Σημερινή

Δευτέρα, 24/09/2018
RSS

Η βρετανική «παραχώρηση» της Δεκέλειας στους Τούρκους

| Εκτύπωση | 22 Ιούλιος 2018, 18:02 | Της Φανούλας Αργυρού

ΑΠΟΔΕΣΜΕΥΜΕΝΑ ΕΓΓΡΑΦΑ: ΤΙ ΓΝΩΜΑΤΕΥΣΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΠΡΟΣ ΤΟ ΦΟΡΕΪΝ ΟΦΙΣ ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ Η ANGELA GILLON

Μέρος Β’


Το 1986 το Φόρεϊν Όφις μελετούσε και το θέμα των «Εγγυήσεων» και κατά πόσον μπορούσε να υπάρξει εναλλακτική λύση για την αναφορά στο μονομερές δικαίωμα επέμβασης και, στο πλαίσιο αυτό, ζήτησαν τη γνώμη της ειδικής για γνωματεύσεις επί αυτών των θεμάτων, κας Angela Gillon από το Δυτικό και Νότιο Τμήμα Ευρώπης στο Φόρεϊν Όφις. Με οκτασέλιδη αναλυτική απάντησή της η κα Gillon ημερ. 13 Μαΐου 1986 έγραψε μεταξύ άλλων:

«Τα δικά μου συμπεράσματα από όλην αυτήν την υπόθεση είναι ότι το μόνο είδος εγγύησης που έχει μια ελπίδα να δουλέψει στη Κύπρο είναι ένα είδος "Συνθήκης" μεταξύ των δύο κοινοτήτων, με εγγυητές το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ελλάδα και την Τουρκία (στο πρότυπο του Πρωτοκόλλου του Ρίο παράγραφος 11). Αντιλαμβάνομαι ότι αυτή η ιδέα θα αρέσει στους Τουρκοκύπριους και τους Τούρκους, θα είναι όμως ανάθεμα για τους Ελληνοκύπριους και τους Έλληνες. Η μόνη ρεαλιστική εναλλακτική λύση, με τα σημερινά δεδομένα, φαίνεται να είναι ένα είδος «εγγύησης» από τα Ηνωμένα Έθνη. Όμως, δυστυχώς, και αυτή η μορφή θα έχει το μειονέκτημα να μην είναι αποδεκτή από τους Τούρκους και να μην είναι αποτελεσματική.

»Και εφόσον η λειτουργία της Συνθήκης Εγγυήσεως δεν ήταν η προστασία της Κύπρου εναντίον εξωτερικής επίθεσης (αυτό το κάλυπτε η Συνθήκη Συμμαχίας στην οποία εμείς δεν συμμετείχαμε), πιθανοί παραλληλισμοί με τις πρώην δεσμεύσεις μας έναντι της Σρι Λάνκα, Κένυας… δεν μπορούν να γίνουν. Η λειτουργία της Συνθήκης Εγγυήσεως ήταν αποκλειστικά να διατηρήσει τη συνταγματική διευθέτηση που επιτεύχθηκε το 1960 και ταυτόχρονα να αποκλείει την ένωση και τη διχοτόμηση…

»Όμως, πετύχαμε να προσθέσουμε το Άρθρο ΙΙΙ για τα δικαιώματα του Ηνωμένου Βασιλείου και κάναμε κάποιες μικρο-αλλαγές σε άλλα μέρη της Συνθήκης. Δεν κάναμε αλλαγές στο Άρθρο IV και, παρόλο που είχαμε κάποιες σκέψεις για πιθανά προβλήματα, φαίνεται ότι γενικά ικανοποιηθήκαμε τότε με τις πρόνοιες της Συνθήκης εξασφαλίζοντας ικανοποιητικά τα δικά μας συμφέροντα και η Συνθήκη υπογράφτηκε όπως συμφωνήθηκε με τους Έλληνες και τους Τούρκους», έγραψε η κα Gillon.

Θα αναστάτωνε…

Όσον αφορά την αποχώρηση μίας χώρας από τη Συνθήκη Εγγυήσεως, η κα Gillon διερωτήθηκε γιατί να μην μπορεί μία χώρα να αποχωρήσει μονομερώς. Και κατάθεσε τροποποίηση στο έγγραφο που ετοίμαζαν.

