Σημερινή

Παρασκευή, 21/09/2018
RSS

Μιστέρο Μπούφο, Ήχοι κι Απόηχοι!

| Εκτύπωση | 01 Ιούλιος 2018, 18:00 | Με την Δρα Νίκη Κατσαούνη

Παγκόσμια Πρώτη (22/6/2018 ) του Μιστέρο Μπούφο του Ντάριο Φο σε σκηνοθεσία -μουσική - στίχους - δραματουργία, του Κώστα Γάκη. Θ

ΝΤΑΡΙΟ ΦΟ: «ΤΑ ΠΑΝΤΑ ΕΞΑΡΤΩΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΠΟΥ ΓΕΝΝΗΘΗΚΕΣ»

ΕΚ ΤΩΝ...ΥΣΤΕΡΩΝ ΣΥΝΕΒΑΛΕ ΤΑ ΜΑΛΑ Η ΠΑΡΕΜΒΟΛΗ, ΑΠΟ ΜΕΡΟΥΣ ΤΟΥ ΕΥΡΥΜΑΘΟΥΣ ΚΩΣΤΑ ΓΑΚΗ, ΤΟΥ ΑΝΑΛΟΓΟΥ ΔΙΚΟΥ ΜΑΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝΤΟΣ, ΟΙ ΡΙΜΕΣ ΑΓΑΠΗΣ, ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΥΡΙΩΣ ΕΡΩΤΙΚΑ, ΓΡΑΜΜΕΝΑ ΣΑΝ ΠΕΤΡΑΡΧΙΚΑ ΣΟΝΕΤΑ, ΑΓΝΩΣΤΟΥ ΚΥΠΡΙΟΥ ΠΟΙΗΤΗ ΠΟΥ ΣΥΝΕΛΕΞΕ ΚΑΙ ΕΠΙΜΕΛΗΘΗΚΕ Η ΘΕΜΙΣ ΣΙΑΠΚΑΡΑ - ΠΙΤΣΙΛΛΙΔΟΥ ΑΠΟ ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΟ ΤΟΥ 16ΟΥ ΑΙΩΝΑ

Η παράσταση του Κώστα Γάκη, όμως, δεν φαίνεται, οπτικά, δύσβατο πεδίο. Η κοπέλα δίπλα μου άνοιξε το κινητό της ΜΟΝΟ μια στιγμή, ύστερα αφοσιώθηκε ψυχή τε και σώματι στην παράσταση κι άρχισε να γελά, χωρίς νομίζω ειδική προπαιδεία στην αρχαία ή τη νέα κωμωδία ή τα μεσαιωνικά Μυστήρια


Πάρε συγγραφείς σαν τον Ζοζέ Σαραμάγκου και ανθρώπους του θεάτρου σαν τον Ντάριο Φο, κι ένας πάππος αγρότης, ή ‘’απόστολος’’ ψαράς, ή το άκουσμα από το ενδεκασύλλαβο τραγούδι των σχοινοποιών των Συρακουσών και ‘’τους παραμυθάδες της λίμνης’’, ή μια γιαγιά Ελένη Ματαρά, Μικρασιάτισσα, που τραγουδά σκοπούς καρσιλαμά σε 9/8, όλοι αυτοί καθιστοί στο πίσω κάθισμα, καλόβολα φαντάσματα υποβολείου, ‘’μοιράζονται’’, μετά θάνατον, βραβεία και τιμές του γιου και το ‘’ντέρτι της καρδούλλας’’ το ανεξήγητο, του ροκά εγγονού: Δεν ξέρω αν αυτό ισχύει στην περίπτωση του πολυτεχνίτη και διόλου ερημοσπίτη μουσικού, σκηνοθέτη Κώστα Γάκη, μα και αυτός ‘’επέπεσε’’ στη νέα του παράσταση του ΘΟΚ, με ‘’παλιό’’ γρασαρισμένο οπλοστάσιο, προικώο που μόνος του έφτιαξε, άφαντος, στο ‘’Ρωμαίος και Ιουλιέτα για δύο’’ (μιας παράστασης που πήρε δύο Βραβεία, όταν ήμουν πρόεδρος της Κριτικής Επιτροπής του ΘΟΚ για την περίοδο 2013-14) που... γήτεψε το κοινό, ένας Σαίξπηρ μουσικοχορευτικός.

