Σημερινή

Τετάρτη, 19/09/2018
RSS

Αναμοχλεύοντας τη μνήμη, ανακεφαλαιώνοντας τη ζωή…

| Εκτύπωση | 03 Ιούνιος 2018, 18:00 | Με την Δρα Νίκη Κατσαούνη

Η ΕΛΕΝΗ ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ ΜΕ ΤΑ ΠΥΡΟΜΑΧΙΚΑ ΠΕΠΛΑ ΤΗΣ ΠΟΖΑΡΕΙ ΠΕΡΗΦΑΝΗ ΣΤΗΝ ΓΚΑΛΕΡΙ ΓΚΛΟΡΙΑ.

ΕΛΕΝΗ ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ: ΑΠΛΑ ΥΛΙΚΑ ΓΙΑ ΟΜΙΛΙΑ, ΓΡΑΦΗ, ΠΑΡΑΜΥΘΙ

ΜΕ ΤΟ «ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ» ΤΗΣ Η ΕΛΕΝΗ ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ ΣΕ ΜΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΜΕ ΠΡΩΤΑ ΥΛΙΚΑ, ΜΟΛΥΒΙ ΥΦΑΣΜΑ ΚΑΙ ΚΛΩΣΤΗ, ΚΟΒΕΙ ΚΑΙ ΡΑΒΕΙ ΤΟ ΛΑΛΙΣΤΑΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΑΤΟ ΔΡΑΜΑ, ΤΗΣ ΑΥΘΕΝΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΑΣ ΤΩΝ ΚΥΠΡΙΩΝ, ΜΕΣΑ Σ’ ΕΝΑΝ ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΟ ΚΟΣΜΟ. ΤΟΥ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ, ΧΩΡΙΣ ΚΑΝΕΝΑ ΔΙΚΤΥ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΝΑ ΜΑΣ ΣΥΓΚΡΑΤΗΣΕΙ ΣΤΗΝ ΑΠΟΤΟΜΗ ΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΤΑ ΠΟΔΙΑ ΜΑΣ

Η έκθεση της Ελένης Νικοδήμου μιλά. Αναμοχλεύει μνήμες. Το 2013, η καταστροφή ενός Τόπου ολοκληρώθηκε: Η επιστροφή που επιχειρεί η Ελένη δεν είναι κλάμα επάνω στο τελικό χτύπημα με την οικονομική καταστροφή του 2013, κει που, όπως λέει η ίδια, κατάρρευσαν ακόμα και τα παραμύθια μας


Η Ελένη Νικοδήμου, με την έκθεσή της στην Γκαλερί Γκόρια, στη Λευκωσία (24 Μαΐου-24 Ιουνίου, 2018) δεν έρχεται να μοντάρει ‘νέα’ έργα της, αλλά να ‘ανακεφαλαιώσει’ θέματα της ζωής της, και της ζωής της Κύπρου, που άνοιξαν και χέονται - σαν πληγές - μέσα στην κυπριακή κοινωνία, από το 2013 κι εδώ: Γράφει η ζωγράφος: «Όταν η οικονομία μιας ολόκληρης χώρας καταρρέει σαν χάρτινος πύργος εν μιά νυκτί, καταρρέουν ταυτόχρονα και οι εσωτερικές ισορροπίες του καθενός μας, ακόμα και τα παραμύθια μας.

Κι όταν βλέπεις τα παραμύθια σου να μη σε παραμυθιάζουν πια, τότε αισθάνεσαι επιτακτικά την ανάγκη να πιάσεις το νήμα από την αρχή. Να ξαναμάθεις την αλφαβήτα από το Α ώς το Ω, και να ξαναδώσεις στις λέξεις το αρχικό τους νόημα. Πρέπει να μάθεις ξανά τις απλές πράξεις των μαθηματικών, την πρόσθεση, την αφαίρεση, τον πολλαπλασιασμό, τη διαίρεση... Το παιδί μέσα σου φωνάζει πως τις ξέχασες...».

