται στον σχηματισμό ενός πενταγώνου με την προσθήκη της Ιορδανίας, ενώ βέβαιοι σύμμαχοι, λόγω των σχέσεων με το Ισραήλ, θεωρούνται οι Ηνωμένες Πολιτείες.