ΕΚΤΕΘΕΙΜΕΝΟΣ ΕΝΑΝΤΙ ΤΟΥ ΝΕΟΥ Γ.Γ. Ο ΝΟΡΒΗΓΟΣ ΣΥΝΕΡΓΟΣ ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΙΚΩΝ ΘΕΣΕΩΝ

Στημένο παιχνίδι πίσω από κλειστές πόρτες για εξαγνισμό της Τουρκίας έστησε ο Έσπεν Μπαρθ Έιντε, κτυπώντας, όμως, στον τοίχο που ακούει στο όνομα Κοτζιάς. Αποκαλυπτικό παρασκήνιο από τις κρίσιμες ώρες της Γενεύης

Αποφυγή πολιτικής συζήτησης και άρα έκθεσής της έναντι του διεθνούς παράγοντα επεδίωξε η Τουρκία, με συνεργό τον Νορβηγό διπλωμάτη

Μοντέλο των διαπραγματεύσεων για το Ιράν έχουν στο πίσω μέρος του μυαλού τους τα Ηνωμένα Έθνη ως το κλειδί που θα ξεκλειδώσει το αδιέξοδο

Εν μέσω του τεχνοκρατικού διαλόγου χαμηλών προσδοκιών που επραγματοποιείτο μέχρι χθες στο γνωστό ελβετικό θέρετρο Μον Πελεράν, από τις εξαμελείς ομάδες των εμπλεκομένων μερών, αναδύεται ως το κρισιμότερο σημείο συζήτησης, το γεγονός πως η διάσκεψη της Γενεύης ήταν στην ουσία της «πλήρως αποτυχημένη» και κυρίως πρόωρη ως προς τις προσδοκίες που είχε κτίσει ο Έσπεν Μπαρθ Έιντε, με την «αποδοχή» στο γνωστό δείπνο της 1ης Δεκεμβρίου τού Προέδρου της Δημοκρατίας Νίκου Αναστασιάδη.

Το να συρθεί η Κυπριακή Δημοκρατία σε μια διάσκεψη που αποδείχθηκε καθόλου οργανωμένη λόγω του φόβου αδιεξόδου, όπως τον ανέλυσε πολλάκις ο Πρόεδρος Αναστασιάδης, εκτός του ότι αναδεικνύει ευθύνες ως προς την πολιτική ανάλυση των δεδομένων, πρέπει να αποτελέσει και παράδειγμα προς αποφυγήν ενόψει των σχεδιασμών του κυρίου Έιντε για επαναφορά των διαδικασιών σε πολιτικό επίπεδο.

Πάντως, ασφαλείς πληροφορίες της εφημερίδας μας αναφέρουν πως ο νέος Γ.Γ. του ΟΗΕ είναι ενοχλημένος με τον κύριο Έιντε, γιατί έσυρε τον επικεφαλής του οργανισμού -που έχει το στάτους αρχηγού κράτους- σε μία διάσκεψη, στην οποία οι τρεις εμπλεκόμενοι εκπροσωπήθηκαν σε χαμηλότερο επίπεδο και η οποία ήταν σαφές -στα μάτια του κυρίου Γκουτέρες- ότι δεν είχε την αναγκαία υποδομή για συνεργασία. Αναγκάζοντάς τον τελικά να μεσολαβήσει για να σώσει το αδιέξοδο μέσω των τεχνοκρατικών συζητήσεων.

Σημαδεμένη τράπουλα

Ο κύριος Κοτζιάς βρέθηκε, δυστυχώς, από κάποιους στην ε/κ κοινότητα στο επίκεντρο κριτικής λόγω της σθεναρής στάσης που κράτησε και της επιμονής του ο τεχνοκρατικός διάλογος να προετοιμαστεί καταλλήλως για να αποδώσει τα αναμενόμενα ή τουλάχιστον να θεωρηθεί βήμα προς τα εμπρός. Κριτική που ήταν άδικη και κυρίως «τυφλή» ως προς το τι στήθηκε στη Γενεύη.

Ο Έλληνας ΥΠΕΞ με τη διπλωματική του ευρυμάθεια ουσιαστικά απέτρεψε τον εκτροχιασμό του διαλόγου που άρχισε στη Γενεύη, από την ανάγκη κατάργησης των εγγυήσεων στην ανάγκη αναδιαμόρφωσης ή εκσυγχρονισμού τους σε ένα άλλο μοντέλο, που θα άφηνε στο κάδρο την Τουρκία. Αυτό αναφερόταν στο έγγραφο που ο κύριος Έιντε είχε προ πολλού ετοιμάσει, σε πλήρη συνέργεια με την Τουρκία -όπως φάνηκε στην πορεία- και το οποίο επιχείρησε να καταθέσει στη συνάντηση των τριών εγγυητριών δυνάμεων με τον Γενικό Γραμματέα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών.

