Σημερινή

Παρασκευή, 16/11/2018
RSS

Αιμάσσουσα πληγή ετών 44

| Εκτύπωση | 22 Ιούλιος 2018, 18:00 | Του Μάριου Αδάμου

ΜΟΛΙΣ ΜΙΑ ΣΤΙΣ ΤΕΣΣΕΡΕΙΣ ΑΝΑΣΚΑΦΕΣ ΓΙΑ ΑΓΝΟΟΥΜΕΝΟΥΣ ΕΙΝΑΙ ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΗ. ΚΑΤΩ: ΣΤΙΓΜΙΟΤΥΠΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΗΔΕΙΑ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΤΟΥ ΜΕΧΡ

Η ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΔΙΑΚΡΙΒΩΣΗΣ ΤΗΣ ΤΥΧΗΣ ΚΑΙ ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΑΓΝΟΟΥΜΕΝΩΝ ΜΑΣ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΑΚΟΜΗ ΣΤΑ ΜΙΣΑ, ΑΦΟΥ ΤΑ ΕΜΠΟΔΙΑ ΠΟΥ ΒΑΖΕΙ Η ΤΟΥΡΚΙΑ, ΑΡΝΟΥΜΕΝΗ ΝΑ ΣΥΝΕΡΓΑΣΤΕΙ, ΕΙΝΑΙ ΑΝΥΠΕΡΒΛΗΤΑ

Μία στις τέσσερεις οικογένειες των αγνοουμένων που έχουν ώς τώρα ταυτοποιηθεί έχει λάβει μικρό έως κι ελάχιστο αριθμό οστών για ταφή, ενώ πολλές οικογένειες ίσως να μη λάβουν ποτέ έστω κι ένα οστό από τα αγαπημένα τους πρόσωπα


«Κάθε ιερή γωνιά μας την αγιάσανε οι τάφοι,
Των ηρώων μας που μείναν σαν αθάνατοι νεκροί,
Κι όλο με χρυσές σελίδες η πατρίδα πάντα γράφει,
για να δείξει τι μεγάλοι που είναι κάποτε οι μικροί.
Για να τους υμνήσει λίγο πού να βρει κανείς, τι λέξεις;

Σε ποια γλώσσα να τις ψάξεις κι από πού να τις διαλέξεις,
Πού να βρουν τα λόγια όμως οι φτωχοί ετούτοι στίχοι,
Να μιλήσουνε για κείνους πού ’βαλαν κορμιά για τείχη...».

(Φωτεινή Στυλιανού Γιωργάλλου - Στίχοι αφιερωμένοι στη μνήμη του Άδωνη Δ. Χριστοφόρου)

Σαράντα τέσσερα χρόνια συμπληρώθηκαν την Παρασκευή από τη βάρβαρη τουρκική εισβολή του 1974, που είχε ως αποτέλεσμα την παράνομη κατοχή του 37% των εδαφών της Κύπρου από τον Αττίλα, τον ξεριζωμό από τις πατρογονικές τους εστίες χιλιάδων συμπολιτών μας και τον θάνατο εκατοντάδων ανθρώπων, ενώ ο κατάλογος των αγνοουμένων παραμένει ακόμη μακρύς. Τέσσερεις δεκαετίες και βάλε από τότε, οι συγγενείς 846 Ελληνοκυπρίων και 270 Τουρκοκυπρίων αναμένουν καρτερικά ένα νέο για το τι απέγινε ο δικός τους άνθρωπος.

Ένα μαντάτο, έστω κι ένα οστό τους να το θάψουν και να τον μνημονεύουν όπως του αξίζει. Κι αν κανείς πιστεύει ότι από τους 664 Ελληνοκυπρίους και τους 222 Τουρκοκυπρίους που έχουν μέχρι σήμερα ταυτοποιηθεί, οι οικείοι τους παρέλαβαν όλα τα οστά τους, θα πρέπει να σημειώσουμε ότι για το 25%, περίπου, αυτών των υποθέσεων εντοπίστηκαν μερικά, ελάχιστα οστά, που με δυσκολία ταυτοποιήθηκαν. Ανάμεσα σε αυτούς και ο Άδωνης Χριστοφόρου, 19 ετών, τότε, του οποίου τη συγκλονιστική ιστορία αναδεικνύει σήμερα η «Σημερινή» της Κυριακής.

