Σημερινή

Σάββατο, 21/07/2018
RSS

Φόρμουλα τουρκικών θέσεων μέσω Ε.Ε.

| Εκτύπωση | 07 Ιανουάριος 2018, 18:05 | Του Δρα Γιάννου Χαραλαμπίδη

ΣΥΖΗΤΕΙΤΑΙ Η ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ «ΔΥΟ ΚΡΑΤΩΝ», ΕΦΟΣΟΝ ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ, ΤΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Ο ΕΡΝΤΟΓΑΝ ΔΕΝ ΘΑ ΘΥΣΙΑΣΕΙ ΤΟΝ ΘΡΟΝΟ ΤΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΛΥΣΗ ΤΟΥ ΚΥΠΡΙΑΚΟΥ, Ο Γ.Γ. ΦΟΡΤΩΝΕΙ ΤΗΝ ΕΥΘΥΝΗ ΣΤΟΥΣ ΕΜΠΛΕΚΟΜΕΝΟΥΣ, ΚΑΙ ΠΩΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΔΡΑΣΕΙ Ο ΝΕΟΣ ΠΡΟΕΔΡΟΣ

· Προτάσεις εναλλακτικής στρατηγικής για αποτροπή διχοτόμησης και λύσης

· Τούρκοι προς ΗΠΑ: Θέμα γοήτρου η παραμονή στρατού

· Άγκυρα: Γιατί να μην έχει η ίδια βάση, εφόσον διαθέτει η Βρετανία;

Μια μορφή λύσης «δύο κρατών» δεν φαίνεται να ανήκει στη σφαίρα του φανταστικού. Εφόσον συνιστά επιλογή, που δεν απορρίπτεται από τρίτες χώρες, το θέμα συζητήθηκε μεταξύ Αθηνών - Λευκωσίας στο πλαίσιο των επόμενων μετεκλογικών εξελίξεων που θέλουν τον Ταγίπ Ερντογάν να μην έχει πρόθεση να θυσιάσει τον αυτοκρατορικό του θρόνο ενόψει των προεδρικών εκλογών του 2019. Αυτά τονίζουν διπλωματικές πηγές, οι οποίες, όπως επιπροσθέτως αναφέρουν, η φόρμουλα των δύο κρατών θα μπορούσε να ήταν επιλογή λύσης, εφόσον δεν καρποφορήσει η υφιστάμενη διαδικασία, την ίδια στιγμή, κατά την οποία, όπως επισημαίνουν, «κανείς των κύριων υποψηφίων δεν έχει εναλλακτική, πέραν της διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας, πρόταση».

Την ίδια στιγμή, πάγιες θέσεις της Άγκυρας, περί της παραχώρησης καθεστώτος ευρωπαϊκού σε Τούρκους πολίτες και εταιρείες, περνούν μέσα από τις σχέσεις της με την Ε.Ε. και ειδικότερα μέσω της εμβάθυνσης της τελωνειακής ένωσης και της κατάργησης της βίζας σε Τούρκους πολίτες. Ο ίδιος ο Γ.Γ. του ΟΗΕ επιμένει, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, ότι είναι θέμα των εμπλεκομένων μερών, εάν θα προχωρήσουν ή όχι.

Η ρητορική της λύσης…

Πάντως, Αθήνα και Λευκωσία, παρά τα όσα δημόσια λέγονται, δεν εκτιμούν ότι θα επισυμβεί κάτι θεαματικό ώς τις τουρκικές εκλογές του 2019, διότι ο Ταγίπ Ερντογάν δεν πρόκειται να θέσει σε κίνδυνο τον θρόνο του και την αυτοκρατορία που έχει οικοδομήσει, προκειμένου να εξεύρει μια λύση στο Κυπριακό, που θα του προκαλεί εσωτερικά προβλήματα. Ήδη, η αντιπολίτευση τον περιμένει με το χέρι στη σκανδάλη και τον κατηγορεί για υποχωρήσεις και στο Αιγαίο και στη Θράκη και στην Κύπρο.

Υπό αυτές τις συνθήκες, όπως διπλωματικές πηγές αναφέρουν: «Ο Ερντογάν θα συνεχίσει να ισχυρίζεται ότι θέλει λύση, αλλά θα παραμείνει πιστός στις πάγιες τουρκικές θέσεις και ειδικότερα στην παραμονή τουρκικού στρατού στο πλαίσιο μιας στρατιωτικής βάσης και μιας νέας φόρμουλας εγγυήσεων με χρονοδιαγράμματα». Σε αυτά, προστίθενται και τα εξής: «Η τουρκική πλευρά θα συνεχίσει να θέτει χρονοδιαγράμματα και, αυτήν τη φορά, μια καλή αφορμή θα είναι οι ευρωεκλογές του 2019».

