ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΜΜΕΝΑ ΧΩΡΙΑ, ΕΡΗΜΩΜΕΝΑ ΣΠΙΤΙΑ, ΞΕΧΑΣΜΕΝΟΙ ΤΟΠΟΙ…

Οδοιπορικό και περιδιάβαση στην Ανώγυρα από την εφημερίδα «Σημερινή». Το χωριό με τα παραδοσιακά πετρόκτιστα σπίτια, τις παλιές γειτονιές με τα πλακόστρωτα και τα ανηφορικά, στενά δρομάκια, που σε ταξιδεύουν σε κάποιες άλλες νοσταλγικές εποχές

Βρεθήκαμε γι' ακόμη μια φορά σε κάποια γωνιά του νησιού μας να αναζητάμε ένα ακόμα εγκαταλελειμμένο χωριό, που ο χρόνος δεν κατάφερε ακόμα το τελειωτικό του χτύπημα. Κάναμε αναδρομή στο παρελθόν μέσα στα στενά σοκάκια και τα παραδοσιακά πετρόκτιστα σπίτια στην Ανώγυρα. Μια διαδρομή που θυμίζει άλλες εποχές... Οι κάτοικοί του ασχολούνται κυρίως με τη γεωργία και τη μεταποίηση των χαρουπιών, παράγοντας το παραδοσιακό πανάρχαιο γλυκό, που φέρει το όνομα «παστέλι». Εισερχόμενος στην κοινότητα, δεν μπορείς παρά να εκπλαγείς από την ποσότητα της πέτρας που χρειάστηκε για να κτιστεί ένα χωριό.
Τα πάντα είναι από πέτρα. Σπίτια, κτίρια, μνημεία.

Όπως μας ανέφερε ο κοινοτάρχης, ο κ. Μακρής, το χωριό σήμερα, επηρεασμένο από την αστυφιλία, αριθμεί γύρω στους 200 μόνιμους κατοίκους, ενώ το καλοκαίρι, με την επάνοδο των αποδήμων, πολλαπλασιάζονται. Η κοινότητα, παρόλα αυτά, διατηρεί τις ομορφιές τής φύσης και οι κάτοικοι συντηρούν το χωριό και τις κατοικίες.

Έτσι πήρε το όνομά της…

Για την προέλευση του ονόματος του χωριού υφίστανται διάφορες εκδοχές. Υπάρχουν αυτοί που υποστηρίζουν ότι το όνομα Ανώγυρα προέρχεται από το Άνω Γύροι, αφού στην αρχαιότητα το χωριό εκατοικείτο και νοτιότερα, στην περιοχή δηλαδή των Κάτω Γύρων. Μία δεύτερη εκδοχή αναφέρει ότι η ονομασία προέρχεται από το φυτό αναγύρις, που ευδοκιμεί στο χωριό. Μία τρίτη αναφέρει πως το χωριό πήρε το όνομά του από τα Άνω Ιερά, επειδή στη θέση της σημερινής του τοποθεσίας βρίσκονταν τα Ιερά. Ο Μας Λατρί χρησιμοποιεί τις ακόλουθες ονομασίες για την Ανώγυρα, Anoghira, Anoira, La Noyere. Σε περιγραφή της ρωμαϊκής εποχής το χωριό αναφέρεται ως Ονόγυρα, ενώ σε παλιούς χάρτες τιτλοφορείται Onoira.

Εκκλησία και μοναστήρι

Ανηφορίζοντας προς την Ανώγυρα ανάμεσα στις χαρουπιές, ξεπροβάλλουν τα ερείπια του Μοναστηριού του Τιμίου Σταυρού. Το μοναστήρι βρίσκεται στον χώρο ενός πρωτοβυζαντινού συνοικισμού, που αναφέρεται στις Πράξεις των Αποστόλων. Η σημερινή εκκλησία κτίστηκε τον 14ον αιώνα, όμως σήμερα, δυστυχώς, μόνο τμήματα των τοιχογραφιών σώζονται. Στην ανατολική καμάρα, στο Ιερό Βήμα, διασώζονται οι μόνες καλά διατηρημένες σκηνές από την Ανάληψη και την Πεντηκοστή.

Στο κέντρο του χωριού βρίσκεται η ενοριακή εκκλησία. Ένα πολύ όμορφο και παλιό κτίσμα από πέτρα. Δίπλα υπάρχει ένα παλιό ελαιοτριβείο, όπου μπορείτε να δείτε τη μυλόπετρα όπου άλεθαν τον ελαιόκαρπο και τον «σφικτήρα», μέσω του οποίου εξήγαγαν το ελαιόλαδο από τον λιωμένο καρπό της ελιάς. Λίγο πιο πέρα βρίσκεται επίσης το μνημείο για τον Ήρωα της Κύπρου, που έδωσε τη ζωή του υπερασπιζόμενος την τιμή της Πατρίδας, έναντι του Τούρκου εισβολέα.