Πριν απ’ αυτό, έφτιαξε την ‘’Κατσαρίδα’’, και την έφερε κι αυτήν εδώ (2013), μα αυτήν δεν την είδα αλλά την... άκουσα, πήγε ο γιος μου μ’ ένα φίλο του και γύρισε... ολολύζοντας (από τη χαρά του): Άλλη γενιά αλγόριθμων αυτή, άλλων ρυθμών, πού να φτάσει την ηλικία μου, που δεν πιστεύουν ούτε απ’ αυτήν τη γενιά, στο ‘’ουσσούτε να περάουμεν’’ της παλαιάς μα ’’συνετικής και συναινετικής’’, πάντα, μοδός: Ο Κώστας Γάκης είναι ο Αναγεννησιακός, fast forward, δημιουργός, έχοντας διανύσει και εντρυφήσει στην ‘’αρχαιολογία’’ της Τέχνης και της Ιστορίας, με βούλα από το Πανεπιστήμιο Αθηνών, με δίπλωμα ηθοποιού από το Εθνικό, και με πτυχίο κλασικής κιθάρας, έ κάτι οίδε (με οι), το παιδί αυτό, από Θέατρο!

Το Μυστήριο του Μιστέρο

Η παράσταση του Μιστέρο Μπούφο, όμως, μια ανάθεση από τον ΘΟΚ, είναι μια κόντρα στον... Ντάριο Φο. Κείνος έπαιζε ‘’δέκα’’ ρόλους μόνος του, άντε και η Φράνκα Ράμε, εδώ ένα ρόλο τον υποδύονται πολλοί, π.χ: τον Μεθυσμένο και τον Γελωτοποιό. Τα Μυστήρια έργα θρησκευτικά των Παθών του Χριστού που ‘’παίζονταν’’ τον Μεσαίωνα στην Ευρώπη, Ιταλία, Γαλλία, Αγγλία Ισπανία από ‘’συντεχνίες’’ εργατών ήταν κοινοτικές καλλιτεχνικές θρησκευτικές εκδηλώσεις.

O Tony Harrison, σημαντικότατος Βρετανός ποιητής, δραματουργός, μεταφραστής από τα Αρχαία Ελληνικά (Ορέστεια) το 1977 και 1985 ανέβασε με το Εθνικό Θέατρο τα Mεσαιωνικά Βρετανικά Μυστήρια: της Δημιουργίας, των Παθών και της Κρίσεως σε μια 12ωρη - ολοήμερη παράσταση γεμάτη υπέροχη... λαϊκή (‘’χωρκάτικη’’) γλώσσα του μπασκλασάτου φτωχού Βορρά της Βρετανίας και τον σχεδιασμό της παράστασης με βαριά μηχανοκίνητα οχήματα και εργαλεία με τον Αδάμ και την Εύα να βγαίνουν ολοτσίτσιδοι από το χώμα και τον Θεό να τιμωρεί τους εκμεταλλευτές του λαού με μια κόλαση σαν - βιομηχανικό φορνέλλο. Την είδα με ευ-δαιμονία.

Δεν ήταν μια παράσταση μιας ημέρας, μα μιας ζωής, όπως θα σήμαινε τότε για κείνους που την σχεδίαζαν ολόχρονα και την ζούσαν, σαν κοινή Γιορτή, καλλιτεχνική, κοινωνική, αυθεντική όχι... τουριστική, μια φορά τον χρόνο... Τα Μυστήρια, με σκηνοθέτη τον Bill Bryden, σε ποιητικά κείμενα του Τony Harrison μετατρέψαν μια μεσαιωνική εμπειρία σε μια σύγχρονη ομάδα εργατών, που δουλεύουν για ένα κοινό σκοπό, ένα Κοινό Καλό. Αλλά πώς να μεταφέρεις ένα ιταλικό έργο βασισμένο στον Ιταλικό Μεσαίωνα της Παπικής Εξουσίας και της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας στα ανάλογα Ελληνικά - Κυπριακά και να μην... κολαστείς, ή να γίνεις κόλακας; Ε;