ΕΤΣΙ εκκινεί μια πορεία μέσα στον Χρόνο με τρεις στάσεις μες στον Τόπο, σαν μυθιστόρημα με αυτοτελείς και εντελεχείς εγκοπές: Την Παιδικότητα, το Ψωμί (Άρτος), Τα Πέπλα της Πηνελόπης. Το ‘Μυθιστόρημα’ της Ελένης Αριστοδήμου, συνέχει, ως εικαστικό σχήμα και φόρμα, μα κάθε ‘’ενότητα’’ θα μπορούσε να ’ναι μια ‘’έκθεση’’ από μόνη της, ένα διήγημα (ΟΧΙ ‘αφήγημα’, η μοδάτη και κούφια αυτή νεο-λέξη).

Τι γίνεται εδώ; Γιατί τρεις; Γιατί αυτές; Οι ερωτήσεις είναι προσχηματικές έως και άσχετες, το σημείο και ο χρόνος της εκκίνησης είναι Το Ουσιώδες: Χρόνος 2013 μ.Χ. Τόπος Κύπρος. Το Ζητούμενο ο Τρόπος. Εδώ, στην Έκθεση, ο Τρόπος της Ελένης.

Το εικαστικό ρεύμα και πνεύμα

Η Ελένη Νικοδήμου έχει μια μακρά πορεία και μια συνεχή παρουσία στον εικαστικό κόσμο της Κύπρου ανεικονική, χρωματικά πλούσια, μέσα στο ιδίωμα των καιρών, τον ανεικονικό και αφηρημένο, που εντάσσεται είτε μέσα στις εικαστικές τάσεις και τα ρεύματα της ‘’Ευρώπης’’, όπου σπούδασε και έζησε, είτε κείνα των ΗΠΑ.

Η βρετανική παράδοση, στον τόπο, δεν λογίστηκε ποτέ καθαυτό ‘’ευρωπαϊκή’’, όπως η ίδια η Μεγάλη Βρετανία δεν λογαριάστηκε ποτέ ‘’ευρωπαϊκή’’, με την τρέχουσα έννοια, οι Εγγλέζοι ονόμαζαν την Ευρώπη... καταδεκτικά, Τhe Continent, Η Ήπειρος, λες κι η χώρα πάνω από το Channel, το Kανάλι, όπως λεν πάντα το ίδιο απρόσωπα, τη Θάλασσα της Μάγχης, ανήκει κάπου στον Βορρά, όπου το... ευρωπαϊκό ρεύμα - και πνεύμα - δεν περνά.

Το Brexit είναι η απόσυρση του Βασιλείου στον εαυτό του, που μπορεί να παύσει να ’ναι Ηνωμένο (βλ. Σκωτία), μα επανατείνει προς τη Μαύρη Ήπειρο της Κοινοπολιτείας, με έναν γραφικό Βασιλικό Γάμο - Παρωδία. Mε πολιτικούς κυνικούς, προκλητικούς, αππωμένους κι ανάγωγους (σαν τον Μπόρις Τζόνσον)!

Η κατανομή εργασίας: Ο καθείς στο πόστο του

Η τουρκική εισβολή του 1974 και η κατοχή 37% της γης της Κύπρου, έκτοτε, με ένα τρίτο του κόσμου πρόσφυγες, άλλοι οι σκοτωμένοι, άλλοι οι φόνοι και οι βιασμοί ανδρών γυναικών και παιδιών, οι αιχμάλωτοι, οι εγκλωβισμένοι, οι μετανάστες που δεν γύρισαν. Η τουρκική εισβολή εκθεμελίωσε τον Τόπο ολο-κλη-ρω-τι-κά.

Τότε ειπώθηκε πως ‘’το Οικονομικό Θαύμα’’ την έσωσε: Με την δική της προκοπή - των... ‘ηγετών’ της δηλ.... και την αστραπιαία αναδιοργάνωση της κοινωνίας, μιας και οι Τράπεζες δεν επηρεάστηκαν: Σαν σκυλί έσκυψεν ο κόσμος το κεφάλι και το ’ριξε στη δουλειά, μουγγός και περήφανος, κυρίως μουγγός: Ο καθείς στο πόστο του: Οι γιατροί της Αμμοχώστου, στο Νοσοκομείο της Πόλης που βομβαρδιζόταν με ναπάλμ. Η Δασκάλα της Αγίας Τριάδας, η Ελένη Φωκά, που έμεινεν στο Καρπάσι, δεν μούλλωνεν μέχρι που την έδιωξεν ο Ντενκτάς (εν συνεννοήσει).

