Την πολύκροτη απόφαση του Διοικητικού Δικαστηρίου για τις περικοπές μισθών στη δημόσια υπηρεσία, και τις κινήσεις που γίνονται από πλευράς Κυβέρνησης, σχολιάζουν στη «Σ» οι έγκριτοι νομικοί Αλέκος Μαρκίδης και Ανδρέας Αγγελίδης.

Ερωτήματα:

1. Κατά πόσον είναι πιθανή ή αναγκαία η τροποποίηση του Συντάγματος για αντιμετώπιση του συγκεκριμένου ζητήματος;

2. Το δικαστήριο σε αυτήν την περίπτωση δίκασε με βάση τον νόμο ή εισέρχονται αμφιβολίες περί τούτου;

3. Πιστεύετε ότι η Κύπρος μπορεί να αντέξει αυτήν την απόφαση;

4. Με ποιον τρόπο επηρεάζεται ο ιδιωτικός τομέας, μετά από αυτήν την απόφαση;

5. Ποιες ευθύνες βαραίνουν την Πολιτεία (Κυβέρνηση, Βουλή και Θεσμούς);

ΑΝΔΡΕΑΣ Σ. ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ
«ΟΙ ΕΥΘΥΝΕΣ ΤΕΡΑΣΤΙΕΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΕΣ. ΕΠΕΛΕΓΗΣΑΝ ΚΑΙ ΠΡΟΩΘΗΘΗΚΑΝ ΝΟΜΟΘΕΣΙΕΣ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΣΤΗΚΑΝ ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΕΧΟΥΝ ΤΗ ΜΟΡΦΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΕΓΚΥΡΩΝ ΛΥΣΕΩΝ».

1. Η τροποποίηση του Συντάγματος είναι δυνατό να γίνει διαρκούσης της εκρύθμου καταστάσεως με Νόμο, ως Δίκαιο της Ανάγκης. Προφανώς προϋποθέτει τη συγκέντρωση τόσων ψήφων στη Βουλή, ώστε να καταστεί δυνατή η όποια τροποποίηση. Το παράδοξο είναι ότι θα ψηφιστεί από μια Βουλή που δεν έχει 56 βουλευτές, λόγο του γνωστού προβλήματος της έδρας της Λεμεσού.

Το γεγονός ότι η Κυβέρνηση καθόρισε ήδη την τροποποίηση του Άρθρου 23(3) του Συντάγματος, ως μιαν εκ των επιδιώξεών της, καταδεικνύει έμμεσα και αποτελεί επιβεβαίωση ότι συνέτρεξαν λάθη με τη νομοθετική ρύθμιση του 2011-2012 και άρα επιβεβαιώνει την ορθότητα της Απόφασης του Διοικητικού Δικαστηρίου.

Η μελετώμενη τροποποίηση δεν είναι απλή νομική διαφοροποίηση κάποιας πρόνοιας περί τα ανθρώπινα δικαιώματα. Μπορεί, εάν πραγματοποιηθεί, να οδηγήσει σε επιπλοκές ευρύτερες πέρα από την πολιτική διάσταση που έχει, όπως το ενδεχόμενο στέρησης χωρίς εύλογη αποζημίωση ακόμη και ακίνητης περιουσίας για εξυπηρέτηση οικονομικών προβλημάτων του Κράτους.

2. Το Σύνταγμα διασφαλίζει στα Άρθρα 6 έως 35 σειρά ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ελευθεριών. Χαρακτηριστική δε η πρόβλεψη του Άρθρου 35, που προβλέπει: «Αι νομοθετικαί, εκτελεστικαί και δικαστικαί αρχαί της Δημοκρατίας υποχρεούνται να διασφαλίζωσι την αποτελεσματικήν εφαρμογήν των διατάξεων του παρόντος μέρους, εκάστη εντός των ορίων της αρμοδιότητος αυτής».

Τα ατομικά δικαιώματα ή ελευθερίες είναι δυνατό να τύχουν ως προς την απόλαυσή τους, παρέμβασης από τον Νομοθέτη στον βαθμό που το ίδιο το Σύνταγμα επιτρέπει τούτο. Κατά συνέπειαν, με βάση το σύστημα της διάκρισης των εξουσιών, η Δικαστική Εξουσία οφείλει να αντιμετωπίζει κάθε ισχυρισμό που εγείρεται ενώπιόν της και η οποία αφορά αντισυνταγματικότητα Νόμου. Αυτό έπραξε και το Διοικητικό Δικαστήριο. Σε τέτοια περίπτωση, εάν ο Νόμος περιορίζει ένα ατομικό δικαίωμα, το Δικαστήριο ελέγχει και ενίοτε «περιορίζει» την παρέμβαση του Νομοθέτη, κρίνοντάς την αντισυνταγματική.