Η τελευταία συνάντηση με τους οικείους του

Ο Χριστοφόρου γεννήθηκε στις 10 Αυγούστου 1955 στην Άχνα. Ήταν το όγδοο και τελευταίο παιδί της οικογένειας Δήμου Χριστοφόρου και Αναστούς Πατσιά. Φοίτησε στο Δημοτικό Σχολείο Άχνας και μετέπειτα στο Α' Γυμνάσιο Αρρένων Αμμοχώστου. Το καλοκαίρι του 1973 κατετάγη στις τάξεις της Εθνικής Φρουράς και τοποθετήθηκε στον 3ο Λόχο του 399 Τάγματος Πεζικού με έδρα το Μπογάζι Αμμοχώστου, όπου υπηρέτησε με τον βαθμό του λοχία. Μία ημέρα πριν από την εκδήλωση του προδοτικού πραξικοπήματος, στις 14 Ιουλίου 1974, ήταν με άδεια από τη Μονάδα του.

Το βράδυ της ίδιας μέρας επέστρεψε στο στρατόπεδο, ανυπομονώντας, όμως, να γυρίσει ξανά στις 17 Ιουλίου στην Άχνα, για το μεγάλο πανηγύρι του χωριού. Το πανηγύρι της Αγίας Μαρίνας, που δεν έγινε ποτέ λόγω των γεγονότων που ακολούθησαν. Εκείνη την ημέρα (14η Ιουλίου), ήταν και η τελευταία φορά που οι γονείς του, οι οποίοι έφυγαν με τον καημό και την αγωνία για το τι τελικά απέγινε το παιδί τους, και τα αδέλφια του τον είδαν ζωντανό.

Η τουρκική εισβολή

Όταν χαράματα στις 20 Ιουλίου 1974 άρχισαν οι πρώτοι βομβαρδισμοί από τα τουρκικά πολεμικά αεροπλάνα, το 399 Τάγμα Πεζικού έλαβε οδηγίες να ετοιμαστεί άμεσα για ανάληψη αποστολής. Λίγο πριν από το μεσημέρι της ίδιας μέρας, όλοι οι άνδρες της Μονάδας αναχώρησαν για την περιοχή Δικώμου - Άσπρης Μούττης- Συγχαρί, όπου ήταν ακροβολισμένο το 361 Τάγμα Πεζικού, για να βοηθήσουν μαζί στην αντιμετώπιση των εισβολέων που είχαν και τη βοήθεια ένοπλων Τουρκοκυπρίων. Καθ’ οδόν προς το Δίκωμο συνάντησαν τουρκική ενέδρα μεταξύ των χωριών Αγκαστίνα και Τζιάος.

Οι άνδρες του 399 Τάγματος Πεζικού, αφού κατέβηκαν από τα οχήματά τους, συγκρούστηκαν σε μάχη με τους Tουρκοκύπριους και εξουδετέρωσαν την αντίστασή τους. Ακολούθως συνέχισαν την πορεία τους και έφθασαν στην περιοχή Δικώμου - Άσπρης Μούττης - Συγχαρί, όπου επάνδρωσαν αμυντικές θέσεις.

Οι μεγάλες μάχες

Στις 22 Ιουλίου αριθμός ανδρών του Τάγματος, ανάμεσά τους και ο Χριστοφόρου, έλαβαν οδηγίες και κινήθηκαν προς την Άσπρη Μούττη, όπου υπήρχαν τουρκικά φυλάκια που διέθεταν όλμους και άλλα βαρέα όπλα, με τα οποία κτυπούσαν συνεχώς όλη την περιοχή Δικώμου. Φθάνοντας εκεί, οι άνδρες του 399 Τάγματος Πεζικού δέχτηκαν μεγάλη και συντονισμένη επίθεση από τα τουρκικά στρατεύματα. Άμεσα οι άνδρες του Τάγματος ανταπέδωσαν τα πυρά και αμύνονταν σθεναρά.

