Σημερινή

Δευτέρα, 24/09/2018
RSS

Συμμαχίες και ισορροπία δυνάμεων: Φάρμακο και φαρμακεία

| Εκτύπωση | 26 Αύγουστος 2018, 18:00 | Του Τίτου Χριστοδούλου

ΤΗΝ ΔΙΠΛΗ ΟΨΗ ΤΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΧΟΥΝ ΥΠ' ΟΨΙΝ ΚΡΑΤΗ ΟΤΑΝ ΑΠΟΦΑΣΙΖΟΥΝ ΤΗΝ ΣΥΜΠΗΞΗ ΣΥΜΜΑΧΙΩΝ, ΕΠΙΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΟΥΣ ΑΛΛΑ ΚΙ ΑΝΑΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΣ ΤΟ ΡΙΣΚΟ ΝΑ ΜΟΙΡΑΣΤΟΥΝ ΤΗΝ ΜΟΙΡΑ ΤΟΥΣ ΜΕ ΑΛΛΑ ΕΘΝΗ

Μπορεί η αμερικανική μεταστροφή της άρσης του εμπάργκο πώλησης όπλων στην Κύπρο να σημαίνει όσα ελπιδοφόρα οι πολιτικοί μας και οι αναλυτές στα ΜΜΕ τολμούν να προϊδεασθούν για μια ριζική μετατόπιση των ενδιαφερόντων ή συμφερόντων των ΗΠΑ, το όνειρο μιας στρατηγικής συμμαχίας με τον μέχρι τούδε καταλυτικά ενάντιό μας παγκόσμιο Λεβιάθαν Ηγεμόνα, κι αν άτυπης ίσως, πάντως ουσιαστικής για τις τύχες του δύσμοιρου αυτού τόπου;


Υπάρχει κάτι οξύμωρον στην δήλωση του κυβερνητικού εκπροσώπου της Κύπρου ότι οι ΗΠΑ μπορούν, αν χρειαστούν, να 'βασίζονται' στην Κύπρο ως 'πυλώνα σταθερότητας και ασφάλειας στην περιοχή'. Παρεκτός κι αν εκείνο το 'βασίζονται' λεξιπαίζει με την κεκαλυμμένη προσφορά μιας βάσης στον ηγεμονικό υπεργίγαντα, στην αρχαία μας γραμμή του 'κερδαλεώτερον τω Πέρση συνομολογήσαι', ηχεί παράδοξο πώς μια μικρή και στρατιωτικά ασήμαντη χώρα, ημικατεχόμενη από μια ΝΑΤΟϊκή αρπακτική δύναμη και, στην ιστορία της ανεξαρτησίας της, διαφιλονικούμενο γεωπολιτικό μήλον της Έριδος ανάμεσα σε τρεις ΝΑΤΟϊκές δυνάμεις, με χαμένη για την ώρα μεταξύ τους και πιο ολιγωρούσα εκείνη με την οποία ταυτίζεται εθνικά και στην οποίαν απέβλεπε στην ιστορική της ιδεολογία, μπορεί να προβάλλει ως παραγωγός κι εξαγωγέας διεθνούς πολιτικής, και μάλιστα 'σταθερότητας κι ασφάλειας'.

Το ίδιο ειρωνικά, ωστόσο, η θάλασσα που μπορούμε να ελπίζουμε ότι μας 'αναβάθμισε' στον διεθνή γεωπολιτικό χάρτη και στο παιχνίδι των γεωστρατηγικών συμφερόντων, στην κρίσιμη, γειτνιάζουσα στον ενεργειακό ομφαλό της Γης και τον δρόμων του πετρελαίου Ανατολική Μεσόγειο, μας θυμίζει και πόσο 'ρευστά' είναι όλα στην διεθνή πολιτική 'σκακιέρα'.

Βρέθηκε η μικρά κι αδύναμη και ημικατεχόμενη κι απειλούμενη Κύπρος με ένα θησαυρό χρυσού στο 'άντλον' της, στο θαλάσσιό της αμπάρι -για θα θυμίσουμε και την ετυμολογία του 'αντλώ'- τώρα που προσδοκούμε να το χρησιμοποιήσουμε στον ευρεθέντα μας 'χρυσό', μαύρο χρυσό για την ακρίβεια. Μια ουρανόσταλτη 'προίκα' που διανοίγει, ωστόσο, νέους λογαριασμούς με την ιστορία, με τις δυνάμεις που διαμορφώνουν το γεωπολιτικό μας περιβάλλον, μια πολιτική γεωγραφία δυνητικών κινδύνων και απειλητικών δυνάμεων.