Οι Γιαλουσίτες, εγκλωβισμένοι, ο καθηγητής των Αγγλικών, ο Χριστόδουλος ο Καουτζιάνης, από εγκλωβισμένος στη Γιαλούσα, που κλείσαν τα σχολεία της οι Τούρκοι (μεγάλη, βαριά Ιστορία εθνοκάθαρσης, αυτή), έγινε μια μέρα αγνοούμενος, ύστερα ήβραν τα κόκκαλά του σε τάφο με άλλους. ‘’Μιλούσεν πολλά’’, είπαν. Μούγγα εμείς!

Τι εργόχειρο

Η έκθεση της Ελένης Νικοδήμου μιλά. Αναμοχλεύει μνήμες. Το 2013 η καταστροφή ενός Τόπου ολοκληρώθηκε: Η επιστροφή που επιχειρεί η Ελένη δεν είναι κλάμα επάνω στο τελικό χτύπημα με την οικονομική καταστροφή του 2013, κει που, όπως λέει η ίδια, κατάρρευσαν ακόμα και τα παραμύθια μας: Η προκοπή, η εγκράτεια, η υπερηφάνεια της δουλειάς, το φτωχός αλλά τίμιος, οι χαρές της φύσης, μακριά από έναν ‘’κόσμο άπληστο κι ακατανόητο που πληγώνει και σκοτώνει την ομορφιά χωρίς να απαντά σε τίποτα’’. Ε.Ν.

Η ενότητα ‘’Παιδική Αθωότητα’’, με ελάχιστο χρώμα, μαύρο - άσπρο σκίτσο με μολύβι, φωτογραφιών της εποχής ‘πειραγμένων’ με κέντημα σαν εργόχειρο, με καρώ ή ριγέ ύφασμα, ξαναγίνεται μια ιδιωτική, προσωπική, οικογενειακή ιστορία, αντί για ένα ζευγάρι -ανδρόγυνο πάντα- ‘’που κληροδοτεί μπουρζουά/καπιταλιστικές αξίες’’ στα βλαστάρια του, ή σαν πρώτη οικονομική μονάδα στον καπιταλισμό, μα και ‘’γυναικεία κοινότητα’’, κατά τη μαρξιστική θεωρία, που δεν μεταφυτεύθηκε, ούτε φτούρισε στη Δύση.

Αν τα παιδιά καλύτερα να αναλαμβάνονται από το κράτος, σε μια σοσιαλιστική οικονομία, συζητείται ακόμα μα όχι λυσιτελώς: Η πρακτική εφαρμόστηκε στην πρώην Σοβιετική Ένωση, την Ανατ. Ευρώπη και τα κιπούτζ του Ισραήλ, ή την οικογένεια στον Ελληνο-Ιουδαϊκό Πολιτισμό, σαν πηγή Οιδιποδείου, ενοχής, φόβου και πόνου - στον Freud - που είδαμε - με φρίκη- να ‘’ανα-θνήσκει’’ σε μια νέα εκδοχή του Αρχαίου Ελληνικού Δράματος της Μήδειας, σε μουσουλμάνα Τουρκοκύπρια, όπως ακούσαμε προχθές (28.5.2018) να σκοτώνει το παιδί της για να εκδικηθεί τον ‘’αστυνομικό’’ άντρα της, στο χωριό Κιόνελι, αυτό το τ/κ χωριό το βεβαρημένο με το φρικαλέο ιστορικό μαζικής σφαγής Ε/κ από Τ/κ, πριν από 60 χρόνια (1.5.1958). Η Οικογένεια -όπως -την- ξέρουμε- παραμένει καταπαντού λίαν δυσλειτουργική, παρόλα τα συνειδητά, πολιτικά ψεύδη που την καλύπτουν, κάντε ένα γύρο (σας).