Στην εξέλιξη, όμως, της ημέρας ξέσπασε στην περιοχή πυρκαγιά, η οποία κινείτο προς τις θέσεις των ανδρών της Εθνικής Φρουράς. Προ του άμεσου κινδύνου εγκλωβισμού στις φλόγες και υπό το βάρος της υπεροπλίας των τουρκικών στρατευμάτων, διατάχθηκε οπισθοχώρηση. Αυτή πραγματοποιήθηκε κατά ομάδες για περισσότερη ασφάλεια των στρατιωτών.

Ο Χριστοφόρου, με ομαδάρχη έναν Ανθυπολοχαγό, έφθασε σε κοιλάδα έξω από το Συγχαρί, όπου ήταν ακροβολισμένη κι η 181 Μοίρα Πεδινού Πυροβολικού, με την οποία και ενώθηκαν. Το απόγευμα της επομένης μέρας και αφού στα γύρω υψώματα έφθασε μεγάλος αριθμός Τούρκων στρατιωτών, αποφασίστηκε όπως ολόκληρη η Μοίρα μετακινηθεί αφού ήταν εύκολος στόχος, λόγω του εγκλωβισμού της σε κοιλάδα και της συγκέντρωσης τουρκικών στρατευμάτων στα γύρω υψώματα.

Έφυγε να ψάξει νερό

Ενώ άρχισε η μετακίνηση της Μοίρας και τα πρώτα οχήματα διένυσαν απόσταση περίπου 200 μέτρων, τα τουρκικά στρατεύματα πραγματοποίησαν μεγάλη επίθεση κινούμενα σε σχήμα πετάλου για τον πλήρη εγκλωβισμό της. Με δεδομένο τούτο, η μόνη διέξοδος για τους στρατιώτες ήταν προς τις ελεγχόμενες από τα τουρκικά στρατεύματα περιοχές, αφού το πέρασμα προς τις ελεύθερες ήταν στην ακτίνα δράσης όλων των τύπων των όπλων των Τούρκων στρατιωτών.

Όμως, επειδή τα μέλη της ομάδας -δέκα περίπου στρατιώτες με επικεφαλής κάποιον ανθυπολοχαγό- έμειναν χωρίς νερό και τροφή από την προηγούμενη μέρα, κάποιος έπρεπε να πάει προς αναζήτηση, τουλάχιστον, νερού. Ο Χριστοφόρου προσφέρθηκε να πάει ο ίδιος και γύρω στις 2 το μεσημέρι ξεκίνησε την αποστολή του.

Πριν ακόμη επιστρέψει στην ομάδα, οι πανίσχυρες τουρκικές δυνάμεις που είχαν καταλάβει τα υψώματα επιτέθηκαν στη φάλαγγα της 181ης Μοίρας Πεδινού Πυροβολικού, η οποία αντιστάθηκε ηρωικά σε έναν άνισο αγώνα, με τα γνωστά αποτελέσματα. Από το σημείο εκείνο χάθηκαν τα ίχνη του ήρωα και ποτέ δεν έγινε γνωστό πού και πώς ακριβώς έχασε τη ζωή του. Σύμφωνα με μαρτυρίες, θεάθηκε τελευταία φορά το απόγευμα της 23ης Ιουλίου στον χώρο τάξης της 181 Μονάδας Πεδινού Πυροβολικού σε χαράδρα στην περιοχή μεταξύ Συγχαρί και Μπέλλα Παΐς.

Η δήλωση ως αγνοουμένου και η ταυτοποίησή του

Οι γονείς και τα αδέλφια του έκαναν μεγάλες προσπάθειες για να μάθουν για την τύχη του, τόσο κατά την περίοδο του πολέμου όσο και μετά τη λήξη του. Δυστυχώς, γι' αυτούς, απέβησαν άκαρπες, οδηγώντας τους στο να τον δηλώσουν ως αγνοούμενο. Οι προσπάθειές τους, ωστόσο, συνεχίστηκαν για χρόνια, καθώς η εξαφάνισή του αποτέλεσε ένα τεράστιο πλήγμα για την οικογένειά του.

