Σημερινή

Τετάρτη, 26/09/2018
RSS

Το ελληνικό στοίχημα στα Βαλκάνια

| Εκτύπωση | 04 Μάρτιος 2018, 18:05 | Της Μαρίνας Χατζηκώστα

«ΡΩΣΙΚΗ» ΡΟΥΛΕΤΑ ΣΤΟΝ ΔΡΟΜΟ ΠΡΟΣ ΤΗΝ Ε.Ε. ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΞΙ ΠΑΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ

ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΔΩΣΕΙ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΕΣ, Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΚΟΜΙΣΙΟΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΕ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΕΙΑ ΤΟΥ ΣΤΙΣ ΕΞΙ ΧΩΡΕΣ ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ, ΚΡΙΝΟΝΤΑΣ ΠΩΣ Η ΠΟΡΕΙΑ ΤΟΥΣ ΕΙΝΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΕΣ. Η Ε.Ε. ΕΧΕΙ ΠΕΣΕΙ ΣΤΗ ΜΑΧΗ ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ, ΠΡΟΚΕΙΜΕΝΟΥ ΝΑ ΑΥΞΗΣΕΙ ΤΗΝ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΗ ΠΕΡΙΟΧΗ, ΑΛΛΑ ΚΥΡΙΩΣ ΓΙΑ ΝΑ ΜΕΙΩΣΕΙ ΤΗΝ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ ΠΟΥ ΑΥΞΑΝΕΤΑΙ ΘΕΑΜΑΤΙΚΑ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ. Η ΡΩΣΙΑ ΚΑΙ Η ΚΙΝΑ ΔΕΙΧΝΟΥΝ ΕΠΙΣΗΣ ΕΝΤΟΝΟ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ, ΣΕ ΕΝΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΔΙΕΚΔΙΚΗΣΗΣ ΠΟΥ ΑΡΧΙΣΕ ΠΛΕΟΝ ΝΑ ΚΟΡΥΦΩΝΕΤΑΙ ΣΤΟΝ ΑΠΟΗΧΟ ΤΩΝ ΑΛΛΑΓΩΝ ΠΟΥ ΕΠΕΡΧΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ

Το 2018 τα Βαλκάνια εξακολουθούν να «μαστίζονται» από πληγές, ελλείμματα, αντιπαραθέσεις και αμφισβητούμενα σύνορα, με τις εκκρεμότητες να μην περιορίζονται στο θέμα του ονοματολογικού Ελλάδας - Σκοπίων


Στον πρώτο απολογισμό του μετά την ολοκλήρωση της περιοδείας του, ο πρόεδρος της Κομισιόν, Ζαν Κλοντ Γιούνκερ, συνεχάρη τις έξι χώρες των Βαλκανίων για τις μεταρρυθμίσεις που έχουν ολοκληρώσει με επιτυχία, ζήτησε ωστόσο απ' όλες να τα βρουν με τους γείτονες, καθώς αλυτρωτικές βλέψεις, φυλετικές και συνοριακές διαφορές δεν έχουν χώρο στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην Αλβανία, την οποία χρέωσε μάλιστα με μη επίδειξη κατανόησης.

Αντίθετα επαίνεσε τα κράτος των Σκοπίων, πέφτοντας μάλιστα σε προκλητικό ολίσθημα, αποκαλώντας τη χώρα «Μακεδονία», τους κατοίκους της «Μακεδόνες» και κρίνοντας ως γραφειοκρατικό το προσωρινό όνομα της χώρας, ως Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας.

Βέβαια η Κομισιόν έσπευσε να ρίξει την ευθύνη σε σφάλμα μετάφρασης και να εξηγήσει με γραπτή ανακοίνωση πως ο Ζαν Κλοντ Γιούνκερ αποκαλεί το κράτος των Σκοπίων αποκλειστικά και μόνο με το συμφωνηθέν προσωρινό όνομα, το οποίο έχει αποδεχτεί ως τέτοιο και η Ελλάδα. Η Ε.Ε. βρίσκεται σε ιδιαίτερα δύσκολη θέση, καθώς αφενός οφείλει να διατηρεί τις ισορροπίες, πόσω δε μάλλον όταν οι διαφορές των Βαλκανίων επηρεάζουν χώρες που είναι ήδη μέλη της, όπως η Ελλάδα, η οποία βρίσκεται σε συνομιλίες για την ονοματοδοσία των Σκοπίων, ενώ εξακολουθεί να έχει και σημαντικά προβλήματα με την Αλβανία, μεταξύ των οποίων η οριοθέτηση της ΑΟΖ που πρόσφατα αρνήθηκε να υπογράψει ο Αλβανός Πρόεδρος, ζητώντας επαναδιαπραγμάτευση.