«Όπως και τα άλλα τρία συστατικά της διευθέτησης του 1960, η Συνθήκη Εγγυήσεως δεν έχει πρόνοιες για μονομερή αποχώρηση, τερματισμό ή αλλαγή. Το Ηνωμένο Βασίλειο πάντοτε διατηρούσε τη γενική άποψη ότι και τα τέσσερα συστατικά παραμένουν εν ισχύει μέχρι ελεύθερης επαναδιαπραγμάτευσης απ' όλους τους υπογράφοντες. Ειδικά πάντοτε διατηρούσαμε την άποψη ότι το να επιτραπεί σε οποιαδήποτε μέρος μονομερής αλλαγή σε ένα μέρος του πακέτου του 1960, θα αναστάτωνε το νομικό στάτους του υπολοίπου και ειδικά της Συνθήκης Εγκαθίδρυσης…

»Πριν από το 1974 προσπαθήσαμε να εμποδίσουμε κυπριακές απόπειρες να αποσυρθούν ή να τερματίσουν τις Συνθήκες Συμμαχίας και Εγγυήσεως και να τις αποκηρύξουν ως αντίθετες με τον Χάρτη του ΟΗΕ. Επομένως μονομερής αποχώρηση του Η.Β. από τον εγγυητικό του ρόλο δεν είναι εναλλακτική λύση για την Κυβέρνηση του Η.Β., εκτός και αν αυτό συμφωνηθεί στο πλαίσιο συμφωνημένης διευθέτησης… Συμφωνία για μια διευθέτηση και ένα νέο σύνταγμα, όμως, θα δώσει στο Η.Β. την ευκαιρία να αποχωρήσει..».

Για τη Συνθήκη Συμμαχίας η κα Angela Gillon γνωμάτευσε ότι αυτή έπαυσε να είναι ενεργή από τον Δεκέμβριο του 1963 και θα ήταν δύσκολο να επανα-δραστηριοποιηθεί.

Οι Τούρκοι ποτέ δεν συμφώνησαν

Σε ένα άλλο φάκελο τα έγγραφα μάς πάνε πίσω στο 1967 εξ αφορμής κάποιων δηλώσεων του Γλαύκου Κληρίδη στις 27.2.1986, ότι το 1966 Ελλάδα και Τουρκία είχαν συμφωνήσει για ένωση με αντάλλαγμα η βάση Δεκέλειας να διδόταν στην Τουρκία. Λόγω της διάστασης που πήραν οι δηλώσεις Κληρίδη, ο τότε Υπουργός Εξωτερικών της ΚΔ, κ. Γιώργος Ιακώβου, αποτάθηκε στον Βρετ. ΄Υπατο Αρμοστή αν μπορούσε να ρίξει φως στο θέμα, ο οποίος με τη σειρά του αποτάθηκε στο Λονδίνο.

Και πάλιν η κα Gillon με επιστολή της ημερ. 19 Μαρτίου 1986 ενημέρωσε ότι το όλο θέμα διαστρεβλώθηκε στην εξιστόρηση. Οι Τούρκοι ποτέ δεν συμφώνησαν σε ένωση πάνω σ' αυτήν τη βάση. Μεταξύ 1964 και 1967, όταν σε κάποια στιγμή φάνηκε ότι ίσως οι κυβερνήσεις Ελλάδας και Τουρκίας να έφθαναν σε μια συμφωνία ένωσης με αντάλλαγμα μια τουρκική βάση ή άλλη τουρκική παρουσία στο νησί, «κάναμε έναν αριθμό εμπιστευτικών δηλώσεων στην ελληνική Κυβέρνηση. Αυτές ήσαν εις ανταπόκρισιν υψηλού επιπέδου προσεγγίσεων από αυτούς, σχετικά με την πιθανότητα να τους παραχωρούσαμε μιαν από τις κυρίαρχες βρετανικές περιοχές μας για χάρη μιας διευθέτησης.

