Σημερινή

Τετάρτη, 19/09/2018
RSS

ΠΑΝΟΣ ΜΠΟΥΣΑΛΗΣ: «Είμαι λίγο μετανάστης»

| Εκτύπωση | 18 Μάρτιος 2018, 18:00 | Του Πόλυ Κυριάκου

ΠΑΝΟΣ ΜΠΟΥΣΑΛΗΣ: ΠΟΛΥ ΣΥΧΝΑ, ΥΠΑΡΧΕΙ Η ΑΙΣΘΗΣΗ ΤΗΣ ΑΚΡΟΒΑΣΙΑΣ...

«ΔΕΝ ΞΕΡΩ ΑΝ ΛΕΙΠΕΙ ΚΑΤΙ, ΑΛΛΑ, ΕΦΟΣΟΝ ΕΡΜΗΝΕΥΕΙΣ, ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙΣ ΝΑ ΑΓΝΟΗΣΕΙΣ ΕΝΑΝ ΘΗΣΑΥΡΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ, ΤΟΥΣ ΜΕΓΑΛΟΥΣ ΣΥΝΘΕΤΕΣ ΚΑΙ ΠΟΙΗΤΕΣ ΚΑΙ ΝΑ ΣΤΑΘΕΙΣ ΜΟΝΟ ΣΤΟ ΣΗΜΕΡΑ. ΟΥΤΕ ΦΥΣΙΚΑ ΤΟ ΑΝΑΠΟΔΟ, ΔΗΛΑΔΗ ΝΑ ΜΗΝ ΤΙΜΗΣΕΙΣ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΣΟΥ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΝΕΕΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΕΣ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΝΑ ΠΟΥΝ ΚΑΤΙ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ. ΚΙ ΑΥΤΕΣ, ΕΥΤΥΧΩΣ, ΔΕΝ ΛΕΙΠΟΥΝ, ΔΥΣΤΥΧΩΣ, ΟΜΩΣ, ΔΕΝ ΠΡΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ»

Η αγάπη για τη μουσική και ίσως ένα αίσθημα πηγαίας ανάγκης αλλά και μια συνείδηση χρέους, σε βγάζει ξανά στη ρούγα και της δημιουργίας και της επαφής με τον κόσμο


Τον πρωτογνώρισα στη Νέα Υόρκη με την ευκαιρία μιας μεγάλης συναυλίας προς τιμήν του Νίκου Ξυλούρη που διοργάνωσε το Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού μέσα από μια συνέντευξη που μοιραστήκαμε για το ραδιόφωνο Cosmos FM. Τότε ο Πάνος Μπούσαλης τραγούδησε στην ομογένεια όσα ο Ξυλούρης είχε αγγίξει όσο ζούσε, όσο μεσουρανούσε.

Το δεύτερό μας ραντεβού είναι αυτή εδώ η συνέντευξη, με την ευκαιρία της επίσκεψής του στην Κύπρο που αγαπά τόσο πολύ, στην Κύπρο με την οποία τον συνδέουν μια στρατιά από φίλους και συνεργάτες. Από μηχανολόγος, ερμηνευτής και τραγουδοποιός. Από το Πολυτεχνείο, αγκαλιά τώρα με την κιθάρα του και τις μουσικές του αναζητήσεις. Ο Πάνος είναι ένας αξιόλογος άνθρωπος του ελληνικού τραγουδιού. Ένας καλλιτέχνης που συνεχίζει με πολλή αγάπη και πολύ μεράκι το καλό ελληνικό τραγούδι, όπου κι αν βρίσκεται!

Πάνο, ένας μηχανολόγος τι… μηχανεύεται τόσα χρόνια μέσα στο ελληνικό τραγούδι; Βρήκες ποτέ αυτήν την απάντηση;

Η αλήθεια είναι πως η μουσική υπάρχει στη ζωή μου πολύ πριν από τη μηχανολογία, οπότε η ερώτηση θα μπορούσε να είναι τι γύρευε ένας μουσικός στο Πολυτεχνείο; Τα φαινομενικά αταίριαστα ίσως δίνουν μια ισορροπία και, αν κάτι κρατάω από τις σπουδές μου και το μεταφέρω ίσως στα τραγούδια μου, είναι ότι μας έμαθαν πως αυτό που φτιάχνεις πρέπει να δουλεύει και να μην καταρρέει όταν το θέσεις σε λειτουργία.