Τα Γεφυρώματα

Στην ελληνική γραμματεία ‘’Ο Χριστός Πάσχων’’, που είναι ένα τέτοιο έργο, ακόμα απασχολεί ως προς το ποιος και πότε το έγραψε, με κύριες υποθέσεις και υποψήφιο τον Γρηγόριο τον Ναζιανζηνό (τον Θεολόγο και Ιεράρχη) και τον συγγραφέα της ‘’Κατομυομαχίας’’, Θεόδωρο Προδρόμου. Δεν έχει ανεβαστεί. Την ‘’Ιφιγένεια εν Λουξουρίω’’ του Πέτρου Κατσαΐτη την είδαμε ήδη, όταν παραστάθηκε από τον αείμνηστο Σπύρο Ευαγγελάτο, ως επίδραση της commedia dell’ arte επάνω στην Ελληνική Επτανησιακή Δραματουργία: Αλησμόνητη θα μας μείνει ΚΑΙ η Βαβυλωνία του Δημητρίου Βυζάντιου, με σκηνοθέτη πάλι τον Ευαγγελάτο.

Η Λυσιστράτη του ήταν η εκκίνηση: Το προζύμι υπάρχει, θα πεις. Ο Αριστοφάνης καγχάζει καθισμένος υψηλά στην τελευταία κερκίδα. Μα η σύζευξη του Ελληνικού Αριστοφανικού χιούμορ με την Ιταλιάνικη Κομέντια και τον Καθολικισμό σε ένα έργο όπως αυτό, το... ρευστό πολυγλωττικό Μιστέρο Μπούφο του Ντάριο Φο, είναι για μένα μια διόλου εύκολη υπόθεση...

Η Γάκικη Εκδοχή: μια πρό-ταση, όχι πρό-ταξη!

Η παράσταση του Κώστα Γάκη, όμως, δεν φαίνεται, οπτικά, δύσβατο πεδίο. Η κοπέλλα δίπλα μου άνοιξε το κινητό της ΜΟΝΟ μια στιγμή, ύστερα αφοσιώθηκε ψυχή τε και σώματι στην παράσταση κι άρχισε να γελά, χωρίς νομίζω ειδική προπαιδεία στην αρχαία ή τη νέα κωμωδία ή τα μεσαιωνικά Μυστήρια. Ούτε που δεν έχουμε στο θεατρικό παρελθόν μας, οι Κύπριοι, έναν γελωτοποιό, μα πολλούς Καραγκιόζηδες. Ο Μπεκρής της Αφροδίτης Κλεοβούλου ήταν ιδιαζόντως επιτυχής, αλλά μετά τι να πεις ότι ήταν ο Πάνος Μακρής; Η Πηνελόπη Βασιλείου Άγγελος και Θάνατος... ακάματος. Ο Χριστός Χάρης Αριστείδου, μεγάλη η... χάρη του, και πάω λέγοντας, καθότι τω όντι ξεχωρίζουν όλοι, ένας κι ένας, ούτε μέτριος καν, κανένας. Τόσο καλοί. Τόσο Μαζί!

Η Αποκάλυψη του Μιστέρο

Εκ των... υστέρων συνέβαλε τα μάλα η παρεμβολή, από μέρους του ευρυμαθούς Κώστα Γάκη, του ανάλογου δικού μας μεσαιωνικού παρελθόντος, οι Ρίμες Αγάπης, ποιήματα κυρίως ερωτικά, γραμμένα σαν Πετραρχικά Σονέτα, Άγνωστου Κύπριου ποιητή που συνελέξε και επιμελήθηκε η Θέμις Σιαπκαρά - Πιτσιλλίδου από χειρόγραφο του 16ου αιώνα και μελοποίησε πρώτα ο Αμμοχωστιανός Μιχάλης Χριστοδουλίδης, με ερμηνεύτρια την Αλίκη Καγιαλόγλου, και τίτλο, ‘’Η Καρδιά μου Πεθυμώντα’’.