Μουσείο Χαρουπιού και Παστελοποιείο

Η Ανώγυρα είναι το μοναδικό χωριό στο οποίο συνεχίζεται η παράδοση της παρασκευής παστελιού. Μέχρι και σήμερα υπάρχουν αρκετές οικογένειες που ασχολούνται επαγγελματικά με την παρασκευή του εύγευστου προϊόντος. Το Μουσείο Παστελιού «Μαύρος Χρυσός» είναι μοναδικό σε ολόκληρη την Κύπρο και έχει ως στόχο του την παρουσίαση του παραδοσιακού τρόπου παρασκευής του παστελιού. Το μουσείο στεγάζεται στο παλιό τουρκοκυπριακό σχολείο του χωριού, το οποίο αναπαλαιώθηκε το 2000. Εκτός από εργαστήριο, παρέχει και πληροφορίες όσον αφορά το χαρούπι και την επεξεργασία του. Στο παστελοποιείο μπορείτε επίσης να παρακολουθήσετε την επίδειξη παρασκευής παστελιού και να δοκιμάσετε τα διάφορα εδέσματα από χαρούπι.

Γαλακτοκομείο «Το Ανωυρκάτικο»

Το γαλακτοκομείο «Το Ανωυρκάτικο» είναι μέρος του Αγροκτήματος Σταλιές, που μοιάζει με το μικρό σπίτι στο λιβάδι, με κότες, γουρούνια και αίγες Δαμασκού. Αυτό το αγρόκτημα ήταν το παιδικό όνειρο του Παντελή Παντελή, καθώς η γεύση του χαλλουμιού που έφτιαχνε ο βοσκός παππούς του τού είχε μείνει αλησμόνητη. Ο παππούς είχε δώσει τη συνταγή μαζί με μία συμβουλή: «Γιε μου, για να κάμεις χαλλούμι πρέπει πρώτα να αγαπάς τα κτηνά, να τα βοσκίζεις συνέχεια. Χειμώνα - καλοκαίρι για να τρων ό,τι τους πέμπει ο Πλάστης μου και να νιώθεις χαρά την ώρα που κάμνεις χαλλούμι».

Έτσι και έκανε. Και έπιασαν τόπο τα λόγια του παππού. Το γαλακτοκομικό εργαστήριο του Παντελή Παντελή παράγει σήμερα μία γκάμα γαλακτοκομικών προϊόντων ποιότητας από γάλα δικής τους παραγωγής. Αξίζει να επισκεφτείτε τη φάρμα για να δείτε όλα τα ζώα αλλά και να δοκιμάσετε το φρέσκο και ζεστό χαλλούμι της παραγωγής τους.

Αγροτουριστική μονάδα

Η Ανώγυρα είναι από τα χωριά που προσφέρονται για ξέγνοιαστες διακοπές με οδηγό την παράδοση και τη φύση. Στον πυρήνα της κοινότητας λειτουργεί σήμερα ένα παραδοσιακό συγκρότημα οκτώ διαμερισμάτων του ενός υπνοδωματίου, όπου μπορεί κάποιος να μείνει και να απολαύσει μια χαλαρή, αλλιώτικη και παραδοσιακή ατμόσφαιρα και φιλοξενία. Μοναδική επιλογή για διαμονή σε αγροτουριστικό κατάλυμα στην Ανώγυρα, είναι το Nicolas & Maria Cottage με την πανέμορφη αυλή.

Ταβέρνες και καφενεία

Στο χωριό υπάρχουν σήμερα τρία εστιατόρια, που προσφέρουν όλες τις ανέσεις. Η μία παραδοσιακή ταβέρνα λέγεται «Ανώγυρα» και προσφέρει παραδοσιακούς μεζέδες. Επιπλέον υπάρχει και το εστιατόριο «Νικόλας», το οποίο βρίσκεται λίγο πιο έξω απ’ την πυκνοκατοικημένη περιοχή του κέντρου του χωριού και μπορεί να εξυπηρετήσει μέχρι 200 άτομα. Υπάρχει επίσης πισίνα, παιδότοπος, ανοικτός και κλειστός χώρος για φαγητό. Ο ιδιοκτήτης υπόσχεται παραδοσιακή φιλοξενία, κυπριακούς μεζέδες και μενού α λα καρτ.

Στο χωριό επίσης έχει ανοίξει ένα εστιατόριο και εργαστήριο για αιθέρια έλαια, το «ANAGYRIS ESSENTIAL OILS PARK & RESTAURANT». Το πάρκο ANAGYRIS βρίσκεται σε ένα μαγευτικό τοπίο με απίστευτη θέα. Ο επισκέπτης έχει τη δυνατότητα να ενημερωθεί για τις φαρμακευτικές ιδιότητες και τον τρόπο χρήσης των αρωματικών φυτών και αιθέριων ελαίων, τον τρόπο απόσταξης για την παραγωγή ποιοτικών αιθέριων ελαίων, μέσα από τα σύγχρονα μηχανήματα, και την επεξεργασία των αιθέριων ελαίων για την παραγωγή φυτικών καλλυντικών. Επίσης στο πάρκο λειτουργεί εστιατόριο με κυπριακή παραδοσιακή κουζίνα.