Σημερινή

Πέμπτη, 21/03/2019
RSS

Το διαχρονικό αντιστασιακό ήθος του Ελληνισμού

| Εκτύπωση | 05 Νοέμβριος 2017, 18:00 | Της Χρυσοθέμιδας Χατζηπαναγή

Οι πανηγυρικοί λόγοι και τα μηνύματα που ακούστηκαν πριν από λίγες ημέρες σε σχολικές εκδηλώσεις, επίσημες δοξολογίες και εορταστικές συναθροίσεις, τιμώντας την 77η εθνική επέτειο της 28ης Οκτωβρίου, θα ηχούν γράμμα κενό επιπολάζουσας συνθηματολογίας, αν δεν σηματοδοτούν το βαθύτερο νόημα της ημέρας: το ηρωικό «ΟΧΙ» της εποποιίας του 1940, που με ακατάβλητο σθένος πατριωτικής αρετής αντέταξε ο ελληνικός λαός κατά της φασιστικής Ιταλίας, γράφοντας μιαν από τις λαμπρότερες σελίδες της Παγκόσμιας Ιστορίας στα χιονισμένα βουνά της Πίνδου· για να συνεχίσει να αγωνίζεται με απαράμιλλες πράξεις μαχητικότητας και αυτοθυσίας, στοχεύοντας στο υπέρτατο αγαθό της ελευθερίας μετά την εισβολή των γερμανικών ναζιστικών ορδών, την Άνοιξη του 1941, και οργανώνοντας ένα από τα μαζικότερα αντιστασιακά κινήματα στον κόσμο, που οδήγησε στην απελευθέρωσή του τον Οκτώβριο του 1944.

Αν και, παρά τις αλλεπάλληλες νίκες του ένδοξου ελληνικού στρατού κατά των σιδερόφρακτων μεραρχιών του Μουσολίνι στο αλβανικό μέτωπο, το αποκορύφωμα της ελληνικής αντίστασης στον Γοργοπόταμο ενάντια στην υπεροπλία του Άξονα και παρά την ομόψυχη αγωνιστικότητα της ελληνικής κοινωνίας κάτω από απάνθρωπες συνθήκες στυγνής κατοχής, το έθνος δεν εξήλθε αλώβητο μέσα από τις συμπληγάδες του δεινότερου πολέμου της ανθρωπότητας.

Ανυπολόγιστες οι οικονομικές απώλειες, προπάντων οι εκτελέσεις αμάχων και τα ολοκαυτώματα χωριών, οι εκατοντάδες χιλιάδες νεκροί και τραυματίες στον βωμό των 60.000.000 του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Ωστόσο, αποφθεγματική απηχεί η διδαχή του Διονύσιου Ζακυθηνού, που αναφέρεται σε άλλες περιόδους της Ελληνικής Ιστορίας, τη Ρωμαιοκρατία και Τουρκοκρατία: «Αλλ’ αι μεγάλαι εποχαί δεν μετρούνται με το μέτρον των θυσιών. Είναι μεγάλαι εποχαί εκείναι, αι οποίαι μετουσιώνουν τας θυσίας, τας συμφοράς, τα ερείπια, τα δάκρυα εις κινούσας δυνάμεις, εις όργανα αναγεννήσεως, εις εθνικάς και υπερεθνικάς αξίας, ένθα δεσπόζει η ηγεμονία του πνεύματος».

Παραπέμποντας, εξάλλου, στο βιβλίο του Γάλλου ακαδημαϊκού Andr? Siegfried «L’ ?me des peuples», προσθέτει τα εξής επίσης επιγραμματικά: «Αναγνωρίζομεν πάντως την ενιαίαν πνευματικήν υφήν της εθνικής αυτοσυνειδησίας των Ελλήνων. Υπάρχει εις την ψυχολογίαν των το υπόβαθρον εκείνο της μονιμότητος, το οποίον ανευρίσκεται πάντοτε».

Και το υπόβαθρο αυτό, εν προκειμένω, δεν είναι άλλο από εκείνο που εδραιώνει το διαχρονικό αντιστασιακό ήθος της ελληνικής ψυχής σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο, ταυτοποιώντας τήν ανά τους αιώνες αγωνιστική ιδιοπροσωπία του Ελληνισμού. Αναλυτικότερα, διευκρινίζει ο Νίκος Σβορώνος στην «Επισκόπηση της Ελληνικής Ιστορίας» του:

«Ο αντιστασιακός χαρακτήρας[…]διέπει ολόκληρη τη νεοελληνική ιστορία: ο ελληνισμός ανήκει στην κατηγορία των μικρών λαών, που κινούνται στην περιφέρεια του νεότερου κόσμου, και που η σταδιακή ανάπτυξη της εθνικής τους συνείδησης και η συγκρότησή τους σε καινούργια έθνη συντελείται μέσα στην πάλη εναντίον υπερεθνικών αυτοκρατοριών στην αρχή, εναντίον υπερεθνικών ιμπεριαλιστικών οικονομικοκοινωνικών συγκροτημάτων, στα νεότερα χρόνια».