Η γλώσσα εδώ τραγουδημένη και πολυφωνημένη από τον Γάκη είναι ένα και μοναδικό έμ-μεσο επικοινωνίας, όπου το ρομαντικό δίδυμο έρωτας - θάνατος τίθενται ως αδιαχώρητα σιαμαία της Ζωής. Παραδείγματος χάριν στίχοι από το ποίημα 99.

Ἂν ἔν καὶ θέλης πάντα νὰ θρηνίζω, ρίβγε συχνὰ τὸ βλέμμασ σου σ’ αὐτόν μου κ’ ἐγὼ θωρώντα το ἅφτω καὶ χιονίζω.
Ἂδ δέ ‘ναι κ’ ἔχης λύπην στὰ διαβάζω μὲ τὸ γλυκὺν τὸ δεῖσ σου δῶσ’ μου θάρος κ’ ἴτσου θέλει σιγήσει τὸ λαμπρόν μου καὶ θέλει λείψειν ἀποὺ μὲν ὁ χάρος.

Cadenza con fuoco, με Θυμό και... Φο’

Η παγκόσμια πρώτη του Μιστέρο Μπούφο στα Ελληνικά (μετάφραση Θ. Μοσχόπουλου, Σκηνοθεσία Κώστα Γάκη) στην Κύπρο, στο Θέατρο Μακαρίου ΙΙΙ 22 Ιουνίου, 2018, δεν τελείωσε στο χειροκρότημα πριν από το τέλος, ούτε σταμάτησε εκείνο το βράδυ... Αν ήταν μια πλατεία, που ο τόπος αυτός διαθέτει εκεί όπου δεν το περιμένεις, σαν προαύλιο της εκκλησίας στο Καϊμακλί, λ.χ., όπου παντρεύτηκε τις προάλλες η Ηλέκτρα Κυθραιώτου (Σκηνικά - Κοστούμια), το κοινό θα γινόταν ένα με την παράσταση, τα σκηνικά και τα κοστούμια θα ήταν πιο ‘’περιβαλλοντικά’’, οι ωραίες Χορογραφίες της Έλενας Αντωνίου πιο ελεύθερες και... συμμετοχικές, και τα... πιοτά, τα τυριά και τ’ αλλαντικά, μετά, θα ’ταν μια συνέχεια με τις μεσαιωνικές μας γεύσεις που φτουρούν στον χρόνο: μια ασφάλεια στην ανασφάλεια που προμηνύει η ανάδειξη ενός εισέτι ισχυρότερου σουλτάνου που ανεβάζει υψηλά τον αμανέ: Η μουσική ενώνει, μα το… σκληρό μέτρο 7/9 του καρσιλαμά ξενερώνει όταν δεν αποκρούει τον κίνδυνο του 52.54% του Ερντογάναγα (The Guardian), ενισχυμένου τριπλά: από το Εθνικιστικό Κόμμα (MHP) του Devlet Bahceli, από τους πυραύλους S-400 από τη Ρωσία, επισπευσμένους για το 7/2019, και τα αεριωθούμενα F-35 από τις ΗΠΑ καθυστερημένα, αφού ‘’η ασφάλεια του ΝΑΤΟ επαπειλείται με τα δύο εξοπλιστικά προγράμματα της Τουρκίας να συντρέχουν παράλληλα’’, λεν οι Αμερικανοί σύμμαχοι! Ο Ντάριο Φο θα βρήκε ένα τρομερό αστείο να πει, όταν δεν τα κατάφερε να βγει δήμαρχος του Μιλάνου (2005), ή τώρα που η Ιταλία βαδίζει επικίνδυνα ακροδεξιά. Μα μια εντελώς... ‘’περίκλειστη’’ Βαρωσιώτισσα, όπως εγώ, ‘’ίσως με παράλογο θυμό’’, κατά τας δημοτικάς Αρχάς, αδυνατώ το χωρατό: μόνο με έλλογο θυμό και με πολύ... Φο’!

ΔΡ ΝΙΚΗ ΚΑΤΣΑΟΥΝΗ
ΚΡΙΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