Μεγάλη ήταν, επίσης, η απογοήτευση και η πίκρα των οικείων του όταν διάφορες πληροφορίες ότι ήταν ζωντανός αποδεικνύονταν τελικά αβάσιμες. Τελικά οι γονείς του έφυγαν από τη ζωή σε μεγάλη ηλικία με την απορία και τον καημό τι να απέγινε το στερνοπαίδι τους. Το 2008, στο πλαίσιο εργασιών της Διερευνητικής Επιτροπής Αγνοουμένων, ανευρέθη μεμονωμένο λείψανο (κνήμη) μακριά από την περιοχή όπου ο Χριστοφόρου εθεάθη για τελευταία φορά, σε ανοικτό χώρο ανεγειρόμενης οικοδομής στη νότια είσοδο του χωριού Συγχαρί.

Επτά χρόνια αργότερα, το 2015, έγινε ταυτοποίηση του λειψάνου με τη μέθοδο DNA και τον Σεπτέμβριο του ιδίου έτους ενημερώθηκε η οικογένειά του. Τον Οκτώβριο του 2015 έγινε νέα ανασκαφή στον ίδιο τόπο, όμως δεν έδωσε επιπλέον αποτελέσματα. Τελικά, ο Χριστοφόρου παραδόθηκε στους οικείους του για ταφή τον Απρίλιο του 2018 και τάφηκε με τις δέουσες τιμές στις 21 Απριλίου 2018, στη γενέτειρά του Άχνα, στην παρουσία εκπροσώπων του Προέδρου της Δημοκρατίας, κομμάτων, της Αστυνομίας, της Εθνικής Φρουράς, της ΔΕΑ και άλλων οργανωμένων συνόλων, καθώς και συμπολεμιστών, συμμαθητών και φίλων του.

Για τους οικείους του, όμως, δεν έχει κλείσει η υπόθεση, αφού δεν τους αρκεί που έθαψαν μόνο ένα μικρό οστό του και συγκεκριμένα την κνήμη του, ενώ πολλά «γιατί» συνεχίζουν να τους βασανίζουν. Πολλά γιατί και ερωτήματα που, όπως φαίνεται, θα μείνουν για πάντα αναπάντητα.

Η εξέλιξη ανασκαφών κι εκταφών

Με αφορμή τη θλιβερή επέτειο της βάρβαρης τουρκικής εισβολής, αλλά και την ιστορία του Άδωνη Χριστοφόρου, η «Σ» επικοινώνησε με τον Ελληνοκύπριο Εκπρόσωπο στη Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων (ΔΕΑ), Νέστορα Νέστορος, ο οποίος μας ενημέρωσε για την πορεία διακρίβωσης της τύχης των 1510 Ε/κ (μεταξύ αυτών και 44 από την τουρκοανταρσία του 1963-64) και των 492 Τ/κ αγνοουμένων.

Σύμφωνα με τον κ. Νέστορος, 12 χρόνια μετά την έναρξη ανασκαφών και εκταφών, έχουν ταυτοποιηθεί 664 Ε/κ και 222 Τ/κ αγνοούμενοι, ενώ αυτήν τη στιγμή βρίσκονται σε εξέλιξη ανθρωπολογικές και γενετικές εξετάσεις για ταυτοποίηση οστών άλλων περίπου 80 Ε/κ και αντίστοιχου αριθμού Τ/κ αγνοουμένων. Επίσης, αυτήν τη στιγμή έχουν σταλεί για γενετικές εξετάσεις και μερικές άλλες υποθέσεις, προκειμένου να ξεκαθαρίσει ελάχιστος αριθμός προσώπων που αντιπροσωπεύουν περιορισμένο αριθμό λειψάνων.

