Από τη μέχρι τότε εμπειρία αναφορικά με τον χειρισμό των προβλημάτων, που προέκυψαν από την εισβολή, διαφάνηκε ότι τις γενικότερες κατευθύνσεις έπρεπε να διαγράφει ένα σώμα, στο οποίο θα αντιπροσωπευόταν ασφαλώς ο ιδιωτικός τομέας και ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες, αλλά ταυτόχρονα θα υπήρχε έντονη κυβερνητική παρουσία, ώστε να λαμβάνονται γρήγορες αποφάσεις χωρίς να παρίσταται πάντοτε ανάγκη παραπομπής των εισηγήσεων για έγκριση από κάποιο άλλο ανώτερο ή αρμόδιο σώμα. Βέβαια το σώμα αυτό δεν θα έπαυε να λειτουργεί υπό συμβουλευτική ιδιότητα προς την Κυβέρνηση.
Με δική μας εισήγηση προς τον Υπουργό Οικονομικών συστάθηκε η Συμβουλευτική Οικονομική Επιτροπή (ΣΟΕ), στην οποία την Κυβέρνηση εκπροσωπούσαν ο Υπουργός Οικονομικών (Πρόεδρος) και οι Υπουργοί Εμπορίου και Βιομηχανίας και Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, με τους Συμβούλους τους, συμμετείχαν ο Διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας και οι Γενικοί Διευθυντές των Υπουργείων Οικονομικών, Εμπορίου και Βιομηχανίας, Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων και του Γραφείου Προγραμματισμού.
Την εργοδοτική πλευρά εκπροσωπούσαν το ΚΕΒΕ και η ΟΕΒ και την εργατική η ΠΕΟ κι η ΣΕΚ. Τέλος, επιλέγηκαν και διορίστηκαν ως εμπειρογνώμονες από τον ιδιωτικό τομέα οι μέχρι τότε διατελέσαντες Υπουργοί Οικονομικών και Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων Ρηγίνος Θεοχάρης, Ρένος Σολομίδης και Τάσσος Παπαδόπουλος.
Η ΣΟΕ, η οποία συνήλθε στην πρώτη της συνεδρία στις 9 Σεπτεμβρίου 1974, ομολογουμένως επιτέλεσε σοβαρότατο έργο στην όλη προσπάθεια αντιμετώπισης των επιπτώσεων της εισβολής και την επαναδραστηριοποίηση της οικονομίας.
Μεταξύ των θεμάτων που εξετάσθηκαν από τη ΣΟΕ περιλαμβάνονταν η περικοπή των αμοιβών των εργαζομένων κλιμακωτά μέχρι 25% (εάν η επιχείρηση δεν απέλυε προσωπικό την περικοπή εκαρπούτο η ίδια), η εισφορά των ελεύθερων επαγγελματιών στο Ταμείο Ανακούφισης, η εισαγωγή νομοθετικής διαδικασίας που να ρυθμίζει τις απολύσεις εργοδοτουμένων, η μείωση των ενοικίων, η παροχή κυβερνητικής εγγύησης για τραπεζικά δάνεια σε ιδιώτες, τα επιτόκια, θέματα Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων, η οργάνωση Ειδικού Ταμείου Ανακούφισης, η αποπεράτωση ημιτελών κατοικιών κ.ά.
Πέραν της άμεσης επεξεργασίας διάφορων εισηγήσεων, που ετίθεντο από τα Μέλη, η ΣΟΕ ανέθετε σε μικρότερες Υποεπιτροπές τη μελέτη κι ετοιμασία σύντομων εκθέσεων με εισηγήσεις περί του πρακτέου σε συγκεκριμένα θέματα. Τέτοιες Υποεπιτροπές έγιναν π.χ. για τις Επιπτώσεις από την Τουρκική Εισβολή πάνω στην Απασχόληση και τις Κοινωνικές Ασφαλίσεις (πρόεδρος Ρένος Σολομίδης), για τα Επιτόκια των Υφισταμένων Δανείων (πρόεδρος Χριστάκης Στεφανή) και για το Θέμα των Υφισταμένων Χρεών (υπό την προεδρία μου).
