Σημερινή

Σάββατο, 22/09/2018
RSS

«Με συγκινεί ό,τι περιλαμβάνει μεγάλες δόσεις παρελθόντος κα

| Εκτύπωση | 22 Απρίλιος 2018, 18:00 | Του Πόλυ Κυριάκου

«Με συγκινεί ό,τι περιλαμβάνει μεγάλες δόσεις παρελθόντος και μέλλοντος»

ΣΤΕΛΛΑ ΒΟΣΚΑΡΙΔΟΥ: ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΤΡΟΦΟΔΟΤΟΥΜΑΣΤΕ ΠΑΝΤΑΧΟΘΕΝ ΜΕ ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΑ

ΕΙΜΑΙ ΠΕΠΕΙΣΜΕΝΗ ΠΩΣ ΚΑΠΟΙΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ, ΚΑΠΟΙΟΙ ΣΤΙΧΟΙ ΘΕΛΟΥΝ ΑΠΟ ΜΟΝΟΙ ΤΟΥΣ ΝΑ ΓΙΝΟΥΝ ΦΩΝΗ, ΝΑ ΑΚΟΥΣΤΟΥΝ - ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΓΕΝΕΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΤΩΝ ΛΕΞΕΩΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΠΟΛΥ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΣ ΠΡΟΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ, ΠΑΡΑ ΓΡΑΠΤΟΣ

Ο άνθρωπος είναι συνέχεια εκτεθειμένος στο άγνωστο - όπως και να το κάνουμε, είναι μια από τις σημαντικότερες προκλήσεις με τις οποίες καλούμαστε να τα βγάλουμε πέρα


Πες κάτι από το χώμα του, πες κάτι από τις πληγές του, πες κάτι από τη Μεσόγειο που το περιτριγυρίζει, αυτό το νησί γεννάει ποιητές!..

Ένα πρόσωπο της νεότερης γενιάς, η Στέλλα Βοσκαρίδου, βρίσκεται ανάμεσά μας, καθώς κουβαλά ένα πρωτόλειο υλικό. Ο λόγος της, η παρουσία της, η φωνή της, όλα φωνάζουν για μια καινούρια αλήθεια που συνήθως περιφέρεται στα κατατόπια της Λεμεσού…

Αν και δεν ξέρω αν πρέπει να της προσδώσω τον τίτλο της ποιήτριας ή της μουσικού, σίγουρα όμως μπορώ να πω ότι υπηρετεί τον Πολιτισμό με μια δύναμη και με έναν πολύ δικό της τρόπο.

Τη συναντήσαμε για να ακούσουμε τις απόψεις της, για να διαπιστώσουμε ότι όντως η Κύπρος με καλλιτέχνες σαν τη Στέλλα Βοσκαρίδου έχει πολλά να προσφέρει, εντός αλλά και εκτός! Αυτούς τους καλλιτέχνες καλό θα ήταν η Κύπρος να τους αγκαλιάζει, γιατί αύριο με τις δικές τους καταθέσεις θα χαράζεται η εικόνα και η αίσθηση αυτού του τόπου.

Σε άκουσα για πρώτη φορά να απαγγέλλεις ποίησή σου στον ιστορικό χώρο της Πύλης Αμμοχώστου. Η άμεση αίσθηση του λόγου σου, αλλά και της απαγγελίας σου κατάφεραν να με αγγίξουν βαθιά. Πότε ξύπνησε αυτός ο μαγικός κόσμος μέσα σου;

Αυτός ο μαγικός κόσμος ξύπνησε μέσα μου προτού καλά-καλά ξυπνήσω εγώ η ίδια, από τις πρώτες τάξεις του δημοτικού. H στάση των δικών μου ανθρώπων, από τη μεριά της μητέρας μου περισσότερο, υπονοούσε πάντα ότι η ποίηση είναι κάτι πολύ σημαντικό, αλλά και κάτι που μας αφορά πάρα πολύ. Κάπως έτσι είχα αρχίσει να θεωρώ τη γραφή, και ειδικά τον ποιητικό λόγο, κάτι αυτονόητο και φυσιολογικό. Το ηχητικό περιβάλλον πλάι στη γιαγιά και την πρόγιαγιά μου περιελάμβανε απαγγελίες ποίησης όχι λιγότερο απ' ό,τι τραγούδια της εποχής. Είναι μάλλον γι' αυτό που η αίσθηση της προφορικότητας και της απεύθυνσης αποτέλεσαν τη σχεδόν φυσική μου ροπή.