Όπως αρμοδίως πληροφορείται η «Σ», στο έγγραφο-φωτιά, που τελικά λόγω έντονης αντίδρασης του κυρίου Κοτζιά δεν έγινε αποδεκτό από τον Γ.Γ., ο κύριος Έιντε μετέφερε το βάρος της ενδεχόμενης διαβούλευσης στο γήπεδο της Τουρκίας και στη λογική ότι θα πρέπει να παραμείνει ως σταθεροποιητικός παράγοντας στην Κύπρο για χρονικό διάστημα, το οποίο η Λευκωσία θεωρεί απαράδεκτο, βάσει και των εκθέσεων που έχει ενώπιόν της τόσο από το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών όσο και από την Εθνική Φρουρά.

Ενοχλητική παρουσία της Ε.Ε.

Η κυριότερη παράμετρος που οδήγησε την Τουρκία στο να προωθήσει μέσω του Έιντε απεμπλοκή από τον πολιτικό διάλογο, ήταν φανερό πως αφορούσε στην εν γένει παρουσία στη διάσκεψη της Γενεύης του Ζαν Κλοντ Γιούνκερ, ο οποίος, ενώπιος ενωπίω, δεν δίστασε επανειλημμένα να συγκρουστεί πρόσωπο με πρόσωπο με τον Τούρκο Υπουργό Εξωτερικών Μεβλούτ Τσαβούσογλου.

Ήταν σαφής καθ' όλη τη διάρκεια της Πέμπτης, 12 Ιανουαρίου, η πρόθεση της Τουρκίας να αμφισβητήσει τον ρόλο και την ανάγκη παρουσίας της Ε.Ε. στη διάσκεψη για την Κύπρο, κάτι που αντέκρουσε ο κύριος Γιούνκερ αλλά και η κυρία Μογκερίνι, η οποία, όπως πληροφορείται η εφημερίδα μας, δεν δίστασε σε κάποια στιγμή της απογευματινής συνεδρίασης της διάσκεψης, και απαντώντας σε διάφορα που εκστόμιζε χωρίς φειδώ ο κύριος Τσαβούσογλου -συνεπικουρούμενος από τον κύριο Ακιντζί- να τοποθετηθεί με παρρησία λέγοντάς τους «είτε το θέλετε είτε όχι, η Ε.Ε. δεν θα προτείνει λύση του θέματος ασφάλειας εγγυήσεων, αλλά θα ελέγξει το κατά πόσον η συμφωνία είναι συμβατή με τις ευρωπαϊκές αρχές και αξίες».

Σε ό,τι δε αφορά την ουσία, ο κύριος Γιούνκερ προέβαλε το επιχείρημα που και η Λευκωσία επαναλαμβάνει δημοσίως ότι η κοινότητα μέσω της Συνθήκης της Λισσαβώνας και του κεφαλαίου 42, παράγραφος 7, εγγυάται την εδαφική ακεραιότητα και κυριαρχία των κρατών-μελών της, προαποκλείοντας έτσι το ενδεχόμενο μεμονωμένων εγγυήσεων από άλλες χώρες.

Μοντέλο Iran Deal

Μπορεί τις κρίσιμες ημέρες της διάσκεψης της Γενεύης να πέρασε στο ντούκου, ωστόσο αξίζει περισσότερης ανάλυσης το γεγονός ότι η διαδικασία που αποφασίστηκε προσομοιάζει με αυτήν που ακολουθήθηκε κατά τις κρίσιμες διαπραγματεύσεις των μεγάλων δυνάμεων του κόσμου με το Ιράν για τα πυρηνικά. Η μεταφορά των συζητήσεων σε τεχνοκρατικό επίπεδο, με παράλληλη δέσμευση για επαναφορά της διάσκεψης σε πολιτικό επίπεδο, είναι διαδικασία που ακολουθήθηκε επιτυχώς στο θέμα του Ιράν.