Ο χρήσιμος ρόλος της ΣΟΕ καθιερώθηκε έκτοτε, ώστε ο θεσμός να συνεχίσει να υφίσταται για πολύ καιρό. Θα ήταν καλό εάν γινόταν μεγαλύτερη χρήση της ΣΟΕ από τους εκάστοτε Υπουργούς Οικονομικών για προώθηση λήψης συναινετικών αποφάσεων πάνω σε σοβαρά θέματα οικονομικής κι αναπτυξιακής πολιτικής ευρύτερης σημασίας που προκύπτουν συνεχώς, κατά το τότε πρότυπο της τριμερούς συνεργασίας στο Εργατικό Συμβουλευτικό Σώμα για εργασιακά και κοινωνικά θέματα στο Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Δυστυχώς, με την πάροδο του χρόνου και οι δύο θεσμοί εξασθένησαν. Στη μεταμνημονιακή περίοδο που διερχόμεθα είναι αδήριτη ανάγκη επανασύστασης/επαναδραστηριοποίησής τους.
Στο Γραφείο Προγραμματισμού, πέραν της συνεχούς προσπάθειας διασαφήνισης, συγκεκριμενοποίησης και προώθησης των αποφάσεων των πιο πάνω σωμάτων και της προώθησης άλλων ιδεών, μέτρων και σχεδίων σε συνεργασία με τα αρμόδια Υπουργεία, είχαμε αναλάβει άλλες επίκαιρες δραστηριότητες. Καταγράψαμε και δημοσιοποιήσαμε τις ζημιές που επισώρευσε η εισβολή, καθώς και τις απώλειες κάθε τομέα από την αποκοπή του βόρειου τμήματος της Νήσου σε συνεργασία με τα αρμόδια Τμήματα, για σκοπούς αποτίμησης της καταστροφής και διαπραγματεύσεων.
Σε συνεργασία με το Κτηματολόγιο έγινε η επεξεργασία και καταγραφή επί χάρτου όλων των περιουσιακών στοιχείων κι άλλων φυσικών πόρων ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο σε όλη την κατεχόμενη περιοχή, κατά τρόπο που εύκολα μπορούσε κανένας να διαπιστώσει την οικονομική σημασία κάθε περιοχής. Με βάση τα στοιχεία αυτά και την εργασία που έγινε αναφορικά με την οικονομική πτυχή της λύσης του Κυπριακού, είμαστε σε θέση να γνωμοδοτήσουμε πάνω σε διάφορες οικονομικές πτυχές του Κυπριακού και δεν ήταν λίγες οι φορές που το κάναμε.
Ανώτερος Λειτουργός Προγραμματισμού, ο Γιώργος Χατζηαναστασίου, συνόδευσε τη Διαπραγματευτική Ομάδα με επικεφαλής τον Τάσσο Παπαδόπουλο στη Βιένη το 1975, όπου παρουσιάστηκαν οι προτάσεις της ελληνοκυπριακής πλευράς μετά τη συνάντηση και την πρώτη Συμφωνία Κορυφής μεταξύ Μακαρίου-Ντενκτάς νωρίτερα τον ίδιο χρόνο. Συμμετείχα προσωπικά σε ομάδα ανεπίσημων συμβούλων του μετέπειτα Διαπραγματευτή Γιώργου Ιωαννίδη και συνόδευσα τον μ. Πρόεδρο Σπύρο Κυπριανού στη συνάντηση με τον Ραούφ Ντενκτάς στη Νέα Υόρκη τον Γενάρη του 1985.
Άλλος Λειτουργός Προγραμματισμού, ο Κώστας Αποστολίδης, αποσπάστηκε στην ειδική Ομάδα Εργασίας στο Υπουργείο Εξωτερικών για υποβοήθηση του έργου του Συνομιλητή. Εξάλλου δεν ήταν ευκαταφρόνητη η ενασχόλησή μας την εποχή εκείνη με την ετοιμασία σε συνεργασία με το Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών ενημερωτικού υλικού προς ενημέρωση των ξένων, κυρίως, δημοσιογράφων, οι οποίοι επέδειξαν πράγματι τεράστιο ενδιαφέρον για τις δυνατότητες επιβίωσης της κυπριακής οικονομίας.
Η κατατόπιση και διαφώτιση της διεθνούς κοινής γνώμης ήταν απαραίτητη εν όψει της επικρατούσας εντύπωσης ότι ήταν η δική μας πλευρά που προκάλεσε την καταστροφική εισβολή. Οι τρομακτικές απώλειες σε έμψυχο κι άψυχο υλικό βοήθησαν στη μεταστροφή του κλίματος στις σκέψεις και τις καρδιές των δεκάδων δημοσιογράφων που συναντήσαμε, αν κρίνει κανένας από τις ανταποκρίσεις και τα άρθρα που δημοσίευσαν στις έγκριτες εφημερίδες και τα περιοδικά τους.
ΔΡ ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com