Η εμπειρία της γραφής

Κουβαλάς έντονα την κυπριακή διάλεκτο. Τι ιδιαίτερο έχει τούτη η γλώσσα για σένα;

Πριν από το πρώτο μου βιβλίο, τα Αναγέλαστα, που είναι γραμμένο στην κυπριακή, δεν είχα ξαναδοκιμάσει να γράψω στη διάλεκτο. Κάποια στιγμή, με έντονα πειραματική διάθεση, μου ήρθε η ιδέα να δοκιμάσω να χρησιμοποιήσω τον γλωσσικό αυτό κώδικα, προσπαθώντας παράλληλα να μην πειράξω καθόλου τον προσωπικό ποιητικό μου τρόπο, που έχει συνήθως μια τάση προς το μοντέρνο. Δεν είχα ιδέα τι με περίμενε. Αρχικά, το εγχείρημα μύριζε έντονα σκανδαλιά, αλλά τίποτε περισσότερο από αυτό.

Στην πορεία κατάλαβα πως αυτή θα ήταν μια από τις πιο πυκνές εμπειρίες γραφής που μπορούσα να γευτώ. Από τις πρώτες αράδες το κείμενο είχε αρχίσει να θυμίζει έντονα πεδίο μάχης. Υπάρχει μια συγκεκριμένη ποιητική παράδοση που είναι συνυφασμένη με τη διάλεκτο, έμμετρη και ομοιοκατάληκτη κατά κανόνα, από την οποία δεν ήταν καθόλου εύκολο να ξεφύγω. Χρειαζόταν να πειθαρχήσω με πολλή αφοσίωση σε κάτι πολύ βαθιά δικό μου.

Κάτι που είναι πολύ δύσκολο να περιγράψω - μια φωνή που αισθάνομαι πάντα πως τρέχει πιο μπροστά, ευθύνεται για όλες τις επιταχύνσεις και τα μακρινά ταξίδια της γραφής. Παράλληλα, όμως, γνώριζα για πρώτη φορά από τόσο κοντά κάτι που δεν ήταν λιγότερο «εαυτός» μου. Η διάλεκτος ήταν γεμάτη με δώρα για μένα, πράγματα που αγαπώ πολύ στον λόγο: προφορικότητα, μουσικότητα, χιούμορ, αλλά και νοσταλγία.

Μια προέκταση του πιάνου

Ανάμεσα σε άλλα, σπούδασες μουσική, η οποία θαρρώ είναι ένα δυνατό κομμάτι των προτεραιοτήτων σου. Πες μας γιατί μουσική… Γιατί μουσική και λόγος μαζί…

Μερικές φορές σκέφτομαι πως θα μπορούσα να είχα σπουδάσει σχεδόν οτιδήποτε. Στην ηλικία που παίρνουμε αποφάσεις για τις σπουδές, με θυμάμαι να αγαπώ πολλά διαφορετικά πράγματα. Λάτρευα το μάθημα της έκθεσης και της γλώσσας, αλλά έβρισκα εξίσου ενδιαφέροντα τα μαθηματικά και τη φυσική. Για πολλά χρόνια ήμουν σίγουρη πως θα πήγαινα προς τις καλές τέχνες, είχα μια κλίση από μικρή στη ζωγραφική. Ήταν σχεδόν ασήμαντες οι συγκυρίες που με έκαναν τελικά να δίνω εξετάσεις με πρώτη επιλογή τη μουσική και δεύτερη την αρχιτεκτονική.

Οι μουσικές σπουδές ήταν πολύ απαιτητικές. Ως φοιτήτρια είχα μετατραπεί κυριολεκτικά σε προέκταση του πιάνου. Κέρδισα πάρα πολλά από αυτό - δεξιότητες, πειθαρχία, καλλιτεχνική αντίληψη. Αλλά και κάτι ακόμα. Τη βεβαιότητα πως αυτό δεν μου αρκούσε και πως νοσταλγούσα υπερβολικά τον υπόλοιπο κόσμο, πέρα από τη μουσική. Οπότε στις σπουδές που ακολούθησαν άρχισα να προσκαλώ στο πεδίο μελέτης μου και άλλα αντικείμενα. Μουσική για θέατρo, κινηματογράφο, πολιτισμικές προσεγγίσεις στη μουσική, με δυο λόγια είχα αρχίσει να συγκεντρώνομαι στη μουσική ως αφήγηση και ως γλώσσα.