Τουρκικός στρατός και φόρμουλα Κοτζιά

Η Άγκυρα γνωρίζει ότι είναι δύσκολη εξέλιξη η λύση, εκτός και αν υπάρξουν νέες σημαντικές υποχωρήσεις από την Αθήνα και τη Λευκωσία, που θα δίνουν πλεονεκτήματα στην εδραίωση του Ερντογάν, επί των εξής θεμάτων:

Πρώτον, στο ζήτημα της παραμονής τουρκικών στρατευμάτων, στα χρονοδιαγράμματα και στους όρους υλοποίησης μιας τέτοιας συμφωνίας. Εκτός των άλλων, φαίνεται ότι η τουρκική κυβέρνηση έχει διευκρινίσει προς τους Αμερικανούς ότι η παραμονή τουρκικών στρατευμάτων είναι «θέμα γοήτρου». Επί τούτου, δε, έχει επισημανθεί ότι, πώς μπορεί να γίνεται δεκτή η παρουσία βρετανικής βάσης στην Κύπρο, όταν το Λονδίνο δεν έχει στο νησί δικό του πληθυσμό, και να μην επιτρέπεται στην Τουρκία, η οποία έχει στο νησί τουρκικό πληθυσμό, την ίδια στιγμή που η δική της ασφάλεια είναι συνδεδεμένη με εκείνη της Κύπρου;

Δεύτερον, στο θέμα των εγγυήσεων, για τις οποίες γίνεται πλέον λόγος για μια νέα μορφή στη λογική την οποία εισήγαγε ο Έλληνας Υπουργός Νίκος Κοτζιάς για το Σύμφωνο Φιλίας μεταξύ των μερών και έχει σε μεγάλο βαθμό υιοθετηθεί από τη Λευκωσία.

Τρίτον, στο ζήτημα των περιουσιών και των αποζημιώσεων, καθώς και τους κόστους της λύσης.

Τούρκοι πολίτες και εταιρείες

Τέταρτον, στο θέμα της παραμονής των εποίκων και της παραχώρησης καθεστώτος Ευρωπαίου πολίτη σε Τούρκους υπηκόους στην Κύπρο. Το ίδιο καθεστώς επιδιώκεται και για τις τουρκικές εταιρείες. Το εν λόγω ζήτημα είχε εγερθεί από τουρκικής πλευράς προς τις υπηρεσίες της Ε.Ε. και δη της Επιτροπής προ ενός έτους. Σχετίζεται, δε, με την εμβάθυνση της τελωνειακής ένωσης μεταξύ Τουρκίας και Ε.Ε. και με την κατάργηση της βίζας σε Τούρκους πολίτες.

Η μεν εμβάθυνση έχει ως κεντρικό πυλώνα το καθεστώς των τουρκικών εταιρειών στην Ε.Ε. και η δε κατάργηση της βίζας, την ελεύθερη είσοδο Ευρωπαίων πολιτών στην Ε.Ε. για τρεις μήνες. Και τα δύο αυτά ζητήματα παραμένουν παγωμένα, λόγω της εσωτερικής κατάστασης στην Τουρκία. Και όχι λόγω Κυπριακού.

Την άνοιξη αναμένεται έκθεση αξιολόγησης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τοποθέτηση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, με το όλο θέμα να συζητείται, εκτός απροόπτου, στη Σύνοδο των Αρχηγών Κρατών και Κυβερνήσεων, που είναι προγραμματισμένη για τις 23 Ιουνίου. Εάν η όποια Κυβέρνηση που θα προκύψει από τις εκλογές συναινέσει σε εμβάθυνση και υποστηρίξει την κατάργηση της βίζας σε Τούρκους πολίτες, είναι ως να αποδέχεται μεγάλο μέρος των τουρκικών θέσεων.

Οι συμφωνίες αυτές θα είναι τμήμα του κοινοτικού κεκτημένου. Σε μια τέτοια περίπτωση, η Άγκυρα θα επικαλείται το κοινοτικό κεκτημένο για να γίνουν δεκτές οι δικές της θέσεις έχοντας, προφανώς, και τη σύμφωνη γνώμη της Ε.Ε.! Επί του παρόντος, το θετικό για την Κύπρο είναι ότι οι εταίροι μας δεν επιδιώκουν να προχωρήσουν ούτε στην εμβάθυνση της τελωνειακής ένωσης, ούτε στην παραχώρηση του δικαιώματος εισόδου σε Τούρκους πολίτες στην Ε.Ε. για τρεις μήνες χωρίς βίζα.