Με μόνη διαφορά ότι οι εμπλεκόμενοι τότε στη διαδικασία είχαν αναγκαστεί να βρεθούν στη Γενεύη για συζητήσεις σε πολιτικό επίπεδο επτά φορές. Αν αυτό λέει κάτι, τότε δεν αποκλείεται η σχεδιαζόμενη επαναφορά στη Γενεύη των ηγετών να μην είναι η τελική, αλλά ένα κομμάτι στο παζλ της προσπάθειας που θα καταβληθεί για λύση του ζητήματος ασφάλειας εγγυήσεων.

Για να υπάρχει όμως αυτό το ενδεχόμενο, η πιο ουσιαστική παράμετρος είναι να κατατεθούν τέτοιες προτάσεις από τις εμπλεκόμενες πλευρές και δη την Τουρκία, που να αφήνουν έστω κατ’ ελάχιστον ένα περιθώριο έναρξης των συζητήσεων και έστω με αργούς ρυθμούς τα πράγματα να προχωρούν προς τα εμπρός. Πώς αυτό ερμηνεύεται; Στενός συνεργάτης του Προέδρου Αναστασιάδη έλεγε στην εφημερίδα μας ότι το πρώτο και κύριο πράγμα που πρέπει να αντιληφθεί η Τουρκία είναι ότι οι θέσεις της θα πρέπει να συνάδουν με τη συμφωνηθείσα και από τον κύριο Ακιντζί αρχή, που θέλει «την ασφάλεια του ενός να μη δημιουργεί ανασφάλεια στον άλλο».

Αν αυτό, μας έλεγε, γίνει βίωμα στον τρόπο θεώρησης των πραγμάτων, τότε να υπάρχει ελπίδα να βρεθεί εκείνο το μοντέλο ασφάλειας που να μπορεί να ικανοποιεί και τις δύο πλευρές και το οποίο να λειτουργήσει ως γέφυρα με συγκεκριμένη ημερομηνία λήξης που να οδηγήσει το νέο ομόσπονδο κράτος στο απάνεμο λιμάνι της ειρήνης και της ειρηνικής συμβίωσης Ε/κ και Τ/κ. Από τα λόγια στις πράξεις, ωστόσο, υπάρχει ένα τεράστιο χάσμα, το οποίο η Τουρκία καλείται να μειώσει με τις αυτές καθαυτές προτάσεις που θα παρουσιάσει.

Παράγοντας Ερντογάν

Κάπου εδώ μπαίνει στη συζήτηση και ο αστάθμητος παράγοντας Ερντογάν. Στη διεθνή διπλωματία και τις διεθνείς σχέσεις γίνεται άμεσα παραδεκτό ότι το timing αποτελεί πολλές φορές και το κλειδί επίλυσης προβλημάτων. Εξετάζοντας αυτόν τον παράγοντα τη δεδομένη στιγμή, τα πράγματα δεν μπορούν να θεωρηθούν θετικά. Στους διαδρόμους του Προεδρικού επικρατεί σε κάποιες στιγμές η αντίληψη πως ο κρίσιμος μήνας για την επίλυση του Κυπριακού δεν αποκλείεται να είναι ο Απρίλιος, όταν ο νεοσουλτάνος της Τουρκίας καταφέρει, μέσα από το προγραμματισθέν δημοψήφισμα, να συγκεντρώσει όλες τις εξουσίες και να καταστεί ο απόλυτως άρχων της χώρας.

Μέχρι τότε θεωρούν κάποιοι ότι δεν μπορεί να προβεί σε οποιαδήποτε κίνηση, δεδομένου ότι έχει ανάγκη, έλεγαν, και την τελευταία ψήφο των εθνικιστών της χώρας, οι οποίοι ούτε θέλουν να ακούσουν για παραχωρήσει της Τουρκίας στο θέμα του Κυπριακού. Με αυτόν τον τρόπο ερμήνευσαν μάλιστα και τις εμπρηστικές του δηλώσεις την αμέσως επόμενη μέρα της διάσκεψης της Γενεύης, με τις οποίες πήρε τα πράγματα ένα βήμα παρακάτω, σε σχέση με τις, ούτως ή άλλως, απαράδεκτες διεκδικήσεις του ιδίου του κατοχικού ηγέτη Μουσταφά Ακιντζί.