Ερωτηθείς εάν υπάρχουν κι άλλες περιπτώσεις συγγενών που παρέλαβαν μικρό αριθμό οστών για ταφή, πέρα από τους οικείους του Χριστοφόρου, ο κ. Νέστορος, αφού απάντησε καταφατικά, ανέφερε πως περίπου το 25% των οικογενειών έλαβαν περιορισμένο αριθμό λειψάνων-οστών για ταφή. Ως προς τους λόγους για τους οποίους εντοπίστηκαν και παραδόθηκαν μικρός αριθμός οστών, είπε πως αυτό οφείλεται σε διάφορους λόγους, όπως η διατάραξη του χώρου ταφής, η οικοδομική ανάπτυξη, οι περιβαλλοντικές αλλαγές και η σκόπιμη μετακίνηση οστών.

«Αυτά είναι προβλήματα που έχουμε στην καθημερινή μας προσπάθεια διακρίβωσης της τύχης των αγνοουμένων μας. Παρά τις δυσκολίες, όμως, εμείς συνεχίζουμε το έργο μας και καταβάλλουμε κάθε δυνατή προσπάθεια για ολοκλήρωσή του και διακρίβωση της τύχης όλων των αγνοουμένων μας. Χρειάζεται επιμονή και υπομονή», συνέχισε.

Πρέπει να γράψουμε την ιστορία του κάθε αγνοουμένου μας

Ερωτηθείς εάν είναι εφικτός ο στόχος εντοπισμού και διακρίβωσης της τύχης όλων των αγνοουμένων μας, αφού απάντησε αρνητικά, υπέδειξε πως «οφείλουμε, πρέπει να καταγράψουμε την ιστορία για κάθε ένα αγνοούμενό μας. Δηλαδή, πότε και πώς εξαφανίστηκε, γιατί δεν εντοπίσαμε τα λείψανά του κ.ά. Έχουμε δυσκολίες αλλά υπάρχουν τα εργαλεία και οι τρόποι να γράψεις την ιστορία του κάθε αγνοουμένου και να την παρουσιάσεις στους οικείους του», υπογράμμισε περαιτέρω.

Παραδεχόμενος, ακόμη, ότι έγιναν λάθη στην ταυτοποίηση αγνοουμένων στο παρελθόν, τόνισε πως αυτό το πρόβλημα έχει παρέλθει και ξεπεραστεί. Κληθείς να πει κατά πόσον η Επιτροπή είναι ικανοποιημένη από τη μέχρι σήμερα εξέλιξη των ανασκαφών και εκταφών, ο κ. Νέστορος απάντησε αρνητικά, σημειώνοντας πως «έχουν γίνει, δυστυχώς, πάρα πολλές ανασκαφές χωρίς επιτυχία. Από την αρχή του προγράμματος μέχρι σήμερα μόνο 24% των ανασκαφών ήταν επιτυχείς κι η ευθύνη βαραίνει την Τουρκία, η οποία αρνείται να δώσει οποιαδήποτε πληροφορία που σχετίζεται με τους αγνοουμένους.

Πληροφορίες που σχετίζονται με τις περισυλλογές των νεκρών από τα πεδία των μαχών και τις σκόπιμες μετακινήσεις οστών θα ήταν χρήσιμες. Επίσης, όταν μας παραχωρούν πρόσβαση σε στρατιωτικές περιοχές-ζώνες πρέπει να μας παρέχουν και την απαραίτητη πληροφόρηση για το πού ακριβώς πρέπει να κάνουμε ανασκαφές και όχι να μας παραχωρούν απλώς την άδεια και να ψάχνουμε στα τυφλά.

Ταυτόχρονα, οι όποιες μαρτυρίες φθάνουν κοντά μας, είτε από Ε/κ είτε από Τ/κ, πρέπει να είναι σαφείς για να μπορέσουμε να προχωρήσουμε σε επιτυχείς ανασκαφές και εκταφές. Αυτήν τη στιγμή, πρέπει να πω, βλέπουμε μαρτυρίες από την αρχή και προσπαθούμε να τις συνδέσουμε με τα όσα μάθαμε ή ανακαλύψαμε στα 12 χρόνια που κάνουμε αυτήν την προσπάθεια», κατέληξε ο Ελληνοκύπριος Εκπρόσωπος της ΔΕΑ.