Από την άλλη, όμως, η ευρωπαϊκή διπλωματία κορυφώνεται, καθώς βλέπει την επιρροή της στα Βαλκάνια να εκμηδενίζεται την ώρα που κορυφώνεται η επιρροή της Τουρκίας, με υποστηρικτή τη Ρωσία. Αυτή η παρτίδα, που για χρόνια βρισκόταν σε χειμερία νάρκη, άρχισε να παίζεται εκ νέου και αναμένεται να είναι ιδιαίτερα δύσκολη.

Το βαλκανικό στοίχημα

Ήδη από το 2003, επί ελληνικής προεδρίας της Ε.Ε., οι ηγέτες της Ενωμένης Ευρώπης είχαν διακηρύξει από τη Θεσσαλονίκη ότι «το μέλλον των Δυτικών Βαλκανίων βρίσκεται εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης». Το 2018 τα Βαλκάνια εξακολουθούν να «μαστίζονται» από πληγές, ελλείμματα, αντιπαραθέσεις και αμφισβητούμενα σύνορα, με τις εκκρεμότητες να μην περιορίζονται στο θέμα του ονοματολογικού Ελλάδας - Σκοπίων.

Είναι ίσως η πιο εύθραυστη περιοχή της ευρωπαϊκής ηπείρου και παράλληλα η πιο εύφλεκτη. Με βάση τα όσα έχουν διαδραματιστεί μέχρι σήμερα, αν και ο Ζαν Κλοντ Γιούνκερ αναμένεται να καταθέσει τις επίσημες προτάσεις του τον Απρίλιο, αναμένεται πως ο δρόμος για ένταξη της Σερβίας, του Μαυροβουνίου, της Αλβανίας, των Σκοπίων, της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και του Κοσόβου, θα ανοίξει μετά το 2025.

Τα τελευταία 20 χρόνια η Άγκυρα εκμεταλλεύτηκε δεόντως το οθωμανικό παρελθόν των Βαλκανίων και αναγνώρισαν ως τουρκικές τις εξισλαμισμένες ομάδες Σλάβων, τόσο στα Σκόπια, όσο και σε Βοσνία και Κόσοβο. Επιχειρεί ταυτόχρονα μεγαλύτερο ρόλο σε Αλβανία, όπου διατηρούν στρατιωτικές βάσεις, αλλά και στη Σερβία, αναλαμβάνοντας ρόλο ειρηνοποιού με τη Βοσνία. Σε αυτό το ήδη περίπλοκο σκηνικό έρχονται να προστεθούν δυνάμεις όπως η Σαουδική Αραβία και το Κατάρ αναζητώντας ερείσματα επιρροής στους μουσουλμανικούς πληθυσμούς της περιοχής, κυρίως σε Βοσνία και Κόσοβο.

Ρουλέτα για έξι

Τα προβλήματα γειτονίας και φυλών στα Βαλκάνια αποτελούν τα σοβαρότερα προβλήματα, καθιστώντας το σύνολο της περιοχής εύθραυστο. Οι Σέρβοι μέχρι σήμερα «συγκρούονται» με τους Αλβανούς τόσο στο εσωτερικό, όσο και σε Κόσοβο και Αλβανία. Καλά κρατούν και οι διαφορές με τους Βόσνιους και τους Κροάτες στη Βοσνία, καθώς και με μέρος του πληθυσμού του Μαυροβουνίου.

Στα τέλη του 2016, οι Αρχές του Μαυροβουνίου είχαν μάλιστα στοχοποιήσει σερβικούς και ρωσικούς κύκλους με την κατηγορία ότι σχεδίαζαν πραξικόπημα για να αποτρέψουν την ένταξη της χώρας στο ΝΑΤΟ, η οποία επετεύχθη τελικά τον Ιούνιο του 2017. Παράλληλα οι Αλβανοί εθνικιστές προκαλούν ημικρανία, όχι μόνο στην περιοχή, αλλά και στις δυτικές δυνάμεις που είχαν ταχθεί υπέρ της ανεξαρτησίας του Κοσόβου. Βασικός στόχος τους είναι υλοποίηση του ονείρου της ούτω καλούμενης μεγάλης Αλβανίας, που θα περιλαμβάνει πολλές περιοχές όχι μόνο της Ελλάδας, αλλά μέχρι και τη Σερβία και φυσικά το Κόσοβο.

Σε Μαυροβούνιο και Σκόπια οι Αλβανοί συγκρούονται επίσης με το σλαβομακεδονικό στοιχείο και κοιτούν μια «τριχοτομημένη» Βοσνία. Το Κόσοβο, στο μεταξύ, δεν έχει, ακόμη, επικυρώσει την οριοθέτηση των συνόρων του με το Μαυροβούνιο, όπως του ζητούν οι Βρυξέλλες, καθώς πολλοί στην Πρίστινα διαφωνούν υποστηρίζοντας ότι «χαρίζουν εδάφη στους Μαυροβούνιους».

