Σε μία Έκθεση στη Λανς, ξεδιπλώνεται όλο το μεγαλείο του πιο ιστορικού ίσως τόπου στον πλανήτη μας
Η Μεσοποταμία, το σημερινό Ιράκ δηλαδή, σπαράσσεται από πολέμους με αποτέλεσμα να κινδυνεύουν αρχαιολογικοί θησαυροί, που ανήκουν όχι μόνο στους κατοίκους της περιοχής αλλά ολόκληρης της ανθρωπότητας

Την ώρα που ηγέτες χωρών και κυβερνήσεων απ' όλον τον κόσμο συναντιόντουσαν στα Εμιράτα για να συντονίσουν τις προσπάθειες προστασίας αρχαιολογικών θησαυρών, που κινδυνεύουν από πολέμους αλλά και φυσικές καταστροφές, στη γαλλική πόλη Λανς άνοιγες τις πύλες της μοναδική Έκθεση με εκατοντάδες αντικείμενα, που συνέβαλαν στο να ξεδιπλωθεί όλο το μεγαλείο της Μεσοποταμίας. Μιας περιοχής, από την οποία, ο γράφων και πολλοί άλλοι, πιστεύουμε, ξεκίνησαν όλα. Ελάχιστοι δεν έχουν ακούσει για τους κρεμαστούς κήπους της Βαβυλώνας, τον πύργο της Βαβέλ, το Ναβουχοδονόσορα και τον Κατακλυσμό. Η Μεσοποταμία είναι γνωστή στο κοινό, αλλά πόσοι είχαν άραγε την τύχη να την επισκεφθούν;

Ανυπολόγιστη αρχαιολογική αξία
Στη Λανς ο επισκέπτης έχει τη μοναδική ευκαιρία να δει αριστουργήματα μιας εποχής, κατά τη διάρκεια της οποίας άνθισαν μοναδικοί πολιτισμοί, πριν από 3.000 χρόνια. Η ιστορία της Μεσοποταμίας ξεκινά με την καθιέρωση της γραφής, προς το τέλος της τέταρτης χιλιετίας προ Χριστού, και τελειώνει το 331 π.Χ με την κατάκτηση της Βαβυλώνας από τον Μέγα Αλέξανδρο.

Η Μεσοποταμία είναι περίπου το σημερινό Ιράκ, αλλά επίσης περιλαμβάνει τμήματα της Συρίας και της Τουρκίας.
Τα αντικείμενα που εκτίθενται στη Λανς έχουν ανυπολόγιστη αρχαιολογική αξία, όπως για παράδειγμα ένα άγαλμα από αλάβαστρο, του 2250 π.Χ., που αναπαριστά έναν άνθρωπο με γένια, ξυρισμένο κεφάλι και συγκλονιστικά μάτια από λάπις λαζούλι. Οι αρχαιολόγοι άρχισαν να ψάχνουν για τη Μεσοποταμία τον 19ον αιώνα, όταν άρχισαν οι μεγάλες ανασκαφές σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.

Βασικός τους στόχος ήταν οι αυτοκρατορίες των Ασσυρίων και των Βαβυλωνίων στη Μεσοποταμία, οι οποίες αναφέρονταν σε κλασικά κείμενα και στη Βίβλο. Όχι μόνο εντόπισαν την αρχαία πρωτεύουσα των Ασσυρίων, Χορσαμπάντ, λίγα χιλιόμετρα βορειανατολικά της Μοσούλης στο βόρειο Ιράκ, αλλά ανακάλυψαν και τον ξεχασμένο πολιτισμό των Σουμέριων, οι οποίοι κάποτε είχαν κυριαρχήσει στα νότια της περιοχής. Ήταν ένας κόσμος ξένος και εξωτικός, που όμως συνέθετε όλα τα χαρακτηριστικά των αυτοκρατοριών, των πόλεων κρατών και των βασιλιάδων.

Μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, η ιδέα της Μεσοποταμίας εξήρε τη φαντασία της Δύσης. Οι Δυτικοί εντυπωσιάστηκαν από το μεγαλείο των αυτοκρατορικών δυνάμεων, που ερχόντουσαν στο φως και που εξηγούσαν τον κόσμο της Βίβλου. Ο πολιτισμός της Μεσοποταμίας έχει εισχωρήσει στη δική μας κουλτούρα.