Σε κάθε περίπτωση, πάντως, ουδείς μπορεί να προεξοφλήσει ότι ο σουλτάνος θα προχωρήσει σε οποιαδήποτε κίνηση στο Κυπριακό ακόμη και αν πετύχει τα δικτατορικά σχέδιά του στην Τουρκία. Παραμένει, μας έλεγαν, ένας απρόβλεπτος παράγοντας που διατηρεί στην πρίζα όλους τους εμπλεκόμενους, που καλούνται (κυρίως Ελλάδα και Κύπρος) να είναι πανέτοιμοι είτε για κίνηση ματ από τον Ερντογάν είτε για επέκταση της αδιαλλαξίας του, που θα οδηγήσει μοιραία στην ανάγκη διαχείρισης ενός αδιεξόδου με επιμερισμό των ευθυνών εκεί και όπου πρέπει.

Η ταμπακιέρα…

Η ουσία των συζητήσεων για την ασφάλεια και εγγυήσεις αφορά, επειδή πολλοί ξεχνούν, σε δύο συνθήκες που ενσωματώθηκαν ως αναπόσπαστο κομμάτι του συντάγματος της Κυπριακής Δημοκρατίας το 1960. Πρόκειται για τη συνθήκη συμμαχίας και τη συνθήκη εγγυήσεων, την οποία θέλουμε τώρα να καταργήσουμε. Σε ό,τι αφορά της συνθήκη συμμαχίας, η εναλλακτική είναι σαφές πως αφορά στη γνωστοποιηθείσα πρόταση του Νίκου Κοτζιά για υπογραφή συμφώνου φιλίας μεταξύ της Ενωμένης Ομόσπονδης Κυπριακής Δημοκρατίας, της Ελλάδας και της Τουρκίας. Για να μπορέσει όμως κάποιος να κτίσει την επιχειρηματολογία του για αλλαγή των εν λόγω δύο συνθηκών, θα πρέπει να έχει καλή γνώση του περιεχομένου τους, το οποίο αναδεικνύει και τη δυσκολία της προσπάθειας. Χωρίς να μπαίνουμε στη λογική της ιστορικής αναδρομής, παρουσιάζουμε τα κυριότερα στοιχεία τους.

Συνθήκη Συμμαχίας

Η Συνθήκη Συμμαχίας έχει υπογραφεί το 1960, μεταξύ Ελλάδας, Τουρκίας και Κυπριακής Δημοκρατίας και αποτελεί θεμελιώδες κεφάλαιο του Συντάγματος της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Σύμφωνα με το Σύμφωνο Συμμαχίας, Κυπριακή Δημοκρατία, Ελλάδα και Τουρκία αποδέχονται ότι κοινή τους επιθυμία και επιδίωξη είναι η ειρήνη και η διατήρηση της ασφάλειας της καθεμιάς από τις χώρες, στη βάση των αρχών και του καταστατικού χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.

Στο πλαίσιο αυτό συμφώνησαν τα εξής:

Να συνεργάζονται και να διαβουλεύονται μεταξύ τους για την κοινή Άμυνα και προβλήματα που μπορεί να εγείρονται σε σχέση με την άμυνα αυτή.

Να αντισταθούν σε όποιες επιθέσεις ή επιθετικές κινήσεις, άμεσες ή έμμεσες, οι οποίες να είναι στοχευμένες ενάντια στην ανεξαρτησία ή την εδαφική ακεραιότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Για την επίτευξη του σκοπού αυτής της συμμαχίας, δημιουργήθηκε μια στρατιωτική σύμπραξη (Τριμερές Αρχηγείο) μεταξύ των τριών χωρών, το οποίο είχε ως έδρα του την Κυπριακή Δημοκρατία. Ελλάδα και Τουρκία συμμετείχαν σε αυτήν τη σύμπραξη μέσω στρατιωτικών δυνάμεων με 950 στρατιώτες, αξιωματικούς κ.λπ και 650 για την Τουρκία. Ωστόσο, αν ο Πρόεδρος και ο Αντιπρόεδρος της Δημοκρατίας αποφασίσουν ομόφωνα, τότε μπορούν να ζητήσουν αύξηση του αριθμού της δύναμης τής κάθε χώρας.

Επικεφαλής αυτού του τριμερούς Αρχηγείου θα ήταν εκ περιτροπής, ανά έτος, κάθε συμβαλλόμενη χώρα. Ένα έτος επικεφαλής Διοικητής ελληνικής δύναμης, ένα έτος Διοικητής τουρκικής δύναμης και ένα έτος Διοικητής κυπριακής δύναμης. Οι Διοικητές διορίζονται βάσει της συνθήκης από τον Πρόεδρο και τον Αντιπρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Σε πολιτικό επίπεδο, ανώτατο αρμόδιο σώμα ήταν μια Υπουργική Επιτροπή, η οποία δημιουργήθηκε από τους Υπουργούς Εξωτερικών των τριών χωρών. Οι αποφάσεις της επιτροπής αυτής θα έπρεπε να λαμβάνονται ομόφωνα. Η προεδρία της Υπουργικής Επιτροπής δινόταν εκ περιτροπής ανά έτος στον ΥΠΕΞ κάθε χώρας.