Να έχει, με άλλα λόγια, ουρανό και γη, φαντασία-ψυχή και γνώση.

Πέρα από ερμηνευτής, είσαι ταυτόχρονα και τραγουδοποιός. Αναζητείς, όμως, υλικό και από άλλους καταξιωμένους συνθέτες ή αισθάνεσαι αυτάρκης;

Σαφώς και αναζητώ, άλλωστε από εκεί διδάχτηκα και εμπνεύστηκα. Το ένα μπαίνει μέσα στο άλλο διαλεκτικά. Έχω την τύχει να στέκομαι δίπλα σε σπουδαίους συνθέτες και να μαθαίνω διαρκώς, καθώς και κοντά στους συνοδοιπόρους καλλιτέχνες της γενιάς μου. Σίγουρα ό,τι με συγκινεί έχει θέση στον μουσικό μου χώρο και ορίζοντα.

Η παράδοση και το σύγχρονο

Γιατί οι ερμηνευτές πατάνε πάνω σε παλιά τραγούδια για να «πείσουν» τους ακροατές και για να δώσουν μια πληρότητα στις συναυλίες; Αισθάνεσαι να λείπει κάτι από την πρόσφατη σοδειά των τραγουδιών;

Δεν ξέρω αν λείπει κάτι, αλλά, εφόσον ερμηνεύεις, δεν μπορείς να αγνοήσεις έναν θησαυρό τραγουδιών από την παράδοση, τους μεγάλους συνθέτες και ποιητές και να σταθείς μόνο στο σήμερα. Ούτε φυσικά το ανάποδο, δηλαδή να μην τιμήσεις την εποχή σου μέσα από νέες δημιουργίες που έχουν να πουν κάτι ουσιαστικό. Κι αυτές, ευτυχώς, δεν λείπουν, δυστυχώς, όμως, δεν προβάλλονται.

Πάνο, είσαι ανάμεσα στο παλιό και το καινούριο. Πώς νιώθεις όσον αφορά τη χρονική στιγμή που βρέθηκες στον μουσικό αυτό δρόμο;

Δεν είχα και άλλη επιλογή. Αυτή είναι η εποχή μας, σ' αυτήν και μ' αυτήν θα πορευτούμε, προσπαθώντας να οικοδομήσουμε κάτι πιο ανθρώπινο μέσα και από την τέχνη. Είναι μια σκληρή εποχή, με δυνατότητες, προβλήματα, αδιέξοδα και αντιφάσεις. Μέσα σε αυτό το κλίμα και τη δυσκολία τού να είσαι άνθρωπος της μουσικής, με τη μουσική είδος πολυτελείας στον πλανταγμένο κόσμο, αλλά ταυτόχρονα και τεράστια ψυχική ανάγκη, είναι μια μάχη με τον εαυτό σου και με τις συνθήκες, που πρέπει να δώσεις.

"Γκέμμα" είναι ο τίτλος της πρώτης σου δισκογραφικής σου δουλειάς και "Σεμπρεβίβα" ο τίτλος της δεύτερής σου δουλειάς. Πες μας λίγα λογια για την καθεμιά.

Η "Γκέμμα", ίσως λίγο πιο ανώριμη και αθώα, με τα καλά και τα κακά που έχουν τα πρώτα γεννήματα, αφού δεν υπάρχει τόσο μεγάλη αυτολογοκρισία και ρέγουλα στον ρομαντισμό, και έχει κι αυτό τη γοητεία του, ώς ένα βαθμό. Η "Σεμπρεβίβα", πιο προβληματισμένη και ταυτόχρονα πιο αυτόνομη, αλλά και ψημένη, ίσως να έχει αρπάξει και λίγο στην πυροστιά της εποχής. Έχει όμως και, από αντίδραση ή και συνειδητοποίηση, μια έμφυτη χαρά που πάει κόντρα σε όλο αυτό και αναζητά τους δρόμους είτε της γαλήνης είτε της ομορφιάς και της ωραίας έκρηξης. Στη βάση τους και οι δύο δουλειές έχουν και κοινωνικοπολιτικό και ερωτικό και υπαρξιακό χαρακτήρα, ενώ μουσικά κινούνται πάνω στις επιρροές μου, όπως μετασχηματίζονται με τη δική μου αισθητική και με τις δυνατότητες που μου παρέχονται ως καλλιτέχνη.