Η στεντόρεια φωνή της αντίστασης

Το πανελλήνιο αυτό φρόνημα, που δεν εμπίπτει στη σφαίρα της φαντασιακής επινόησης, έμπρακτα ανακαλεί τους Ομηρικούς στίχους «εις οιωνός άριστος αμύνεσθαι περί πάτρης» και «…μηδέ γένος πατέρων αισχυνέμεν», τουτέστιν ο καλύτερος οιωνός είναι η έναντι οποιασδήποτε θυσίας υπεράσπιση της πατρίδας, για να μην ντροπιάζουμε τους προγόνους· και όταν επικρατεί ο νόμος της αδικίας και από τον ισχυρότερο κατακτητή, υπερισχύει το ύψιστο χρέος της απόκρουσής του από την ακαταδάμαστη δύναμη της ψυχής των αδικουμένων.

Ιδού ποια απαρέγκλιτη διαταγή δίνει στους άνδρες του ο ταγματάρχης Δημήτριος Κασλάς στις 9 Μαρτίου 1941, στο ύψωμα 731, του βουνού Τρεμπεσίνα, στην περιφέρεια του Τεπελενίου, όταν παρουσία του Μπενίτο Μουσολίνι η εαρινή επίθεση των Ιταλών βρίσκεται σε εξέλιξη από την προηγούμενη μέρα: «Επί των κατεχομένων θέσεων θα αμυνθώμεν μέχρις εσχάτων. Προμηνύεται λυσσώδης επίθεσις του εχθρού, η οποία οπωσδήποτε θα αποκρουσθή και θα συντριβή. Τότε μόνον θα διέλθη ο εχθρός εκ της τοποθεσίας μας, όταν αποθάνωμεν άπαντες επί των θέσεών μας. Ουδείς θα κινηθή προς τα οπίσω. Πάντες θα αποθάνωσι επί των θέσεών των».

Στο θρυλικό εκείνο ύψωμα, που οι ολιγάριθμοι στρατιώτες με τα ελάχιστα πυρομαχικά το ονόμασαν «Γολγοθά» και απαθανατίζεται στο Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτου στην Αθήνα, γράφτηκαν οι νεότερες Θερμοπύλες, για να θυμίζουν την αδιάσπαστη συνέχεια της Ελληνικής Ιστορίας. Την πρώτη εμβληματική αντίσταση τού «Μολών λαβέ» των Θερμοπυλομάχων του Λεωνίδα κατά των Περσών.

Μια πολεμική ήττα, που ισοδυναμούσε με ηθική νίκη, αφού οι Έλληνες δέκα χρόνια μετά, χαλυβδώνοντας τη θέληση και την τακτική της στρατηγικής τους, κατατρόπωσαν κατά ξηράν και κατά θάλασσαν μια ολόκληρη περσική αυτοκρατορία. Αλλά και του Περσέα (179-168π.Χ.) η ζωή σημαδεύτηκε από τους αγώνες αντίστασης κατά της ρωμαϊκής εισβολής στον ελλαδικό χώρο.

Το ιταμό τελεσίγραφο του Μουσολίνι, που επέδωσε ο Ιταλός πρεσβευτής στον Ιωάννη Μεταξά, απηχεί εκείνο των αρχαίων προγόνων τους, όταν τον Απρίλιο του 171 π.Χ. ο τελευταίος βασιλιάς των Μακεδόνων πληροφορήθηκε από τους απεσταλμένους του που επέστρεψαν από τη Ρώμη ότι η απόφαση για την κήρυξη του πολέμου ήταν ουσιαστικά ήδη ειλημμένη από τη Σύγκλητο και τα προσχήματα είχαν ήδη επινοηθεί. Τρία χρόνια και λίγους μήνες αργότερα, στις 22 Ιουνίου του 168 π.Χ., οι Μακεδόνες ηττήθηκαν στη Μάχη της Πύδνας, που ως κομβικό συμβάν επισφράγισε την κοσμοκρατορία των Ρωμαίων και την οριστική απώλεια της ελευθερίας της Ελλάδας.

Φωτεινό ορόσημο αντίστασης αναδεικνύεται παραμονές της Άλωσης η στάση του άλλου τελευταίου βυζαντινού αυτοκράτορα, Κωνσταντίνου ΙΑ΄ Παλαιολόγου, στο τελεσίγραφο του Μωάμεθ. Στην απειλή του θανάτου και της αιχμαλωσίας στεντόρεια η φωνή της απάντησής του, όπως ήταν το 1821 η φωνή του Κολοκοτρώνη, του Μακρυγιάννη και του Εθνομάρτυρος Κυπριανού στους Τούρκους κατακτητές, του Αυξεντίου και του Μάτση στους Άγγλους αποικιοκράτες κατά τον Απελευθερωτικό μας Αγώνα. Όλων, εντέλει, εκείνων των Ελλήνων, που διαπνέονταν στην πορεία των αιώνων και των εποχών από τα αγωνιστικά ιδεώδη της φυλής και το αντιστασιακό ήθος του Έθνους.