Η τριμερής στρατιωτική δύναμη που θα υπήρχε στο νησί, είχε ως ευθύνη να λογοδοτεί στην επιτροπή αυτή, καταθέτοντας ετήσια έκθεση πεπραγμένων, για τις επιδόσεις και τη λειτουργία της.

Συνθήκη Εγγυήσεων

H Κυπριακή Δημοκρατία από τη μια πλευρά και η Ελλάδα, Τουρκία και Ηνωμένο Βασίλειο από την άλλη, συνομολόγησαν Συνθήκη Εγγυήσεων, η οποία βασίστηκε στην κοινή τους αντίληψη ότι η αναγνώριση, η διατήρηση της ανεξαρτησίας, της εδαφικής ακεραιότητας και της ασφάλειας της Κυπριακής Δημοκρατίας, είναι προς το κοινό τους συμφέρον. Με την επιθυμία, όπως αναφέρει η Συνθήκη, να συνεργαστούν μεταξύ τους για να διασφαλίσουν τον σεβασμό στα όσα προνοεί το Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Η Συνθήκη προνοεί ότι η Κυπριακή Δημοκρατία αναλαμβάνει και δεσμεύεται να διασφαλίσει και να διατηρήσει την ανεξαρτησία της, την εδαφική ακεραιότητα και ασφάλεια, όπως επίσης και τον σεβασμό στο Σύνταγμα. Δεσμεύεται, επίσης, ότι δεν θα συμμετέχει σε οποιαδήποτε πολιτική ή οικονομική ένωση με οποιοδήποτε άλλο κράτος. Κηρύσσει, επίσης, απαγορευμένη οποιαδήποτε δραστηριότητα που πιθανόν να προωθεί, άμεσα ή έμμεσα, είτε ένωση με οποιαδήποτε χώρα, ή διαχωρισμό, διαμοιρασμό, διχοτόμηση του νησιού.

Ελλάδα, Τουρκία και Ηνωμένο Βασίλειο, λαμβάνοντας υπόψη όσα δεσμεύουν την Κυπριακή Δημοκρατία βάσει της Συνθήκης αυτής, αναγνωρίζουν και εγγυώνται την ανεξαρτησία, την εδαφική ακεραιότητα και την ασφάλεια της Κυπριακής Δημοκρατίας, όπως επίσης και την κατάσταση πραγμάτων που εδραιώνουν τα βασικά άρθρα του Συντάγματος.

Ελλάδα, Τουρκία και Ηνωμένο Βασίλειο ομοίως δεσμεύονται να αποτρέπουν, σε ό,τι τις αφορά, οποιαδήποτε ενέργεια που στοχεύει στο να προωθήσει, άμεσα ή έμμεσα, είτε ένωση της Κύπρου με άλλο κράτος, είτε διχοτόμηση του νησιού.

Η Κυπριακή Δημοκρατία, η Ελλάδα και η Τουρκία, δεσμεύονται να σέβονται την ακεραιότητα των περιοχών που βρίσκονται στην κυριότητα του Ηνωμένου Βασιλείου κατά την ώρα της ίδρυσης της Κυπριακής Δημοκρατίας και εγγυώνται την απόλυτη αξιοποίησή τους από το Ηνωμένο Βασίλειο, με όλα τα δικαιώματα διασφαλισμένα, όπως προνοεί η Συνθήκη Εγκαθίδρυσης της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Σε περίπτωση οποιασδήποτε παραβίασης των προνοιών της Συνθήκης Εγγυήσεων, Ελλάδα, Τουρκία και Ηνωμένο Βασίλειο, δεσμεύονται να διαβουλευθούν μεταξύ τους για τα απαραίτητα μέτρα και κινήσεις που πρέπει να γίνουν για να επιληφθούν των παραβιάσεων αυτών.

Αν κοινή δράση δεν μπορεί να γίνει εφικτή, τότε, καθεμιά από τις εγγυήτριες δυνάμεις διατηρεί το δικαίωμα να προβεί σε αυτόνομη δράση με μοναδικό στόχο την επαναφορά της κατάστασης πραγμάτων στις πρόνοιες της παρούσας Συνθήκης.