Η ρούγα της δημιουργίας

Ήρθε κάποια στιγμή που είπες μέσα σου ότι οι δυσκολίες αυτής της ενασχόλησης είναι τόσο μεγάλες, που θέλω να τα παρατήσω;

Πολύ συχνά υπάρχει η αίσθηση της ακροβασίας. Αν νιώσεις πως κάτι δεν σου δίνει και δεν δίνεις κι εσύ ή σε αλλοιώνει τόσο πολύ, που χάνεις το νόημα της ύπαρξης μέσα σε αυτό, τότε οφείλεις να το δεις σοβαρά. Η αγάπη για τη μουσική και ίσως ένα αίσθημα πηγαίας ανάγκης αλλά και μια συνείδηση χρέους, σε βγάζει ξανά στη ρούγα και της δημιουργίας και της επαφής με τον κόσμο.

Ήσουν τυχερός να βιώσεις εμπειρίες εκτός Ελλάδας. Τι κρατάς από τις εμφανίσεις σου στο εξωτερικό;

Ήταν σπουδαία εμπειρία τα ταξίδια μου στο εξωτερικό, εκτός Ελλάδας, αλλά με το ελληνικό στοιχείο πολύ έντονο. Κρατώ τη συγκίνηση, τις εικόνες, τις δυσκολίες ακόμα, αλλά και το συνολικό συναίσθημα τού να γνωρίζεις νέους τόπους, να βλέπεις πώς η ξενιτειά επιδρά στην ανθρώπινη ψυχή, να αλλάζει το κέντρο βάρους της σκέψης σου και να γυρνάς σίγουρα διαφορετικός. Σίγουρα, το αφιέρωμα στον Νίκο Ξυλούρη στη Νέα Υόρκη ήταν μια δυνατή στιγμή, αλλά και τα ταξίδια και οι εμφανίσεις στο Τορόντο, στο Σαν Φρανσίσκο και την πανέμορφη επαρχία της Καλιφόρνια, στην Κάτω Ιταλία με τα ελληνόφωνα χωριά. Κάθε ταξίδι, κάτι σου προσφέρει, συχνά, μπορεί και να σου αφαιρεί. Αυτή είναι η σοφία των πραγμάτων και, εν τέλει, η αλήθεια τους.

Έμπνευση από την Κύπρο

Μεγάλωσες εκτός Αθήνας, αλλά η Αθήνα είναι ο τόπος που δημιουργείς χρόνια τώρα. Σου έλειψε η επαρχία;

Μου λείπει, ναι. Αλλά επισκέπτομαι τακτικά το χωριό μου και με τη μουσική υπάρχει η δυνατότητα για αποδράσεις εκτός Αθηνών, έστω εν μέσω υποχρεώσεων. Αγαπώ τη φύση, χωρίς να είμαι κανένας σπουδαίος φυσιοδίφης, μου αρέσει η ισορροπία και οι ρυθμοί αυτοί και υπάρχει μια έλξη και μια ροπή που την μεταφέρω και στη ζωή μου στην πόλη. Είμαι λίγο μετανάστης. Όπως λέω σ' έναν καινούριο τραγούδι μου, την '' Πουρόπετρα'', που, όπως καταλαβαίνετε, έλκει την έμπνευσή του από την Κύπρο, ''θέλω χαλίκι να πατώ''.

Ποια είναι η σχέση σου με την Κύπρο; Με ποιους Κύπριους καλλιτέχνες συνδέεσαι, σε φιλική και επαγγελματική βάση;

Έχω μια σχέση βαθιάς αγάπης για το νησί, η οποία οικοδομήθηκε από την αγάπη για ανθρώπους του. Εκτιμώ, φυσικά, τον πολιτισμό και την ιστορία της Κύπρου. Τη μουσική της και τα τραγούδια της, τα οποία γνωρίζω όλο και περισσότερο, αποκτώντας και μια μεγαλύτερη εξοικείωση με την ντοπιολαλιά. Θλίβομαι βαθιά για τις πληγές της. Νιώθω, με έναν τρόπο, κομμάτι της, ίσως ακούγεται υπερβολικό, αλλά, ψυχές που με ξέρουν, μπορούν να το επιβεβαιώσουν. Αγαπώ σας.