Ακαδημαϊκοί των Διεθνών Σχέσεων, οι IR ειδήμονες και στα τηλεοπτικά ΜΜΕ που... 'αντλούν' εξαντλητικά από τις γνώσεις τους ξεφυλλίζουν τα κιτάπια για τις θεματικές των ισορροπιών δύναμης στην ζούγκλα του 'ανάρχου' περιβάλλοντος, την αναζήτηση δηλαδή εξισορροπητικών συμμαχιών και όποιων άλλων τρόπων με τους οποίους το μικρό ορφανό με την μεγάλη κληρονομία μπορεί να πραγματευτεί και προστατευτεί στις προκλήσεις αυτές του νιόφερτου θησαυρού της.

Αντίβαρες στηρίξεις

Σε αναζήτηση 'συμμαχιών', λοιπόν, κι αντίβαρων στηρίξεων. Είναι απόλυτα λογικό, λοιπόν, να επιζητείται συνάντηση με τους στρατιωτικούς ηγέτες του Ηγεμόνα του κόσμου, προσβλέποντας στην ασφάλεια της 'ηγεμονικής σταθερότητας' που αυτός αντιπροσωπεύει και διασφαλίζει, για να επιμείνουμε στις ορολογίες της επιστήμης των Διεθνών Σχέσεων, ή IR Theory: την 'hegemonic stability', αν χρειάζεται να δώσουμε ένα λούστρο επιστημοσύνης στο παρόν κείμενο.

Όσο κι αν η ασυμμετρία δυνάμεων ανακαλεί τον είρωνα Jonathan Swift και την αντιστροφή των μεγεθών, με τους μικροσκοπικούς Λιλιπουτείους να αντιπροσωπεύουν για τον γιγάντιο προς αυτούς Γκιούλιβερ την δύναμη και την απειλή. Οποία παιγνιώδης κι ειρωνική αντιστροφή της τάσης να βλέπουμε το μικροσκοπικό ανθρωπάκι ή κάθε ζωάκι, ως γλυκούλι, χαριτωμένο και ακίνδυνο.

Μια ασυμμετρία που άλλωστε αντανακλάται στα μεγέθη της συνάντησης του Αρχηγού της Εθνικής Φρουράς της Κύπρου με έναν περαστικό από την Λάρνακα Αμερικανό στρατιωτικό αρχηγό για ένα ημίωρο, στο πλαίσιο ευρύτερης περιοδείας στην κρίσιμη περιοχή της Μέσης Ανατολής. Η μικρομέγαλη συνάντηση πήρε κι άλλες στρατηγικές διαστάσεις με την συμπαρουσία του Βρετανού Υπάτου Αρμοστού και της Αμερικανίδας πρέσβεως, αλλά και την περισσότερο από σημειολογική άρση του αμερικανικού εμπάργκο πώλησης όπλων στην Κύπρο.

Μια ειρωνεία παραμένει για τα πειρακτήρια εμάς, να υποδεικνύουμε ότι έναντι των θαλασσίων απειλών της Τουρκίας, με τα πολεμικά της πλοία και τα οθω-μανικώς δυσώνυμα πειρατικά πετρελαιοθηριώδη 'Μπαρμπαρός' και 'Πορθητής', μας προσφέρει αντίβαρη προστασία ο Αμερικανός Αρχηγός του Στρατού... ξηράς!

Beggars cannot be choosers, όπως θα έλεγαν οι ίδιοι οι Αγγλοσάξωνες, Αμερικανοί και Βρετανοί, η κοινή παρουσία των οποίων στην συνάντηση έδωσε την διάσταση μιας σημαντικής διάσκεψης, με ιστορικές διαστάσεις ως καιρίου σημείου στροφής της ιστορίας, δίπλα στις άλλες δραματικής σημασίας εξελίξεις και συγκυρίες.

Τόσο την γεωπολιτική αναβάθμιση από την εύρεση των υδρογονανθράκων στις θάλασσες της Κύπρου, με δηλωμένο το συμφέρον μεγάλων αμερικανικών πετρελαϊκών εταιρειών όπως η Exxon Mobil και η Noble, αλλά και των πιο διακριτικών Ευρωπαίων, όπως οι Γάλλοι, με την Τotal, και οι Ιταλοί, με την ενδροπαλή ENI, την ίδια ώρα που η φερόμενη με νεοθωμανική προκλητικότητα Τουρκία με την πρωτάκουστη ηγεμονική αλαζονεία της προς τις ΗΠΑ, κι έναν Σουλτάνο από άλλους αιώνες να προκαλεί τις ΗΠΑ με αυτό ακριβώς το αδιανόητο ρήμα 'προκαλούμε', δείχνει τον Ερντογάν να ξύνεται στην παροιμιακή 'γκλίτσα του τσομπάνη'.