Όσο προχωρούσα σε αυτόν τον δρόμο, ένιωθα πως έβρισκα τον εαυτό μου. Θεωρώ εντελώς αφύσικη την πολλή εξειδίκευση. Ακόμη και όταν γράφω, αισθάνομαι εντελώς άνετα να κινούμαι από το ένα πεδίο στο άλλο - σε κάποια κείμενά μου έχω περισσότερη ανάγκη να συμπεριλαμβάνω στη σύλληψή μου την εικόνα και σε άλλα την τέχνη των ήχων, τη μουσική.

Για κάποια χρόνια βρέθηκες εκτός Κύπρου. Μπήκες ποτέ στο δίλημμα να παραμείνεις εκτός;

Μόνο στην Ελλάδα το σκέφτηκα. Στο εξωτερικό ήταν αρκετά έντονη η νοσταλγία, κυρίως της γλώσσας. Παρ? όλ? αυτά, οι μετακινήσεις ήταν πολλές και βίωσα την κάθε μια ως την καλύτερη επιλογή που είχα να κάνω τη δεδομένη στιγμή. Με κάθε μετακίνηση με περίμενε κάτι διαφορετικό, σε επίπεδο προσωπικής, κοινωνικής και επαγγελματικής πραγματικότητας και όλες μαζί οι αλλαγές ήταν μια καλή άσκηση συμφιλίωσης με το άγνωστο. Κάτι που αισθάνομαι ότι μου έδωσε πάρα πολλή δύναμη και με «ενίσχυσε», αν μπορώ να το πω έτσι, μεταφυσικά: ο άνθρωπος είναι συνέχεια εκτεθειμένος στο άγνωστο - όπως και να το κάνουμε, είναι μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις με τις οποίες καλούμαστε να τα βγάλουμε πέρα.

Μέσα από τις εμπειρίες σου και τα βιώματά σου στην Κύπρο αισθάνεσαι ότι αυτός ο τόπος είναι συγκροτημένος πολιτιστικά; Τι αγαπάς και τι σημειώνεις αρνητικά στα πολιτιστικά δρώμενα του νησιού;

Σε γενικές γραμμές ο τόπος μας μου προκαλεί θλίψη σε αυτόν τον τομέα. Κάθε άλλο παρά συγκρότηση θα έλεγα ότι υπάρχει. Η πολιτισμική έκφραση σχετίζεται άμεσα με το να βρεις και να δηλώσεις ποιος είσαι, να οριοθετήσεις τον εαυτό σου και τις σχέσεις σου με ό,τι σε περιβάλλει. Να μπορείς, πέρα από το παρόν, να δεις τις προεκτάσεις σου στο παρελθόν και στο μέλλον. Είναι μια πολύπλοκη, πολυδιάστατη και επίπονη διαδικασία. Σκάβοντας σε αυτό το χωραφάκι μόνο απλές απαντήσεις δεν βρίσκεις. Δυστυχώς, η πολιτική πραγματικότητα στην Κύπρο, σε συνδυασμό με την παιδεία, δεν ευνοούν την ανάπτυξη των εργαλείων που θα επέτρεπαν μια τέτοια πορεία αυτοεπίγνωσης. Τροφοδοτούμαστε πανταχόθεν με στερεότυπα, που είναι ο μέγιστος εχθρός της τέχνης και της δημιουργίας.

Επικρατεί ένας δυαδικός τρόπος σκέψης: ό,τι δεν είναι άσπρο είναι μαύρο, ό,τι δεν είναι κόκκινο είναι μπλε. Παρόλο που είμαστε μέρος μιας τόσο πολύπλοκης (κάποτε οδυνηρά και κάποτε υπέροχα πολύπλοκης) πραγματικότητας, περιτριγυριζόμαστε κυρίως από ανθρώπους που πέφτουν στην παγίδα των ευκολιών, επιλέγουν να επικοινωνούν εντελώς απλοϊκά. Αυτό με λυπεί. Μέσα σ? ένα τόσο αντίξοο, για καλλιτεχνική και πολιτισμική δημιουργία, περιβάλλον, δεν μπορώ παρά να σημειώνω θετικά τις εξαιρέσεις, που φαντάζουν ακόμη φωτεινότερες υπό αυτές τις συνθήκες. Τους ανθρώπους που πετυχαίνουν να αναπτύξουν κώδικες επικοινωνίας, που καλλιεργούν την αγάπη για τη διερώτηση, το αίνιγμα, αλλά και -στην πιο υγιή της διάσταση- την αγάπη για τον εαυτό, τον προσωπικό και τον συλλογικό.

