Σημερινή

Τετάρτη, 26/09/2018
RSS

Η αποξένωση, η εξορία και οι Τουρκοκύπριοι

| Εκτύπωση | 19 Αύγουστος 2018, 18:00 | Του Niyazi Kızılyürek

ΕΙΝΑΙ ΓΕΓΟΝΟΣ ΟΤΙ Η ΝΤΕ-ΦΑΚΤΟ ΔΙΧΟΤΟΜΗΣΗ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΕΡΜΑΤΙΖΕΙ ΤΗΝ ΥΠΑΡΞΗ ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΟΚΥΠΡΙΩΝ ΩΣ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΑΛΛΟΤΡΙΩΝΕΙ ΣΤΗΝ ΙΔΙΑ ΤΗ ΧΩΡΑ ΤΟΥΣ...

Στη μελέτη του με τίτλο Η Πατρίδα ως Ουτοπία (Heimat als Utopie) o Γερμανός νομικός και συγγραφέας Bernhard Schlink πραγματεύεται το ζήτημα της αποξένωσης. Προτού προχωρήσει στην αναζήτηση απαντήσεων πάνω σε μερικά ενδιαφέροντα ερωτήματα, θέτει κάποιες αρχικές επισημάνσεις: «Οι Γερμανοί που συναντώ στις νέες περιφέρειες [της Ανατολικής Γερμανίας] μού λένε ότι μέσα τους νιώθουν συχνά ξένοι. Και αυτό τη στιγμή που συνεχίζουν να ζουν στο ίδιο μέρος και να εργάζονται στις ίδιες βιομηχανίες.

Παρά ταύτα, διατείνονται ότι όλα άλλαξαν, με αποτέλεσμα να είναι ξένοι στον εαυτό τους. Το σημαντικότερο δεν είναι μόνον ότι όλα έχουν αλλάξει, αλλά το ότι έχουν αλλάξει από άλλους. Η αποξένωσή τους οφείλεται στο γεγονός ότι, τα μέρη όπου ζουν, άλλαξαν χωρίς τη δική τους συμβολή και παρά τη δική τους θέληση. Συνεπώς, θεωρούν ότι ζουν εξόριστοι· στα ξένα».

O Schlink δεν κρύβει την αμηχανία του μπροστά σε αυτές τις αντιδράσεις: «Καταλαβαίνω τον λόγο που νιώθουν εξόριστοι, αλλά, και πάλι, δεν υπάρχει κάτι καθιερωμένο το οποίο να δημιουργεί έναν τέτοιο δεσμό». Για τον Schlink «η έννοια της εξορίας έχει να κάνει ουσιαστικά με τον χωρισμό από την πατρίδα, λόγω της υποχρεωτικής εγκατάλειψής της».

Εν ολίγοις, οι έννοιες «πατρίδα» και «εξορία» συνθέτουν μιαν αντίθεση. Στην εξορία το άτομο, είτε λόγω συγκεκριμένης αναγκαιότητας είτε λόγω εξαναγκασμού, εγκαταλείπει την πατρίδα του και ζει λαχταρώντας την επιστροφή. Στην προαναφερθείσα περίπτωση, οι άνθρωποι δεν εξαναγκάστηκαν να φύγουν από κάπου και δεν υπήρχε μέρος στο οποίο αδημονούσαν να επιστρέψουν.

Επομένως, ο Schlink θέτει το εξής ερώτημα: «Εντάξει, αλλά πού είναι η πατρίδα των Γερμανών που ζουν στις νέες περιφέρειες και νιώθουν εξόριστοι; Ποια σύνορα την οριοθετούν; Ασφαλώς και δεν υπάρχει κανένα τέτοιο μέρος. Τότε, γιατί άνθρωποι που δεν διέφυγαν από κανένα μέρος και δεν έχουν τόπο στον οποίο ποθούν να επιστρέψουν αισθάνονται εξόριστοι και χρησιμοποιούν τη λέξη “εξορία” για να περιγράψουν αυτά που νιώθουν;».