Πέμπτον, στο ζήτημα του εδαφικού, που είναι συναφές και με τις αποζημιώσεις και με το περιουσιακό/τα κριτήρια, καθώς και με το ποσοστό των προσφύγων που θα επιστρέψουν και ποια θα είναι τα δικαιώματα του «χρήστη» και του ιδιοκτήτη.

Η λύση και η λογική Γκουτέρες

Και η τουρκική πλευρά (Άγκυρα και Τουρκοκύπριοι) και η ελληνική πλευρά (Αθήνα και Ελληνοκύπριοι) θα υιοθετήσουν τη λογική ότι θέλουν λύση, ανεξαρτήτως ποια είναι η αλήθεια και τα προβλήματα. «Το έγγραφο Γκουτέρες θα είναι η βάση», όπως διπλωματικές πηγές τονίζουν, «το οποίο είναι προϊόν της βούλησης των δύο πλευρών». Κατανοούν τη θέση της αντιπολίτευσης, αλλά, όπως διευκρινίζουν, «το έγγραφο Γκουτέρες, για να φύγει από το τραπέζι, χρειάζεται η σύμφωνη γνώμη και των δύο πλευρών.

Καμιά από τις δύο πλευρές δεν θεώρησε το Κραν Μοντανά ως το τέλος για λύση διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας, την οποία στηρίζουν και οι τρεις κύριοι υποψήφιοι για την Προεδρία της Κυπριακής Δημοκρατίας. Δεν έχει δοθεί προς τον Γ.Γ. του ΟΗΕ μια άλλη πρόταση». Όπως επισημαίνεται: «Δεν θα εμπλακεί ο Γ.Γ. του ΟΗΕ σε μια διαδικασία, για την οποία δεν θα είναι σύμφωνες και οι δύο πλευρές».

Δύο κράτη, αντιδράσεις και τετελεσμένα

Διπλωματικές πηγές αναφέρουν ότι στα πλάνα των ξένων περιλαμβάνεται και η σταδιακή εφαρμογή της λύσης «δύο κρατών» στη βάση της λογικής «έδαφος έναντι αναγνώρισης», εφόσον η πολιτική της διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας δεν φέρει αποτέλεσμα. Εκτιμάται πάντως ότι: «Σε αυτό το σενάριο θα υπάρξουν προβλήματα και αντιδράσεις από ελληνοκυπριακής πλευράς. Η υλοποίηση ενός τέτοιου σεναρίου επιβάλλει τη δημιουργία τετελεσμένων με τη συμμετοχή ή των αποδοχή των ΗΠΑ, της Βρετανίας, ακόμη και της Ε.Ε.».

Βεβαίως, όπως προστίθεται, η εξέλιξη θα είναι πιο εύκολη, εάν για τα τετελεσμένα «υπάρχει η σύμφωνη γνώμη ή η σιωπηρή αποδοχή των εμπλεκομένων μερών και δη της όποιας κυπριακής Κυβέρνησης». Κατά το παρελθόν και ειδικώς μετά το δημοψήφισμα του 2004, η απειλή για την αναγνώριση του ψευδοκράτους, είτε με τον έναν είτε με τον άλλο τρόπο, ήταν άλλοτε κομψά και άλλοτε άκομψα στην ημερήσια διάταξη, από τον κανονισμό για τη βοήθεια προς τους Τουρκοκυπρίους ώς τις πτήσεις αεροσκαφών και δη από το Αζερμπαϊτζάν και από άλλες χώρες προς το παράνομο αεροδρόμιο της Τύμπου.

Η πηγή του Κραν Μοντανά

Η άλλη επιλογή είναι να παραμείνει η κατάσταση ως έχει, αλλά με συνεχείς τουρκικές απειλές και με προσπάθειες για την αναβάθμιση και αναγνώριση του ψευδοκράτους, εκτός και αν η ευθύνη στραφεί προς την τουρκική πλευρά. Μια τέτοια εξέλιξη δεν συνέβη στο Κραν Μοντανά, όπως ήταν ο αρχικός στόχος της Κυβέρνησης. Δυστυχώς, τέτοια σοβαρά ζητήματα δεν απασχολούν τον προεκλογικό.