Να ελπίσουν, ξεφυλλίζοντας τα κιτάπια τους οι ΙR ειδήμονές μας, ότι κινδυνεύει κι η Τουρκία με το δικό της 'imperial reach'; Έχουν πρόθυμους πελάτες οι φρούδες τούτες αυταπάτες, όπως διεπίστωσα αναρτώντας παιγνιωδώς στο fb την μούφα, χοακίζουσα hoax 'είδηση' για πυρηνικά πλήγματα των ΗΠΑ στην Τουρκία, για να δω έκπληκτος ότι ευάριθμοι αναγνώστες εγαργαλίζοντο να πιστέψουν τους ευαγγελισμούς μου, έστω με το μακρινό όνειρο ενός 'si non e vero, e ben trovato'...

Η ανασφάλεια των συμμαχιών

Είναι, λοιπόν, οι περιστάσεις και συγκυρίες αυτές μια ιστορική ευκαιρία δραστικής αναδιάταξης των παραδοσιακών στην περιοχή ισορροπιών με τη σύμπηξη συμμαχιών που υπόσχονται να ανατρέψουν τα εις βάρος της Κύπρου στρατηγικά δεδομένα; Μπορεί η αμερικανική μεταστροφή της άρσης του εμπάργκο πώλησης όπλων στην Κύπρο να σημαίνει όσα ελπιδοφόρα οι πολιτικοί μας και οι αναλυτές στα ΜΜΕ τολμούν να προϊδεασθούν για μια ριζική μετατόπιση των ενδιαφερόντων ή συμφερόντων των ΗΠΑ, το όνειρο μιας στρατηγικής συμμαχίας με τον μέχρι τούδε καταλυτικά ενάντιό μας παγκόσμιο Λεβιάθαν Ηγεμόνα, κι αν άτυπης ίσως, πάντως ουσιαστικής για τις τύχες του δύσμοιρου αυτού τόπου;

Είναι ειδικά αυτό το τρελό όνειρο μιας 'συμμαχίας' με τις ΗΠΑ στην βάση των κοινών γεωπολιτικών συμφερόντων γύρω από τους υδρογονάνθρακες αλλά και την αναθεώρηση του μονοδρόμου μέχρι τώρα -αλλά ίσως όχι πια- της αμερικανικής εμμονής προς την ισλαμιστική κι αναθεωρητική Τουρκία που ανακαλεί τον αφορισμό της εμβληματικής φυσιογνωμίας του Αμερικανού Προέδρου George Washington για την αξία των συμμαχιών, στις οποίες αναγνώριζε τόσο τα πλεονεκτήματα της ενίσχυσης της ασφάλειας με την σύναψη συμμαχικών δεσμών, αλλά και τα μειονεκτήματα της ανασφάλειας που αντιπροσωπεύει η ρευστότητά τους.

Είχε δηλώσει το 1796 ο George Washington ότι η εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ θα έπρεπε να είναι συνετή και προσεκτική αρκετά, ώστε να "μένει μακριά από μόνιμες συμμαχίες". Είχε σκεφτεί ο πρώτος Πρόεδρος των ΗΠΑ ότι, ενώ ένα κράτος "μπορεί να εμπιστευτεί με ασφάλεια σε προσωρινές συμμαχίες σε εξαιρετικές περιστάσεις", αποτελεί "ψευδαίσθηση να υπολογίζει κανείς σε πραγματικές χάρες από έθνος σε έθνος".

Κι ωστόσο, κάθε κράτος αισθάνεται αρκετά ανασφαλές, με τον έναν ή άλλον τρόπο, ώστε, με οδηγό το 'ρεαλιστικό' 'self help' της αυτοπροστασίας να δελεάζεται από τις υποσχέσεις της αναζήτησης συμμαχιών για να ενισχύσει τις αμυντικές του ικανότητες και να "προστατέψει την δύναμή του ως ενωμένοι φίλοι ενάντια σε εχθρούς που την απειλούν".

Τους δυνητικούς κινδύνους από την σύναψη συμμαχιών είχε υπ' όψιν του και ο Λόρδος Palmerston, όταν συμβούλευε, το 1848, ότι τα κράτη "δεν θα πρέπει να έχουν αιώνιους συμμάχους, αλλά ούτε και μονίμους εχθρούς". Και για να γυρίσουμε στα αξιώματα της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, αρυόμαστε κι από τον πατριάρχη της μεταπολεμικής αμερικανικής ψυχροπολεμικής πολιτικής του 'containment policy', τον Kennan, που αφόριζε το 1984 ότι "οι συνετοί και έμπειροι πολιτικοί μένουν μακριά από δεσμεύσεις που συνιστούν περιορισμούς στην συμπεριφορά της κυβέρνησης σε άγνωστες μελλοντικές ημερομηνίες που θα παρουσιάσουν απρόβλεπτες περιστάσεις".