Το Poetry Slam

Έχεις διακριθεί σε διαγωνισμούς. Ανάμεσα σε άλλα, αναδείχθηκες νικήτρια στο 1ο Διεθνές Poetry Slam που έγινε στην Κύπρο. Τι σημαίνει η διάκριση για μια νέα δημιουργό στο έτος 2018…

Είμαι πεπεισμένη πως κάποια ποιήματα, κάποιοι στίχοι θέλουν από μόνοι τους να γίνουν φωνή, να ακουστούν - μέσα στο γενετικό υλικό των λέξεων υπάρχει πολύ περισσότερος προφορικός λόγος, παρά γραπτός. Όταν τελικά γίνει αυτό, συμβαίνουν τόσο όμορφα και σημαντικά πράγματα, που δεν μπορώ σε καμιά περίπτωση να τα συγκρίνω με τη διάκριση, μου φαίνεται αστείο. Η εμπειρία ήταν πολύ ιδιαίτερη για μένα, για εντελώς άλλους λόγους, όμως, που σχετίζονται με τη σημασία της φυσικής παρουσίας, της απεύθυνσης, του μοιράσματος.

Με ποιον μεγάλο ποιητή ή ποιήτρια ταυτίζεσαι περισσότερο και γιατί…

Αγαπώ πολύ τον Σολωμό, όχι μόνο για τα ποιήματά του, αλλά για τη συνολική αντίληψη που είχε για την ποίηση. Ήταν ένας πραγματικός επινοητής γλώσσας, αυτό δηλαδή που είναι κάθε μεγάλος δημιουργός. Ο ποιητικός του τρόπος ήταν με έναν θαυμαστό τρόπο πολύ πιο μπροστά από την εποχή του. Δεν θα μπορούσα, όμως, να μην αναφέρω και τον Ελύτη.

Η μουσικότητά του, όπως αποδίδεται όχι τόσο μέσα από την ευηχία των ποιημάτων του, αλλά κυρίως μέσα από την πολυσημία τους, μού άνοιξε τον δρόμο για μια ολόκληρη μεταφυσική αντίληψη γύρω από την ποίηση, που μου είναι πια απολύτως απαραίτητη. Και τα δύο αυτά στοιχεία, η επινόηση μιας γλώσσας και η αντίληψη τού ποιητικού λόγου ως κάτι που σταθερά μάς υπερβαίνει, είναι για μένα πολύ σημαντικά στον τρόπο που προσδιορίζω την ποίηση: ως μια άσκηση ελευθερίας.

Να υποθέσω ότι ακούς ελληνική και ξένη μουσική. Ποια ακούσματα σε εκφράζουν πιο πολύ;

Είναι πολλά. Με συγκινεί και με εμπνέει ό,τι συμπεριλαμβάνει ταυτόχρονα μεγάλες δόσεις παρελθόντος και μέλλοντος. Ο Μπέλα Μπάρτοκ, ας πούμε, ή αυτό που κάνει στην ελληνική μουσική ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου. Τέτοιου είδους εγχειρήματα με κάνουν να νιώθω πως κάτι πολύ σημαντικό έχει μπει σε τροχιά. Για τον ίδιο λόγο, αισθάνομαι σχεδόν πως θα περίσσευε να εκφράσω την αγάπη μου για τον Χατζιδάκι.

Μέσα σε μια παράγραφο δώσε μας μια αίσθηση κάποιων στόχων σου, τους οποίους θα ήθελες να πραγματοποιήσεις στο μέλλον…

Μου είναι πολύ δύσκολο να δώσω μια συγκεκριμένη απάντηση σε αυτήν την ερώτηση. Είμαι υπερβολικά ανοιχτή σε όλα τα ενδεχόμενα. Θα χρειαστώ τη βοήθεια του Καλβίνο: «Να προσπαθήσ[ω] και να μάθ[ω] να αναγνωρίζ[ω] ποιος και τι, μέσα στην κόλαση, δεν είναι κόλαση, και να του δώσ[ω] διάρκεια, να του δώσ[ω] χώρο».

Χάρισε μας ένα μικρό σου ποίημα, το οποίο σημαίνει πολλά για σένα την ίδια

Ένα μικρό απόσπασμα θα δώσω, μια και ο ειρμός μου, υπερκινητικός και άτακτος, με οδηγεί συνήθως σε μεγάλης έκτασης ποιήματα:

Μια σύσπαση αυξητική
κι εκεί
θα γεννηθεί
η γλώσσα

μια πτήση
έστω υποθετική
ένα
αμιγές
όνομα

ένας δακρυοπαγής
διακανονισμός
με το βόρειο σέλας

ένα ιδιοφυές σχέδιο
για την καύση
της ίδιας
της θνητότητας