Παρ’ όλ’ αυτά, οι υποψήφιοι Πρόεδροι θα πρέπει να ξεκαθαρίσουν επί του θέματος τη θέση τους. Αυτό, όμως, δεν αρκεί, διότι, εφόσον βασική αιτία του κινδύνου της λογικής των δύο κρατών είναι η διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία, όπως καθορίστηκε μέσα από τις συμφωνίες Κορυφής, τις ομόφωνες αποφάσεις του ‘89, τη συμφωνία της 8ης Ιουλίου, μεταξύ Παπαδόπουλου - Ταλάτ, επί της οποίας πάτησαν οι Πρόεδροι Χριστόφιας και Αναστασιάδης με αποκορύφωμα την 11η Φεβρουαρίου περί δύο συνιστώντων κρατών με ισότιμο καθεστώς, επιβάλλεται νέα δημοκρατική βάση. Δεν είναι τυχαία που καταλήξαμε στο Κραν Μοντανά.

Η πηγή του είναι η ομοσπονδία. Η πολιτική της καλής ομοσπονδίας με το σωστό περιεχόμενο έχει αποτύχει πριν από το Κραν Μοντανά, όπου έχει αποτύχει η ομοσπονδία στη λογική τού «λύση να ’ναι και ό,τι να ’ναι». Η όποια ομοσπονδία -καλή, κακή, ωραία ή άσχημη- οδήγησε στα σημερινά αδιέξοδα και στο κάλπικο δίλημμα, λύση δύο κρατών ή ομοσπονδία με δύο συνιστώντα κράτη. Καμιά ψευδαίσθηση δεν μπορεί να υπάρχει: Αυτή είναι η δομή της διζωνικής ομοσπονδίας στην Κύπρο: Των δύο κρατιδίων, όπως αυτά προέκυψαν από την εισβολή.

Νέα βάση και στρατηγική δημοκρατικής λύσης

Η αλλαγή σκηνικού και αποφυγή διχοτομικών λύσεων, είτε στο πλαίσιο της ομοσπονδίας είτε των δύο κρατών, στηρίζεται επί των εξής πολιτικών επιλογών, στο πλαίσιο συγκροτημένης στρατηγικής: Πρώτον, θα πρέπει να υποβληθεί προς τον Γ.Γ. του ΟΗΕ σαφής νομική και πολιτική θέση, καθώς και προς την Ε.Ε., ότι η λύση θα πρέπει να σεβαστεί την κυριαρχία και εδαφική ακεραιότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας, καθώς και ότι η βάση της λύσης του Κυπριακού θα πρέπει να στηρίζεται:

Α. Στα ψηφίσματα 541 και 550, που καθορίζουν ρητώς ότι δεν μπορεί να αναγνωριστεί το ψευδοκράτος είτε στη λογική της λύσης των δύο κρατών είτε της ομοσπονδίας των δύο συνιστώντων κρατών. Διότι, με βάση το άρθρο 1 παράγραφος 4 της Χάρτας του ΟΗΕ, το ψευδοκράτος είναι προϊόν βίας και χρήσης όπλων. Το τουρκοκυπριακό συνιστών κράτος συνιστά νομιμοποίηση της παρανομίας και κατάργηση τόσο των ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας, όσο και της ίδιας της Χάρτας του ΟΗΕ. Για μια τέτοια λύση έχουν γίνει προσπάθειες συμβιβασμού για 43 χρόνια χωρίς επιτυχία, επειδή η Τουρκία δεν θέλει μια ομοσπονδία για επανένωση, αλλά ως όχημα για την πλήρη τουρκοποίηση της Κύπρου. Δεν μπορεί ο Γ.Γ. του ΟΗΕ, ως θεματοφύλακας του Διεθνούς Δικαίου, να ενεργεί διαφορετικά.

Β. Στην αντιδήλωση της 21ης Σεπτεμβρίου για την ομαλοποίηση των σχέσεων της Τουρκίας με την Κυπριακή Δημοκρατία και την αναγνώρισή της από την Άγκυρα ως προϋπόθεση για την ενταξιακή της πορεία. Συνεπώς, αυτό είναι προαπαιτούμενο για την εμβάθυνση της τελωνειακής ένωσης Τουρκίας - Ε.Ε. και την κατάργηση της τουρκικής βίζας, καθώς και η άρση του εμπάργκο, που η Τουρκία εφαρμόζει σε βάρος πλοίων και αεροσκαφών της Κυπριακής Δημοκρατίας. Επιπροσθέτως, η Άγκυρα θα πρέπει να επιτρέψει την εισαγωγή των κυπριακών προϊόντων. Αλλιώς, πρόκειται για παραβίαση της υφιστάμενης τελωνειακής ένωσης, ενώ, ταυτοχρόνως, δημιουργούνται συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού.