Τέλος, και εν μέσω του Μεγάλου Πολέμου, το 1817, ο Αμερικανός Πρόεδρος Woodrow Wilson, προσφωνώντας την Αμερικανική Γερουσία, συμβούλευε "όλα τα έθνη να αποφεύγουν να εμπλέκονται σε συμμαχίες που θα τα παρασύρουν σε ένα δίκτυο ίντριγκας και εγωιστικής αντιπαλότητας'. Η Ευρώπη, ο κόσμος όλος είχε εγκλωβιστεί και παρασυρθεί στον καταστροφικότερο ποτέ Πόλεμο, μετά από μία σφαίρα στο Σεράγεβο, εξαιτίας του 'ντόμινο εφέ' των συμμαχιών που είχαν συναφθεί.

Αυτήν την διπλή όψη της ασφάλειας και της ανασφάλειας πρέπει να έχουν υπ' όψιν κράτη όταν αποφασίζουν την σύμπηξη συμμαχιών, επιζητώντας την ενίσχυση της ασφάλειάς τους αλλά κι αναλαμβάνοντας το ρίσκο να μοιραστούν την μοίρα τους με άλλα έθνη. Κι ενώ οι θιασώτες του ρεαλισμού στις Διεθνείς Σχέσεις γενικά κρίνουν τις συμμαχίες ως ευεργετικές για την θωράκιση της άμυνας στο απειλητικό άναρχο περιβάλλον του χωββεσιανού bellum contra omnes, την ίδια ώρα κρούουν και τον κώδωνα του κινδύνου για το βαρύ κόστος που φέρει η σύναψη συμμαχιών.

Ήδη, στο κείμενό μας την προηγούμενη εβδομάδα, υποδείξαμε τον συμβιβασμό ή μείωση της κυριαρχίας που συνεπάγεται η ανάγκη αναζήτησης συμμαχιών για θωράκιση και προστασία της γεωπολιτικής αναβάθμισης από την εύρεση πετρελαίου, ονομάζοντάς την 'sovereignty curse', 'κατάρα της κυριαρχίας'. Οι συμμαχίες έχουν π.χ. το κόστος του περιορισμού του εύρους των επιλογών, αποκλείοντας μερικές από αυτές. Παράλληλα, μειώνουν την ικανότητα ενός κράτους ελεύθερα να προσαρμόζεται σε μεταβλητές περιστάσεις, αφού την ίδια ώρα είναι προσηλωμένο και στις αμετάβλητες συμμαχικές δεσμεύσεις του.

Όμοια, μειώνουν την ικανότητα ενός κράτους να ασκεί επιρροή, ελαττώνοντας τον αριθμό των προσφερόμενων συνεργασιών η φιλιών που μπορεί το κράτος να επιζητήσει να αξιοποιήσει. Τείνουν να προσθέσουν κι εχθρούς ή απλώς να δημιουργήσουν δυσαρέσκειες, χωρίς άλλους λόγους από το γεγονός ότι υπάρχουν δεδομένοι εχθροί των επιλεγόμενων συμμάχων. Περιορίζουν τα θέματα στην ατζέντα σε διαπραγματεύσεις ή διενέξεις, αν αυτά ανήκουν σε διαφιλονικούμενα θέματα των συμμάχων προς τρίτους.

Την ίδια ώρα που προστατεύουν από δηλωμένους ή δυνητικούς εχθρούς, οι συμμαχίες εντείνουν την απειλή από αυτούς, αφού τους οδηγούν να ενισχύσουν την δική τους θέση με την αναζήτηση αντισυμμαχιών, προκαλώντας περαιτέρω κλυδωνισμούς στις κρατούσες ευρύτερες ισορροπίες δυνάμεων, ενίοτε παροτρύνοντας και ουδέτερα κράτη να αναζητήσουν καταφυγή σε συμμαχίες.

Κι είναι γι' αυτό, συνοψίζοντας καταληκτικά, που οι ρεαλιστές των Διεθνών Σχέσεων συμβουλεύουν ενάντια στις 'αμυντικές' συμμαχίες, αφού, προστατεύοντας από ανασφάλειες που υπάρχουν, δημιουργούν κι άλλες απρόβλεπτες εκεί που δεν υπάρχουν, έχοντας μάλιστα δεσμεύσει τα κράτη σε οφειλές που συν τω χρόνω μπορεί να αποδειχθούν επιζήμιες ή και καταστροφικές.