Συνεπήρε τους πάντες
Στην αρχή του 20ού αιώνα, η Μεσοποταμία είχε συνεπάρει τους πάντες, από τους καλλιτέχνες ώς τους αρχιτέκτονες. Πολλά κτήρια στη Νέα Υόρκη είναι κατασκευασμένα με βάση την αρχιτεκτονική της περιοχής αυτής. Είναι επίσης βασικό το να καταλάβει κανείς τι εννοούμε λέγοντας για Μεσοποταμία. Οι αρχαίοι Έλληνες ήταν αυτοί που της έδωσαν το όνομα, που σημαίνει «η περιοχή ανάμεσα σε δύο ποταμούς».

Αναφερόντουσαν στα εδάφη ανάμεσα στους ποταμούς Ευφράτη και Τίγρη, το λεγόμενο λίκνο του πολιτισμού, όπου οι άνθρωποι ίδρυσαν οργανωμένες κοινωνίες, βασισμένες στη γεωργία, και που άνθησαν το 6.000 π.Χ. Σε κάποιο σημείο της αρχαιότητας, η γη των Σουμέριων (σημερινό Ιράκ και Κουβέιτ), σημαδεύτηκε από συστήματα άρδευσης, προκειμένου να αποδώσει τα μέγιστα η εύφορη γη της νότιας Μεσοποταμίας.

Προκειμένου να οργανωθεί με τον καλύτερο τρόπο το δίκτυο της άρδευσης και των καναλιών, ιδρύθηκε ένα διοικητικό σύστημα, που οδήγησε στην άνοδο των πρώτων πόλεων-κρατών, όπως ήταν η Ουρούκ. Στη συνέχεια ιδρύθηκαν τα βασίλεια και με την πάροδο του χρόνου οι αυτοκρατορίες.

Εξελιγμένη κουλτούρα
Αυτό που συνέδεε τις διάφορες φάσεις της μακράς ιστορίας της Μεσοποταμίας ήταν τα κοινά έθιμα και συνήθειες, οι παραδόσεις, οι μύθοι και οι θρύλοι, καθώς και τα θρησκευτικά πιστεύω - με άλλα λόγια μια ξεχωριστή και εξελιγμένη κουλτούρα.

Μετά την ανακάλυψη -γύρω στο 3.200 π.Χ.- από τους Σουμέριους ενός συστήματος γραφής, οι κάτοικοι της Μεσοποταμίας προχώρησαν ακόμα περισσότερο γράφοντας πάνω σε μαλακό πηλό και ύστερα αποξηραίνοντας τον σχηματίζοντας τεράστια κείμενα, πολύτιμα για να μάθουμε πώς ζούσαν εκείνη την εποχή οι άνθρωποι της Μεσοποταμίας.

Είναι η περισσότερο γνωστή ως σφηνοειδής γραφή. Άλλα κείμενα διασώθηκαν χαραγμένα πάνω σε μαλακούς κυλίνδρους, τους οποίους στη συνέχεια εξέθεταν στον ήλιο για να ξεραθεί ο πηλός και να διασωθούν αυτά που ήταν γραμμένα πάνω του. Και ο τρόπος που μετρούμε τον χρόνο, όταν διαιρούμε την ώρα σε 60 λεπτά, κληρονομήθηκε από τους κατοίκους της Μεσοποταμίας.

Αρχαιολόγοι επισημαίνουν πως η ιδέα της Μεσοποταμίας βασίζεται στον τρόπο της γραφής. Είναι η αίσθηση πως μπορούμε να συνεχίσουμε τον πολιτισμό 3.000 χρόνων μέσω του γραπτού κειμένου. Υπήρξαν γραφειοκράτες που διατήρησαν την παράδοση, παρά την άνοδο και την πτώση των αυτοκρατοριών και την άφιξη νέων λαών και ιδεών. Η Μεσοποταμία είναι σαν ένα σφουγγάρι, που αφομοιώνει τους νεοφερμένους. Βλέπει λοιπόν κανείς τη συνέχιση θρησκειών και διοικητικών πρακτικών.

Από την ώρα που η Μεσοποταμία είναι τόσο αρχαία, διεκδικεί αναπόφευκτα και πολλές πρωτιές. Αρχαιολόγοι επισημαίνουν τον τρόπο κατασκευής κεραμικών, καθώς επίσης και την αξιοσημείωτη πρόοδο στα μαθηματικά, την ιατρική και την αστρονομία. Ακόμα και η πρώτη κατανάλωση μπίρας, προέρχεται από τη Μεσοποταμία.