3. Οι όποιες σοβαρές, επιζήμιες για τον τόπο και το λαό συνέπειες οφείλονται στη μη νόμιμη νομοθετική αντιμετώπιση του προβλήματος εξαρχής το 2011-2012 και πρόσθετα στην αδιαφορία που υπήρξε από την Εκτελεστική και Νομοθετική Εξουσία, παρά τις σαφέστατες προειδοποιήσεις που δόθηκαν δικαστικά από το 2014 με τις τότε αλλά και μεταγενέστερες αποφάσεις.

Η λύση απαιτεί συνένωση δυνάμεων, απόψεων και ορθές επιλογές, κυρίως σε πολιτικό επίπεδο. Θα πρέπει, με ανάλογη κοινή προσπάθεια, να τύχει με πολιτικούς όρους συναίνεσης η αντιμετώπιση της «κενής» έδρας στη Βουλή και πολύ περισσότερο τα όσα αφορούν την επίλυση του μέγιστου των προβλημάτων της Κυπριακής Δημοκρατίας, που είναι η παράνομη στρατιωτική κατοχή, διαίρεση και εποικισμός.

4. Ο ιδιωτικός τομέας διέπεται από το ιδιωτικό δίκαιο και τις αρχές της ζήτησης, προσφοράς και συμφωνιών. Αντίθετα οι μισθοί, οι συντάξεις και τα επιδόματα στον δημόσιο τομέα ρυθμίζονται ως δικαιώματα των δημοσίων υπαλλήλων που διαμορφώνονται κατά το δημόσιο δίκαιο με βάση Νόμο, Κανονισμούς και Σχέδια Υπηρεσίας.

Η όποια αναζήτηση λύσεων επέβαλλε και επιβάλλει μεταξύ άλλων συνταγματικά επιτρεπτές λύσεις, ώστε η όποια νέα νομοθετική ρύθμιση να μην επιφέρει αντισυνταγματική μεταχείριση. Η επιδίωξη αυτή καθιστά άδικη και ακατανόητη την έμμεση επίρριψη ευθύνης στο Δικαστήριο ή σε όσους κατέφυγαν στο Δικαστήριο.

5. Οι ευθύνες τεράστιες και συγκεκριμένες. Η αναζήτηση νομοθετικών ρυθμίσεων προς διάσωση του Κράτους από σοβαρότατα οικονομικά προβλήματα επέβαλλε εξαρχής προσοχή και σε βάθος μελέτη με τη συνδρομή των επηρεαζομένων. Επελέγησαν και προωθήθηκαν νομοθεσίες που εφαρμόστηκαν χωρίς να έχουν τη μορφή συνταγματικών εγκύρων λύσεων. Επιτέλους, ας γίνει αντιληπτό ότι η Κυπριακή Δημοκρατία διαχρονικά δεν αγωνίζεται κατά των επεκτατικών μόνο βλέψεων της Άγκυρας. Έχει επίσης «εχθρό» τη μόνιμη κομματική αντιπαράθεση και την έλλειψη κοινών προσπαθειών προς διάσωση Κράτους και λαού.

Πρόσθετα συνέτρεχαν και συντρέχουν τα σφάλματα της πολιτικής ηγεσίας, που οφείλει επιτέλους να υπερβεί τις μικροκομματικές διαφορές, να συγκεντρώσει την όλη προσοχή και δυναμισμό της στην από κοινού αναζήτηση ορθής και νόμιμης επίλυσης όλων των προβλημάτων αποβλέποντας πραγματικά και καθοριστικά στη διάσωση του Κράτους και του λαού.

ΑΛΕΚΟΣ ΜΑΡΚΙΔΗΣ
«ΔΕΝ ΝΟΜΙΖΩ ΟΤΙ Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΕΠΗΡΕΑΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ. ΘΑ ΕΠΗΡΕΑΣΤΕΙ ΔΥΣΜΕΝΩΣ, ΕΑΝ ΚΑΙ ΕΦΟΣΟΝ ΑΥΞΗΘΕΙ Η ΦΟΡΟΛΟΓΙΑ».

