Το ρουσφέτι δεν έχει όρια. Είναι όπως ο ιστός μιας τεράστιας αράχνης, που έχει αιχμαλωτίσει ολόκληρη την κοινωνία στους ιμάντες της - πολίτες, βουλευτές, κόμματα, κυβερνήσεις, κρατικούς αξιωματούχους. Και μόνον η θυμηδία μπορεί να απαλύνει πότε-πότε την οργή, όταν ακούς τους ηθικούς και φυσικούς αυτουργούς αυτού του νοσηρού κοινωνικού έθους, να διαρρηγνύουν τα ιμάτιά τους και να εξαγγέλλουν «μέτρα» για την καταπολέμησή του. Η ζωτική κοινωνική μας «αρρώστια», δίκην πάνδημης επιδημίας, έχει εισχωρήσει στα πάντα, ακόμη και στα πιο μικρά και ασήμαντα, προκαλώντας δύσθυμους συνειρμούς.

Ζούμε, λοιπόν, το τελευταίο διάστημα, σε πλήρη δόξα, την αποφλοίωση του θεσιθηρικού χαμαιλεοντισμού. Και όταν το πρόσωπο της αξιοπιστίας έχει ανηκέστως αποσαθρωθεί, καμία μάσκα ή εξεζητημένη αμφίεση δεν μπορούν να το στηρίξουν...

Πρέπει να είσαι πραγματικά αφελής για να πιστέψεις ότι το εκνευριστικό πηγαινέλα με τις ρουσφετολογικές λίστες και τα κάθε λογής αιτήματα, μπορεί να έχει οιαδήποτε σχέση με το χαρίεν και επίπονο άθλημα της αξιοκρατίας.

Η… γεωγραφία του ρουσφετιού

Δυστυχώς, τα κόμματα και οι θεσμοί, καθημερινά επιβεβαιώνουν τον εαυτό τους, εκτιθέμενα σε μια γελοία παράσταση παταγώδους αυτοδιάψευσης για όσα ευαγγελίζονται· τη χρηστή διοίκηση, την αξιοκρατία, την πάταξη της διαφθοράς.

Αλήθεια, τι σχέση μπορεί να έχει με τη δημοκρατική λειτουργία των θεσμών, τη βελτίωση της άσκησης της κυβερνητικής πολιτικής και την εμπέδωση αξιοκρατικού ήθους ο δρων στη νεφελώδη ζώνη μεταξύ νομιμότητας και εκνομίας «διαμεσολαβητικός» ρόλος των κομμάτων και των θεσμικών αξιωματούχων;

Πώς, ωστόσο, να γινόταν διαφορετικά, όταν ολόκληρο το πολιτικό σύστημα αναθάλλει περιπεπλεγμένο στο αξεδιάλυτο πλέγμα των πελατειακών σχέσεων, όταν ο πολίτης, ηθελημένα ή εξ ανάγκης, μετατρέπεται σε πελάτη των κομματικών εμπορείων, κι όταν, αυτά τα τελευταία, αφού έχουν ρίξει στην αγορά την πολύφερνη πραμάτεια τους -θέσεις, προαγωγές, διορισμούς, κάθε λογής εξυπηρετήσεις και ωφελήματα- σπεύδουν, με υπερβάλλοντα ανθρωπιστικό ζήλο, να ικανοποιήσουν τις επείγουσες ανάγκες των πελατών τους;

Φαύλος κύκλος, που συμπαρασέρνει στη δίνη των στροβιλισμών του ακόμη και εκείνους που θα ήθελαν να μείνουν απ’ έξω, αλλά, φευ, δεν υπάρχει τόπος.

Ο χάρτης της συναλλαγής είναι ανατριχιαστικά ευανάγνωστος: Το ρουσφέτι και η συμφυής δόση διαφθοράς που το συνοδεύει, εμφανίζονται σε δραστηριότητες τόσο του δημόσιου όσο και του ιδιωτικού τομέα, προκαλώντας σοβαρές παρενέργειες στην εύρυθμη λειτουργία της κοινωνίας. Καλύπτουν ολόκληρο σχεδόν το φάσμα της οικονομικής, πολιτικής και κοινωνικής ζωής, εκκινώντας από τις πλέον στοιχειώδεις λειτουργίες της κοινωνίας - έκδοση αδειών οδήγησης, έκδοση αδειών ανεγέρσεως κατοικίας, ιατρική περίθαλψη κ.τ.λ. Τομείς όπως η εκπαίδευση, η υγεία, οι μεταφορές, η τοπική αυτοδιοίκηση, η άμυνα, ακόμα και η δικαιοσύνη, κ.ά., διέπονται, σε μεγάλο βαθμό, από αδιαφανείς διαδικασίες και ρουσφετολογικές ρυθμίσεις, οι οποίες αποκτούν ολοένα μεγαλύτερο εύρος και ισχύ μέσα σ’ ένα περιβάλλον κρίσης της οικονομίας και διαρκώς αυξανόμενης κοινωνικής επισφάλειας.