Δος ημίν σήμερον

Η δεύτερη ενότητα ‘Ο Άρτος ο Επιούσιος’ της Ελένης Νικοδήμου είναι εικαστικά ιδιαίτερα ευαίσθητη και εύμορφη απεικόνιση, με μαυρόασπρα σκίτσα χεριών βασανισμένων και ευάλωτων, μού θύμισε μια σειρά μαυρόασπρων σκίτσων του Τιντορέττο που είδα, παιδί ακόμα του δημοτικού, στην Αμμόχωστο, και μεγάλωσα με μια ιερή ευλάβεια γι’ αυτόν ειδικώς και το σκίτσο γενικώς, που η Ελένη ανανέωσε, εδώ με πινακωτές από το χωριό, για μια δραστηριότητα από τις πιο φυσικές, σ’ εμάς, όμως, σχεδόν μεταφυσικές, η Γιαγιά μας δεν επέτρεπε να πέσει χάμω κομμάτι ψωμί, ο Άρτος και το Ψυχοσάββατο είναι εικόνες πέρα από τη γεύση, άλλωστε, το ψωμί, σπάνια είναι γεύση χωρίς πλούσιες πολιτιστικές και θρησκευτικές επιστρώσεις που του προσδίδουν άλλη γεύση και ουσία.

Τα Πέπλα της Πηνελόπης και το Θαύμα από τη Λιβύη

‘’Τα πέπλα της Πηνελόπης’’ (τρίτη ενότητα εδώ) της Ε.Ν. πήραν μέρος στην (εικαστική) Πολιτιστική Πρωτεύουσα στην Πάφο, πέρυσι, ως εγκαταστάσεις μέσα στον χώρο και τον αέρα, με πέπλα λευκά, με κεντήματα ή σκίτσα - σύμβολα πολιτικά, κοινωνικά, την Ε.Ε. και το αστεράκι της Βρετανίας καθ’ οδόν να φύγει, και το μεταναστευτικό που μια μαμά από τη Λιβύη γέννησε προχθές (26.5.18) ένα (ακόμα) μωρό, αγόρι επάνω στο πλοίο ‘’Υδροχόος’’, και το ονοματίσαν Θαύμα και έναν παράνομον μετανάστη να σώζει ένα μωρό και να γίνεται, ως εκ θαύματος, νόμιμος και πυροσβέστης από τον Γάλλο Πρόεδρο Μακρόν.

Με την τρομοκρατία σήμερα στη Λιέγη, λέγει (29.5.18), κι αλλού ζωσμένοι τα πυρομαχικά, πάνε και παίρνουν κι άλλους που δεν θέλουν, στον Αλλάχ, και μεις μωρά, γύρω-γύρω όλοι, μεγαλώσαμε ανύποπτα, μες στην Αγία Ζώνη! ‘’Προσπαθώντας να επιβιώσει... κατάλαβε (ο άνθρωπος) ότι αυτό θα ήταν πιο εύκολο, αν λειτουργούσε σε ομάδες. Έτσι φτιάχτηκαν οι πρώτες κοινωνίες, τέθηκαν οι πρώτοι κανόνες -νόμοι, οι βασικές αρχές αυτής της συνύπαρξης...’’, γράφει η Ε.Ν. Αμ, δε!

Ο Μύθος των Πέπλων

Με το ‘Μυθιστόρημά’ της η Ελένη Νικοδήμου σε μια έκθεση με πρώτα υλικά, μολύβι, ύφασμα και κλωστή, κόβει και ράβει το λαλίστατο Ελληνικότατο Δράμα, της αυθεντικής αναπαράστασης της Ιστορίας μας των Κυπρίων, μέσα σ’ έναν καινούργιο κόσμο. Του διαδικτύου, χωρίς κανένα δίκτυ ασφαλείας να μας συγκρατήσει στην απότομη πτώση του Τόπου κάτω από τα πόδια μας, των υπάκουων υπηκόων αντί Πολιτών, απότοκων Υπάτης Ηλιθιότητας, τομαρισμού και ανεπάρκειας.

Η Ελένη Νικοδήμου υπομιμνήσκει, κατά το όνομά της, το Άριστον του Δήμου, και όχι της κατοχής του Χρυσόμαλλου Δέρατος - δέλεαρ μιας άπληστης Εξουσίας, ή όπλο πύρινο σαν πέπλος, δώρον - άδωρον της Μήδειας, ή των Επτά Πέπλων του στριπτήζ της Σαλώμης.

- Κόκκινη κλωστή δεμένη... Αντέστε και δέστε τι λέει η Ελένη!

ΔΡ ΝΙΚΗ ΚΑΤΣΑΟΥΝΗ
Κριτικός πολιτισμού και πολιτικής