1. Η απάντηση βέβαια εξαρτάται και από την απόφαση, που θα εκδοθεί από το Ανώτατο Δικαστήριο, όταν θα εκδικασθεί η Έφεση κατά της αποφάσεως του Διοικητικού Δικαστηρίου. Αν η απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου επικυρώσει την απόφαση του Διοικητικού Δικαστηρίου, το θέμα, αν πρέπει ή όχι να τροποποιηθεί καταλλήλως το Σύνταγμα, είναι θέμα πολιτικής απόφασης και οπωσδήποτε απαιτείται προς τούτο να επιτευχθεί πλειοψηφία στη Βουλή 2/3 του όλου αριθμού τον βουλευτών.

2. Ασφαλώς και το Δικαστήριο δίκασε ερμηνεύοντας το άρθρο 23.3 του Συντάγματος. Ουδεμία αμφιβολία περί τούτου. Κατά πόσον η απόφαση είναι νομικώς ορθή ή όχι, θα απαντηθεί από το Ανώτατο Δικαστήριο στην Έφεση, που θα γίνει. Πάντως, επειδή εκφράσθηκαν και διάφορα σχόλια κατά πόσον οι Δικαστές είχαν οι ίδιοι συμφέρον να προστατεύσουν τους μισθούς τους, η θέση μου είναι κάθετα εναντίον αυτού του είδους των υπαινιγμών, τονίζοντας ότι οι μισθοί των Δικαστών προστατεύονται από άλλο άρθρο του Συντάγματος και, εν πάση περιπτώσει, ο Νόμος που κηρύχθηκε αντισυνταγματικός δεν είχε και δεν έχει καμία σχέση με θέμα ωφελημάτων Δικαστών.

3. Επί του παρόντος δεν έχουν γίνει ή δεν έχουν δημοσιοποιηθεί οι σωστοί αριθμοί για το κόστος που μια τέτοια απόφαση μπορεί να προκαλέσει αν αρχίσει από φέτος η πλήρης αποκατάσταση των μισθών και γενικά των ωφελημάτων των υπαλλήλων του ευρύτερου δημόσιου τομέα. Μιλούν για βάθος πενταετίας, ενώ γνωρίζουν ότι από το 2023, με βάση συμφωνία Κυβέρνησης και συντεχνιών ΣΕΚ και ΠΕΟ θα υπήρχε πλήρης αποκατάσταση των μισθών. Η εν λόγω αποκατάσταση θα ήταν σταδιακή και θα άρχιζε από τον φετινό χρόνο.

Επομένως, θα έπρεπε να υπολογίσουν το κόστος μέχρι το τέλος του 2022 και από το κόστος αυτό να αφαιρέσουν το κόστος που ήδη η συμφωνία, που έγινε, θα είχε για τα έτη 2019, 2020, 2021 και 2022. Και πέραν αυτού, θα έπρεπε να υπολογίσουν και το αυξημένο εισόδημα που θα είχε το κράτος από τον Φόρο Εισοδήματος. Και αφού γίνουν σοβαροί υπολογισμοί, τότε ο καθένας θα μπορεί να κρίνει και να απαντήσει στο ερώτημά σας. Ας μη λησμονούμε ότι μόλις πρόσφατα το Κράτος αυτό κατήργησε τον φόρο ακίνητης ιδιοκτησίας, που απέφερε περίπου 80 εκ. ετησίως.

4. Δεν νομίζω ότι ο ιδιωτικός τομέας επηρεάζεται από την απόφαση του Διοικητικού Δικαστηρίου. Θα επηρεαστεί δυσμενώς, εάν και εφόσον αυξηθεί η φορολογία. Κάτι τέτοιο δεν φαίνεται ότι θα γίνει.

5. Στον τομέα του Συνταγματικού Δικαίου διαρκώς γεννώνται σοβαρά και δισεπίλυτα θέματα και το κατά πόσον ένας νόμος είναι ή όχι αντισυνταγματικός, τελικός κριτής είναι το Δικαστήριο, του οποίου και εκείνου οι αποφάσεις υπόκεινται σε κριτική. Δεν σημαίνει ότι, οποτεδήποτε ένα Δικαστήριο κηρύσσει ένα Νομό αντισυνταγματικό, υπάρχουν ευθύνες.