Ο Γιώργος Καλογήρου είναι εκλεκτός φίλος και σπουδαίος δημιουργός. Τον εκτιμώ πολύ και τον πιστεύω. Προσφέρει με πολλούς τρόπους. Έχω έρθει σε επαφή και με άλλους ανθρώπους του τραγουδιού, όπως η Έλενα Αναγιωτού - μια εξαιρετική ερμηνεύτρια που φτιάχνει και τα δικά της τραγούδια, την πολύ σημαντική στιχουργό Ελένη Σιούφτα, την ποιήτρια Αθανασία Γιασουμή με την σπουδαία μόρφωση και τα διδακτορικά της στον Πλάτωνα, την Χριστίνα Πιερή, που συνδυάζει μοναδικά θέατρο και τραγούδι, και άλλους ανθρώπους που προσφέρουν στον πολιτισμό και την κοινωνία, όπως η Φλωρεντία Λαουτάρη, αυτό το υπέροχο κορίτσι που δίνει την ψυχή της στην διαφύλαξη της παράδοσης, κυρίως μέσα από τον χορό, αλλά και στη συνολικότερη πνευματική εγρήγορση μέσα από θεατρικές δράσεις, παραμύθι και ποίηση.

Είναι και νεότεροι καλλιτέχνες που εκτιμώ, όπως ο Δημήτρης Μεσημέρης. Επίσης, αγαπημένες φίλες είναι η Άντρη Χαραλάμπους και η Άντρη Ονουφρίου. Σαφώς δεν θα μπορούσα να ξεχάσω τον επιστήθιο φίλο, Νεοκλή Νεοφυτίδη, που είναι ένα μεγάλο κεφάλαιο για την ελληνική μουσική, δεξί χέρι του Ξαρχάκου και του Λεοντή. Ο ποιητής Λίνος Ιωαννίδης και ο Αλκίνοος, φυσικά, που συμμετείχε στον πρώτο μου δίσκο και ο πατέρας τους Άντης. Επίτρεψέ μου να πω πως είχα την χαρά να γνωρίσω στη Νέα Υόρκη και έναν δημιουργό που εκτιμώ ιδιαίτερα, τον Πόλυ Κυριάκου, που τώρα τα έφερε ο καιρός να μου παίρνει αυτήν τη συνέντευξη.

Σίγουρα ξεχνώ φίλους και ας με συγχωρέσουν, αλλά είναι τόσοι πολύ και όλοι τους ξεχωριστοί. Τιμώ πάντα τη μνήμη του Χρήστου Κωνσταντίνου, του σολίστ του μπουζουκιού, αλλά και μεγάλου φιλόσοφου αυτού. Πρόσφατα ήρθα σε επαφή με έναν ευγενέστατο άνθρωπο που τραγουδά και ασχολείται με τα πολιτιστικά του τόπου, τον Κωνσταντίνο Ναθαναήλ. Πλήθος μουσικούς, επίσης, γνωρίζω και εκτιμώ. Μου έρχονται στο μυαλό η Μαριλίζα Παπαδούρη και η Αντωνία Τσολάκη. Ο φίλος Αντρέας Μιτσικουρίδης, επίσης, που κάνει σημαντικό έργο στη Σίφνο.

Έχω αρχίσει να μελετώ την ποίησή σας και με συγκινεί ιδιαίτερα ο Λιπέρτης, έχει μια συγγένεια με τον Καρυωτάκη νιώθω. Και, εννοείται, ο Μιχαηλίδης.

Σύντομα θα έχουμε τη χαρά να σε χαρούμε σε εμφανίσεις στην Κύπρο. Πες μας λεπτομέρειες.

Εμφανίζομαι στο Βινύλιο στη Λεμεσό με την Έλενα Αναγιωτού στις 16 του Μάρτη. Στην Βαλίτσα της Λευκωσίας παίζουμε την επομένη, Σάββατο 17, με τον Γιώργο Καλογήρου, και στη Δερύνεια στην αίθουσα Τάκης Χριστοφίδης στις 21 και 22 Μαρτίου, πάλι με τον Γιώργο και τη χορωδία στην οποία διδάσκει (σημ.: Η συνέντευξη ελήφθη την περασμένη Δευτέρα).

Ευχόμαστε ό,τι καλύτερο στην πορεία σου. Καλή επιτυχία με όσα δρομολογείς στην Κύπρο.

Εγώ σας ευχαριστώ και εύχομαι το καλύτερο και προσωπικά, δημιουργικά αλλά και συλλογικά.