Η εμπειρία της αποξένωσης

Η πεισματική αναζήτηση του Schlink τον οδηγεί στην εξής απάντηση: «Εξορία είναι να ζει κανείς σε ξένες χώρες, σε περιβάλλον που καθορίζεται από ξένους». Δηλαδή, η ζωή της εξορίας είναι μια αποξενωμένη ζωή. Σε αυτό το πλαίσιο, η εξορία χρησιμοποιείται μεταφορικά για να περιγράψει την εμπειρία της αποξένωσης.
Σίγουρα οι αιτίες της αποξένωσης είναι πολλές, καθώς αυτή δεν περιορίζεται σε τοπικό επίπεδο, αλλά έχει οικουμενικό χαρακτήρα. Ωστόσο, το κύριο γνώρισμα της αποξένωσης σε αυτό το πλαίσιο είναι το εξής: Οι [αποξενωμένοι] άνθρωποι ζουν σε ένα περιβάλλον στο οποίο τα πράγματα αλλάζουν ή οδηγούνται στην αλλαγή, χωρίς αυτοί να έχουν δώσει τη συγκατάθεσή τους. Επίσης, οι κανόνες καθορίζονται από άλλους.

Βλέποντας τα τετελεσμένα που βιώνει η τουρκοκυπριακή κοινότητα -τους αυθαίρετους νόμους, τις ανερχόμενες και έκπτωτες κυβερνήσεις, τα «φυτευτά» ξενοδοχεία, τα ισοπεδωμένα βουνά, τις επιχωματωμένες θάλασσες κ.τ.λ.- και τις μεγάλες αλλαγές που έχει υποστεί παρά τη θέλησή της, αναπόφευκτα μας έρχεται στο μυαλό η αποξένωση. Οι Τουρκοκύπριοι ζουν λες και βρίσκονται στα ξένα. Μερικοί, μάλιστα, σαν Ιάπωνες τουρίστες, έχουν βαλθεί να φωτογραφίζουν τις μεγάλες αλλαγές που, χωρίς τη βούλησή τους, συντελούνται στο μέρος όπου ζουν.

Εν ολίγοις, η αποξένωση και η, συναφής με αυτήν, κατάσταση της εξορίας πηγάζουν από τον καθορισμό του πλαισίου και των συνθηκών ενός τόπου χωρίς τη βούληση των ανθρώπινων κοινοτήτων που ζουν σε αυτόν. Η περίπτωση της τουρκοκυπριακής κοινότητας αποτελεί τρανταχτό παράδειγμα.

Την περίοδο που οι Τουρκοκύπριοι εναπόθεταν όλες τις ελπίδες τους στη Διχοτόμηση, υπήρχαν φωνές που είχαν διαβλέψει τα όσα θα επέφερε η πραγματοποίησή της. Για παράδειγμα, η εφημερίδα «Αλήθεια» στο φύλλο τής 18ης Φεβρουαρίου του 1957 θα έγραφε τα εξής σχετικά με τη δύσκολη οικονομική κατάσταση των Τουρκοκυπρίων:

«Σε περίπτωση διχοτόμησης της Κύπρου, οι Τούρκοι θα εξαφανιστούν εντός 30-40 ετών». Σε ένα άλλο παράδειγμα, ο επιφανής επιχειρηματίας Νίκος Λανίτης -υποστηρικτής της επιβίωσης της Κυπριακής Δημοκρατίας και αντίθετος με την Ένωση- σε μια σειρά άρθρων που δημοσίευσε στον καθημερινό Τύπο το 1963 θα έκανε ειδική αναφορά στους Τουρκοκυπρίους: «Οι Τούρκοι απειλούν τους Έλληνες με τη διχοτόμηση. Ωστόσο, η διαίρεση του νησιού αποτελεί μεγαλύτερο κίνδυνο για τους Τούρκους παρά για τους Έλληνες, καθώς είτε θα ενωθούν με την Τουρκία και θα διοικούνται από αυτήν είτε θα γίνουν ένα μικρό ανεξάρτητο κράτος. Τίποτα από αυτά δεν τους εγγυάται το μέλλον».

Είναι γεγονός ότι η ντε-φάκτο διχοτόμηση του νησιού τερματίζει την ύπαρξη των Τουρκοκυπρίων ως υποκειμένου της πολιτικής και τους αλλοτριώνει στην ίδια τη χώρα τους...