Στο επίκεντρο της Μέσης Ανατολής
Σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, ο τόπος της Μεσοποταμίας ήταν ένας σημαντικός λόγος για την επιτυχία της, καθώς δημιουργήθηκε μια εξαιρετικά πετυχημένη γεωργική κουλτούρα, που παρείχε τα πάντα στους κατοίκους της περιοχής. Η Μεσοποταμία ήταν στο επίκεντρο της Μέσης Ανατολής. Εντούτοις, παρόλο που οι καλλιέργειες απέδιδαν πλούσιους καρπούς, τα μέλη της κοινωνίας υποχρεώθηκαν να τις ανοίξουν γιατί τους έλλειπαν πολλά βασικά είδη, όπως η ξυλεία, οι πέτρες και ο σίδηρος. Αυτό σημαίνει ότι οι πολιτισμοί της Μεσοποταμίας ήταν ανοιχτοί και δυναμικοί.

Οι κάτοικοι της Μεσοποταμίας και των υψιπέδων του σημερινού Ιράν είχαν αναπτύξει πολύ στενές σχέσεις. Τα όρη Ζάγκρος, πλούσια σε κασσίτερο, πρόσφεραν τη δυνατότητα κατασκευής όπλων, αργυρού και χρυσού. Τα σημαντικότερα μνημεία της Μεσοποταμίας κατασκευάστηκαν ή διακοσμήθηκαν από υλικά με προέλευση το Ιράν.

Για παράδειγμα, οι ζιγκουράτ, κτίσματα με πολλά πατώματα που χαρακτήριζαν τις πόλεις της Μεσοποταμίας, ιδιαίτερα της Βαβυλώνας και ενέπνευσαν τον πύργο της Βαβέλ. Δυστυχώς, τα τελευταία χρόνια οι φανατικοί τζιχαντιστές του Ισλαμικού Κράτους έχουν προκαλέσει ανεπανόρθωτες καταστροφές σε πολλά μνημεία της Μεσοποταμίας.

Πολυπολιτισμικές κοινωνίες
Υπήρχε στην αρχή η αντίληψη πως όλα τα έκαναν οι Σουμέριοι, ενώ αρχαιολόγοι τώρα επισημαίνουν πως μεγάλο ρόλο διαδραμάτισαν και οι Ασσύριοι. Οι κοινωνίες ήταν πολυπολιτισμικές. Σύμφωνα με την άποψη ορισμένων αρχαιολόγων, η σημαντικότερη συνεισφορά της Μεσοποταμίας στον σύγχρονο κόσμο, είναι η ίδια η πόλη, όπου μπορούσαν να εξελιχθούν όλες οι διαδραστικές δυναμικές.

Στο πέρασμα των αιώνων βλέπει κανείς την ανάπτυξη μαζικών αστικών κέντρων, με χιλιάδες ανθρώπους να ζουν μαζί. Οι αρχαιολόγοι ακόμα δεν μπορούν να εξηγήσουν τι ήταν αυτό που συνέβαλε ώστε να επιδιώκουν τη συνύπαρξη. Υπάρχουν πολλοί πιθανοί παράγοντες, όπως το περιβάλλον ή η ανάγκη της διαχείρισης των πόρων.

Η Μεσοποταμία προσφέρει τις αρχικές αποδείξεις και τις απαντήσεις για πολλά ερωτήματα που έχουν οι άνθρωποι της σύγχρονης εποχής για τον τρόπο της ζωής τους. Πώς δηλαδή μπορείς να διαχειριστείς μεγάλους αριθμούς ανθρώπων που ζουν μαζί; Πώς μπορείς να τους αναθρέψεις;

Πώς μπορείς να αποκτήσεις ικανό αριθμό τροφίμων για να μπορέσεις να τους θρέψεις; Πώς αντιμετωπίζεις το πρόβλημα του υπερπληθυσμού; Και ποια τεχνολογία σού επιτρέπει να δημιουργήσεις τις ιεραρχίες σε μια κοινωνία, ώστε να δημιουργηθεί η αίσθηση της συλλογικής ταυτότητας; Γι' αυτό οι πόλεις όπως τις σκεφτόμαστε σήμερα, είναι η μεγαλύτερη κληρονομιά της Μεσοποταμίας.