Γ. Στο Πρωτόκολλο 10, που προνοεί την ένταξη του ενιαίου κράτους της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ε.Ε. Η λύση στο πλαίσιο της Ε.Ε. θα πρέπει να περιλαμβάνει διοικητικές και όχι πολιτειακές αλλαγές, όπως μια ομοσπονδία, που δεν επιτρέπει τη συνέχειά της, αλλά τη διάλυσή της και την αντικατάστασή της από δύο ισότιμα κρατίδια στην αρχή της πολιτικής ισότητας, όπως προβλέπουν 8η Ιουλίου και 11η Φεβρουαρίου, στη βάση μιας παραλλαγής του σχεδίου Ανάν.

Δεύτερον, τη δημιουργία συμμαχιών: Α. Μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ ως υποσυστήματος ασφάλειας της Ε.Ε. και της Δύσης στο πλαίσιο της στρατηγικής αντίληψης του «Heatland”, στη λογική μιας αποτρεπτικής πολιτικής, που θα καλύπτει ταυτοχρόνως την ενέργεια. Β. Εντός της Ε.Ε., με ηγετικές χώρες όπως η Γερμανία, καθώς και άλλες χώρες - κλειδιά για τη διαμόρφωση πολιτικών σε σχέση με την Τουρκία, ώστε να προκύπτει για την Άγκυρα δυσανάλογο, από το όφελος, κόστος, ως αποτέλεσμα της κατοχής.

Ακόμη, επιβάλλεται:

1. Η εξισορρόπηση των συμφερόντων Τουρκίας - Ε.Ε. μέσω των ενεργειακών και άλλων γεωπολιτικών συμφερόντων, που μπορεί να προσφέρει η Κύπρος στην Ε.Ε. Το δίκαιο, για να εφαρμοστεί, θα πρέπει να συνδυαστεί με σύγκλιση συμφερόντων. Η υφιστάμενη πολιτική είναι λανθασμένη, διότι προσφέρει δώρα στην Τουρκία για να υπογράψει μια λύση που θα αυξάνει τη γεωπολιτική της σημασία και θα την καθιστά σημαντικότερη από την Κύπρο στην Ε.Ε.

2. Ενίσχυση σχέσεων με τις μουσουλμανικές χώρες, όπως είναι η Αίγυπτος και η Σαουδική Αραβία, οι οποίες έχουν στο παρασκήνιο ανοικτό δίαυλο επικοινωνίας ακόμη και με το Ισραήλ.

3. Ενίσχυση σχέσεων με το ΝΑΤΟ, που σημαίνει ακόμη και την υποβολή αίτησης ένταξης, ασχέτως, ακόμη, και του εάν η Τουρκία ασκήσει βέτο. Σε μια τέτοια περίπτωση, αυτή θα φέρει την ευθύνη τού όχι και της απόρριψης μιας λογικής, που θα θέτει τη λύση στη βάση ενός συστήματος ενιαίας ασφάλειας, αφού όλοι θα ανήκουμε στην ίδια συμμαχία. Η περί της συμμετοχής στο ΝΑΤΟ αντίληψη είναι αντιπρόταση για την αποχώρηση τουρκικών στρατευμάτων και την κατάργηση των εγγυήσεων. Υπό αυτές τις συνθήκες, δεν χρειάζονται τα Σύμφωνα Φιλίας και οι νέες εγγυητικές συμφωνίες. Ούτε στρατός, ούτε εγγυήσεις.

Συνώνυμες έννοιες και πρακτικές…

Εδώ μιλούμε για λύση αρχών, για τη συνέχεια της Κυπριακής Δημοκρατίας και για σύγκλιση συμφερόντων με φόρμουλα απεγκλωβισμού, χωρίς κόστος. Εφόσον αυτές οι επιλογές μιας εναλλακτικής, πέραν της ομοσπονδίας, λύσης, δεν είναι επί τάπητος, το Κυπριακό θα κινείται μεταξύ διαφόρων διχοτομικών μορφών, όπως είναι η ομοσπονδία, ως προηγούμενα στάδια τουρκοποίησης, ενώ ενίοτε θα βρισκόμαστε υπό την απειλή της άλλης, της συνώνυμης με την ομοσπονδία διευθέτησης του προβλήματος, στη βάση των δύο κρατών…

ΓΙΑΝΝΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ
Δρ Διεθνών Σχέσεων