«ΝΑΤΟϊκή στρατολόγηση»

Το ΝΑΤΟ, βέβαια, έχει ήδη «στρατολογήσει» στις τάξεις του την Αλβανία, την Κροατία και το Μαυροβούνιο και ταυτόχρονα διατηρεί έντονη παρουσία στο Κόσοβο, αλλά και εγκαταστάσεις στο Σεράγεβο. Η ευρωατλαντική προοπτική των Βαλκανίων κατά καιρούς βρέθηκε στην κορυφή της ατζέντας της συμμαχίας, πριν πέσει επίσης σε χειμερία νάρκη και ξυπνήσει ξανά πρόσφατα, την ώρα που τα «γεωστρατηγικά παιχνίδια» στην ευρύτερη περιοχή σκληραίνουν και γίνονται πιο ανταγωνιστικά από ποτέ.

Η ρωσική παρουσία σε Σερβία, Μαυροβούνιο και Σκόπια προκαλεί σίγουρα έντονο πονοκέφαλο στη συμμαχία, που πλέον διεκδικεί το χαμένο έδαφος. Από την άλλη οι Κινέζοι διατηρούν επίσης βάσεις στη Σερβία και στα Σκόπια. Στο ΝΑΤΟ θεωρούν ότι, μετά την ένταξη του Μαυροβουνίου το 2017, οι επόμενες χώρες που θα μπορούσαν να πάρουν σειρά είναι η Βοσνία και τα Σκόπια, γι' αυτό αυξάνουν και τις πιέσεις για λύση του προβλήματος των Σκοπίων με την Ελλάδα.

Η θέση της Ελλάδας

Σαφώς και η προοπτική ένταξης των Δυτικών Βαλκανίων στην Ε.Ε. αποτελεί στρατηγική επιλογή και της Ελλάδας, αφού η θέσης ισχύος που κατέχει σε συνδυασμό με την ανάγκη των Βαλκανίων να ανήκουν κάπου, μπορεί να δώσει οριστική λύση στα προβλήματα, κυρίως συνοριακής φύσης και αλυτρωτισμού, που αντιμετωπίζει με τους γείτονες.

Άλλωστε για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μεταξύ των προϋποθέσεων είναι η πλήρωση του κριτηρίου καλής γειτονίας. Τα προβλήματα της Ελλάδας με τα Σκόπια είναι πλέον λίγο - πολύ γνωστά, λόγω της έντονης επικαιρότητας των συνομιλιών για λύση στο ονοματολογικό και σε αυτά έχουμε αναφερθεί ουκ ολίγες φορές. Το δεύτερο μεγάλο εθνικό ζήτημα της Ελλάδας, στα Βαλκάνια, είναι το αλβανικό, για το οποίο επίσης γίνονται διπλωματικές κινήσεις, οι οποίες παραμένουν περισσότερο στο παρασκήνιο.

Ο αλβανικός εθνικισμός εξακολουθεί να λειτουργεί σε βάρος της εθνικής ελληνικής μειονότητας εντός των συνόρων της Αλβανίας, ειδικά σε περιοχές όπως η Χειμάρρα. Ο Γιούνκερ σε αυτήν την περίπτωση ήταν ξεκάθαρος μιλώντας στον Έντι Ράμα. Του διαμήνυσε πως οφείλει να τα βρει με την Ελλάδα και όχι απλώς να διακηρύσσει τη θέλησή του προς αυτήν την κατεύθυνση.

Μία εβδομάδα νωρίτερα, ο Πρόεδρος της Αλβανίας αρνήθηκε να επικυρώσει τη συμφωνία της Ελλάδας με την Αλβανία για οριοθέτηση της ΑΟΖ, υποστηρίζοντας μάλιστα πως η διαπραγμάτευση πρέπει να ξεκινήσει από την αρχή, καθώς η διεκδίκηση της Ελλάδας των ναυτικών μιλίων είναι εσφαλμένη. Κατηγόρησε μάλιστα την Ελλάδα ότι διεκδικεί θαλάσσια τμήματα της Αλβανίας.

Όλα αυτά τη στιγμή που στο προσκήνιο επανέρχεται και το ζήτημα των τσάμηδων, οι οποίοι σπεύδουν στην Τουρκία για μετάφραση τίτλων ιδιοκτησίας που, σύμφωνα με τους ίδιους, απώλεσαν μετά από ελληνικούς διωγμούς και πλέον διεκδικούν, σε ελληνικά τμήματα της Ηπείρου, του Κιλκίς και της Χαλκιδικής.