Αιτίες και παράγωγα

Τη στιγμή, λοιπόν, που το ρουσφέτι καθίσταται δομικό στοιχείο της λειτουργίας του πολιτικού συστήματος, δεν είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς τις αιτίες και τα παράγωγά τους. Ελλείμματα στη δημοκρατική λειτουργία του πολιτεύματος, αναποτελεσματικότητα των συνταγματικών και των θεσμικών δομών, νομοθετικά κενά και ελλείψεις, κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες, φτώχια και περιθωριοποίηση, ανυπαρξία πολιτικής συμμετοχής των λαϊκών μαζών, διαπλοκή των οικονομικών συμφερόντων με την πολιτική εξουσία, έκπτωση των επιπέδων αντιπροσώπευσης των λαϊκών δυνάμεων, αποκοπή των εξουσιαστικών σχηματισμών και των φορέων τους από το κοινωνικό σώμα και τις ανάγκες του, έλλειψη πολιτικής βούλησης για διασφάλιση των συμφερόντων και των αιτημάτων των διαφόρων μειοψηφιών, ατομική και συλλογική ανασφάλεια λόγω της ανεργίας, απουσία αποτελεσματικών μηχανισμών ελέγχου, κολασμού και πρόληψης, αποτελούν μερικές από τις κύριες αιτίες εμφάνισης και επέκτασης του φαινομένου.

Ο… δεκάλογος του ρουσφετιού

Κάνοντας μιαν ορθοτομική αυτοανασκόπηση, μπορούμε να δούμε τους αγωγούς διαμέσου των οποίων διοχετεύεται ο ρουσφετολογικός πυώδης ποταμός, αλλά και σε ποια λιμνάζοντα ύδατα εκβάλλει. Αγωγοί: Κόμματα, βουλευτές, υπουργοί, κρατικοί λειτουργοί, κυβερνητικοί αξιωματούχοι, ισχυροί εξωθεσμικοί παράγοντες, δημοτικοί άρχοντες, οικονομικά κέντρα αυξημένης και διαπλεκόμενης επιρροής.

Και η ρουσφετολογική Εδέμ: Διορισμοί, προαγωγές και μεταθέσεις στη Δημόσια Υπηρεσία, τους Ημικρατικούς Οργανισμούς, την Αστυνομία, στο Στράτευμα, την Πυροσβεστική κ.ά., αποσπάσεις σε διάφορες υπηρεσίες, ευνοιοκρατική και ενίοτε παράτυπη μεταχείριση σ’ ένα δύσκαμπτο και δυσκίνητο σύστημα υγείας, διαγραφή ποινών για ποικιλώνυμες οδικές παραβάσεις, ευνοιοκρατική αντιμετώπιση στο εκπαιδευτικό σύστημα, παρεμβάσεις για ευνοιοκρατική μεταχείριση σε ζητήματα που άπτονται των αρμοδιοτήτων της τοπικής αυτοδιοίκησης -του τύπου «φροντίστε, κ. δημοτικέ σύμβουλε, για τη γρήγορη, γρηγορότερη από των άλλων, αποκομιδή των σκυβάλων μου-, έκδοση πολεοδομικών αδειών, έκδοση αδειών οδήγησης, έκδοση αδειών ανεγέρσεως κατοικίας, ιατρική περίθαλψη, «χαλαρώσεις» και παχυλή επιχορήγηση σε αθλητικά και πολιτιστικά σωματεία, κ.τ.λ.

Πόσοι, άραγε, δεν θα αναγνωρίζαμε σ’ αυτά, τον καθρέφτη που αντικατοπτρίζει το πρόσωπό τους; Σε μιαν απέραντη θάλασσα αιτημάτων, όπου, πάντοτε, το μεγάλο ψάρι νικάει το μικρό και οι μη καλωδιωμένοι με την καρδιά και τον εγκέφαλο του συστήματος, είναι καταδικασμένοι να πεθάνουν από ασφυξία στον πάτο…

Ρουσφέτι και για… φούτσαλ

Κι όμως, είναι αληθινό. Η παράκρουση του ρουσφετιού έχει φτάσει έως και τα αποδυτήρια του… φούτσαλ.
Όπως «κατήγγειλαν», λοιπόν, προ καιρού, έμπλεοι αμηχανίας, προπονητές φούτσαλ κολεγίων, βουλευτές τούς παρενοχλούν επανειλημμένως, ζητώντας τους να… εντάξουν στις ομάδες φούτσαλ των κολεγίων συγκεκριμένους φοιτητές, προκειμένου να αποκτήσουν το δικαίωμα της οικονομικής ελάφρυνσης από το συνολικό ποσό των καταβλητέων διδάκτρων - ελάφρυνση που ανέρχεται γύρω στις 300 Λ.Κ. ετησίως.

Μπορούμε να φανταστούμε, λοιπόν, πως, αν οι βουλευτές προστρέχουν, παρεμβαίνοντες, για να ικανοποιηθούν τέτοιου είδους αιτήματα, τι γίνεται στα μεγάλα… φαγοπότια της οικονομίας, στους διορισμούς, τις προαγωγές, στις προσλήψεις κ.τ.λ. Και τι, ακόμη, είμαστε ικανοί να κάνουμε εμείς οι ίδιοι, για να γίνει η «δουλειά» μας.