»Στις 9 Νοεμβρίου 1966 ο Βασιλέας Κωνσταντίνος της Ελλάδας επισκέφθηκε τον Πρωθυπουργό (Η.Β.) και ρώτησε κατά πόσον η Δεκέλεια μπορούσε να δοθεί σε περίπτωση που θα γινόταν κατορθωτή μια διευθέτηση. Η απάντηση του κ. Γουίλσον (Βρετ. Πρωθυπουργού), ημερ. 10 Νοεμβρίου, εξουσιοδότησε τον Βασιλέα Κωνσταντίνο να ενημερώσει τους Τούρκους ότι υπό κάποιες περιστάσεις δεν θα είχαμε αντίρρηση η Δεκέλεια να μεταφερθεί στην Τουρκία. Η ιδέα μεταβιβάστηκε από τους Έλληνες στους Τούρκους στη συνάντηση Τούμπα/Caglayangil στο Παρίσι τον Δεκέμβριο του 1966.

»Σ' αυτήν την ανταλλαγή είναι που αναφέρεται ουσιαστικά ο κ. Κληρίδης», έγραψε η κα Gillon και πρόσθεσε ότι ήταν απόφαση του Γραφείου Κοινοπολιτειακών Σχέσεων να μην πουν την αλήθεια στους Κύπριους και να τους μιλούν με υπεκφυγές, αλλά ο Μακάριος είχε μάθει σχετικά όταν παρευρέθη σε σύσκεψη του Ελληνικού Συμβουλίου του Στέμματος, τον Φεβρουάριο του 1967, όταν συζητήθηκε η πρόταση για τη Δεκέλεια και σίγουρα θα είδε και τις αναφορές για τη βρετανική «προσφορά».

«Είναι ενδιαφέρον (έγραψε) που μαθαίνουμε ότι αυτά τα πρακτικά συζητήθηκαν σε συνεδρία του Κυπριακού Εθνικού Συμβουλίου στην οποία παρευρέθη και ο Γλ. Κληρίδης τον Φεβρουάριο του 1967. Δεν βλέπω, λοιπόν, πως ο Κληρίδης λέγει ότι δεν είχε λεχθεί στο Κυπριακό Εθνικό Συμβούλιο η βρετανική προσφορά για τη Δεκέλεια…».

Και ολοκλήρωσε: «Εκείνο που διερωτώμαι είναι κατά πόσον είμαστε έτοιμοι να τα πούμε όλα αυτά στον κ. Γ. Ιακώβου. Τονίζω μόνο ότι ορισμένα έγγραφα για το θέμα, ενδεικτικά η ανταλλαγή με τον Βασιλέα Κωνσταντίνο, παραμένουν απόρρητα, για τα οποία δεν έχουν περάσει τα 30 χρόνια για αποδέσμευση. Υπάρχει ακόμα η δυσκολία (κατέληξε η κα Gillon στην απάντησή της στους συναδέλφους της στο Φόρεϊν Όφις) σχετικά με τις πολιτικές και αποφάσεις της προηγούμενης κυβέρνησης. Ίσως να το συζητήσουμε το θέμα προτού γράψω στη Λευκωσία».

Σημείωση: Αργότερα αποδεσμεύθηκαν τα σχετικά έγγραφα για το 1967 σε σχέση με τη βρετανική προσφορά (για τη Δεκέλεια), τα οποία η γράφουσα προ καιρού έχει μελετήσει και γράψει και κατέχει αντίγραφα.

«Να δεχτούμε 15 χρόνια»

Από έγκυρες πληροφορίες της γράφουσας, προτού καταρρεύσουν οι συνομιλίες στο Κραν Μοντανά το 2017, ο παραιτηθείς Υπ. Εξωτερικών και Κοινοπολιτείας Μπόρις Τζόνσον είπε ότι οι Συνθήκες είναι αναχρονιστικές και δεν μπορούν να υπάρχουν χώρες με εγγυητές. Οι Τούρκοι δεν δέχονταν. Τότε σηκώθηκε ο Υφυπουργός Ευρώπης, Σερ Άλαν Ντάνγκαν, και αναπληρωτής ΥΠΕΞ, και είπε «να δεχτούμε 15 χρόνια και ξανασυζητούμε το θέμα μετά τα 15 χρόνια». Η δική μας πλευρά δεν μπορούσε να το δεχθεί.

Το τρίτο και τελευταίο μέρος την ερχόμενη Κυριακή.

ΦΑΝΟΥΛΑ ΑΡΓΥΡΟΥ
Ερευνήτρια/δημοσιογράφος